۱۷ شهریور ۱۳۹۷،‏ ۱۱:۳۸
کد خبر: 83026238
۰ نفر
استادان كم سواد پاشنه آشیل آموزش عالی

تهران - ایرنا - كاهش سطح علمی و آموزشی یكی از مسائلی است كه دست اندركاران حوزه دانشگاه را با نگرانی هایی مواجه كرده است، به اعتقاد آنان در حالی كه واژه «استاد » بار معنایی بالایی دارد اما برخی فاقد این نشان علمی بوده و صرفا نام استاد را یدك می كشند.

به اعتقاد كارشناسان، غفلت از نظارت و سنجش های دوره ای نسبت به دانش اساتید و اعضای هیات علمی دانشگاه ها در كنار برخی چالش های دیگر در نظام آموزش عالی، باعث بروز پدیده «متخصصان بی سواد» شده است؛ افرادی كه در رشته تحصیلی خود تنها مدرك مربوط را دریافت كرده اما از نظر سواد دانشگاهی و علمی در سطح بسیار پایینی قرار دارند.
اما آیا به راستی علم و دانش همه استادان و اساتید دانشگاهی در رتبه قابل قبول و تایید شده ای قرار دارد؟ چرا اساتید همه دانشگاه ها در یك سطح علمی قرار ندارند؟ در روند سطحی شدن علم در دانشگاه ها، تنها دانشجویان و سیاست گذاری های آموزشی نقش دارند یا اساتید ؟ چرا برخی اساتید از پاسخگویی به پرسش دانشجویان طفره می روند؟
پاسخ متعددی را می توان برای این پرسش ها پیش بینی كرد ؛ شماری از مسئولان آموزش عالی و اساتید دانشگاه های سطح یك كشور مساله كاهش سطح علمی و روزآمد نبودن اساتید دانشگاه را نپذیرفته و به آن معتقد نیستند اما گروهی نیز بر این اعتقادند كه پدیده «اساتید بی سواد» بلای جان دانشگاه و دانشجو شده است.

** اساتید كم سواد، بلای جان دانشگاه
منتقدانِ روزآمدی دانش و سطح سواد برخی اساتید دانشگاه، مدعی اند برخی از این اساتید تنها دروس را حفظ كرده و اگر خارج از منابع درسی پرسشی از آنان شود، از پاسخ به آن طفره می روند.
این گروه البته اساتید فرهیخته و دانشمند با درجه علم و دانش به اثبات رسیده را از اساتید كم سواد جدا كرده و انگشت انتقاد خود را به سوی آن دسته از اساتید كم مطالعه، كم كار و كم دانش نشانه رفته اند كه عامل مهمی در كاهش سواد علمی دانشجویان به شمار می روند.
گروه دانشگاه ایرنا در گفت وگو با «محمدحسین صادقی » استاد تربیت مدرس و عضو هیات علمی دانشكده مهندسی مكانیك این دانشگاه، «غلامرضا غفاری » معاون فرهنگی و اجتماعی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری و «مسعود ضیاء بشر حق » استاد دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی و عضو هیات علمی به بررسی معضلی به نام اساتید كم سواد دانشگاه پرداخته است .
محمدحسین صادقی استاد تمام دانشگاه تربیت مدرس و عضو هیات علمی دانشكده مهندسی مكانیك این دانشگاه، در ارزیابی سطح كیفی علمی اساتید دانشگاهی به خبرنگارگروه دانشگاه ایرنا می گوید: سطح علمی برخی اساتید بسیار ضعیف است اما چه كسانی كیفیت، شان و اعتبار دانشگاه و استاد را پایین آورده اند؟ افرادی كه طی 30 سال گذشته دكان های دانشگاهی را 20 برابر كردند و تعداد دانشگاه ها را كمتر از 150 دانشگاه به 2 هزار و 850 دانشگاه رسانده اند.
وی گفت: اساتیدی هستند كه در دهه های گذشته برای افزایش اندك درآمدهای خود جذب دكان های دانشگاهی شده و با آن ها همكاری كردند. این اساتید، خود به نوعی بر پیدایش و تقویت دانشگاه های بی كیفیت دامن زدند.
این استاد دانشگاه با اشاره به زیر پاگذاشتن استانداردهای آموزشی از سوی برخی اساتید، عنوان كرد: عده ای با زیرپا گذاشتن اصول آموزشی، نمره و مدرك جعلی حتی برای افراد سرشناس صادر كرده اند.
تزریق بورسیه های ناكارآمد و سفارشی به عنوان استاد به بدنه آموزش عالی از دیگر دلایل كاهش كیفیت دانش اساتید و دانشگاهیان از نگاه این استاد دانشگاه است.
وی در ادامه به عوامل دیگری چون ایجاد و گسترش دكان های كنكور اشاره كرده و گفت: تله كلاس های كنكور برای جوانان معصوم و بزرگ نمایی كنكور از دیگر عوامل حركت دانشگاه ها به سوی كاهش كیفیت علمی است.
به گفته صادقی، كسانی كه كمیسیون های فساد همچون كمیسیون موارد خاص را ایجاد كرده و قوانین و استاندارهای آموزشی را دور می زنند نیز جزو گروه هایی هستند كه در كاهش كیفیت علمی اساتید نقش داشته اند.
وی افزود: كسانی كه به دانشگاه به عنوان یك تهدید نگاه كرده و در تریبون های یكطرفه اجازه نقد و انتقاد به دیگران نداده اند، دانشگاه را به كناری رانده و فرصت ارتقا را از آن ها گرفته اند.
این عضو هیات علمی دانشگاه در پاسخ به پرسش دیگر خبرنگار ایرنا مبنی بر اینكه چرا اساتید و پژوهشگران دانشگاهی در حل مسائل و مشكلات جامعه ورود نمی یابند، گفت: در كشورهای توسعه یافته، تمامی بخش های جامعه (صنایع، خدمات، نهادهای اجتماعی و علوم انسانی و ....) پویا، رقابتی و تشنه تحول و نوآوری هستند. از این رو ، نیازمند پژوهش ها و علوم روز و محرك و مشوق پژوهش هستند.
« در چنین فضایی اساتید دانشگاه با رقابت در جذب منابع مالی از صنعت و جامعه، پژوهش را پیش می برند. اما پژوهش در كشور ما، به صورت دستوری، با آیین نامه های ارتقا و امثالهم یا با تنبیه و تشویق نهادهای مربوط تقویت شده است. در ایران، تقاضای پژوهش از سوی صنعت، جامعه و نهادهای آن نیست. لذا هیچ گاه ارتباط واقعی میان دانشگاه، صنعت و جامعه به درستی شكل نگرفته است. »
استاد تمام دانشگاه تربیت مدرس، راه برون رفت از مشكلات را بهره مندی از دانسته ها و یافته های اساتید برجسته علمی و دانشگاه های اصیل و سطح یك كشور عنوان كرد و گفت: تنها حدود 50 تا 60 درصد اساتید در 30 دانشگاه اول و برتر كشور از سطح علمی خوبی برخوردارند و مابقی از سطح خوبی برخوردار نیستند.
صادقی در پایان تصریح كرد: دلایل اصلی نبود پیشرفت و شایسته سالاری در كشور وجود فضای كلان كسب و كار رانتی و نامساعد است كه این مساله حاصل سوء مدیریت و ناكارآمدی است. تا زمانی كه امور به دست نیروهای متخصص یا نخبه (الیت) نیوفتد شرایط بهتری را نمی توان متصور شد. باید برای اصلاح امور كشور اراده كرد.

** علم و دانش اساتید دانشگاهی قابل قبول است
برخی كارشناسان روزآمد نبودن دانش برخی اساتید دانشگاهی را نپذیرفته و بر این تاكید می كنند كه سطح دانش و علم اساتید به ویژه در دانشگاه های سطح یك كشور از كیفیت و درجه بالایی برخوردار است.
در این باره غلامرضا غفاری معاون فرهنگی و اجتماعی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در پاسخ به پرسش خبرنگار ایرنا ضمن رد ادعاهایی مبنی بر به روز نبودن دانش علمی اساتید در برخی دانشگاه ها با استناد به نتایج یكی از پیمایش های مركز مطالعات پژوهشكده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری گفت: نتایج پیمایش صورت گرفته نشان می دهد كه رضایت دانشجویان از سطح علمی اساتید نه تنها كم نیست بلكه بالاتر از حد میانگین درنظر گرفته شده نیز قرار دارد.
غفاری با اشاره به اینكه برخی گزارش و ادعاها در فضای رسانه ای كشور مبنی بر نارضایتی دانشجویان از سطح دانش اساتید یا كاهش كیفیت علمی اساتید، گزارش های متقن و قابل استنادی نیستند و داشته های آماری و مشاهدات ما با این گزارش ها همخوانی ندارد، افزود: اگر چه نمی توان وجود برخی تفاوت ها میان نسل قدیم و جدید در برخی اطلاعات را نادیده انگاشت اما به طور كلی صلاحیت علمی و عملكرد اساتید به ویژه در دانشگاه های بزرگ كشور ثابت شده است.
همچنین، مسعود ضیاء بشرحق استاد دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی و عضو هیات علمی در گفت وگو با خبرنگار دانشگاه ایرنا ضمن رد هرگونه روزآمد نبودن سطح علمی اساتید و كاهش كیفیت علمی در بدنه دانشگاهی گفت: اساتید ما در سطح قابل قبول و مطلوب علمی به ویژه در دانشگاه های برتر و مهم كشور قرار دارند.
وی در ادامه با اشاره به مشكلات مالی و دریافت حقوق اساتید عنوان كرد: اساتید ما ماهیانه حدود 1200 دلار حقوق دریافت می كنند كه با استاندارد جهانی خود یعنی 10 هزار دلار تفاوت بسیاری دارد.
به گفته این عضو هیات علمی دانشگاه، نبود امكانات مانع ورود بدنه دانشگاهی كشور به حل مسائل كشور خواهد شد در حالی كه تامین حداقل ها برای دانشگاه ها از وظایف اصلی مسئولان آموزش عالی كشور به شمار می رود.

** بارقه های امید در افزایش سطح علمی اساتید
كاهش روزآمدی دانش و علم اساتید دانشگاه ها و به دنبال آن كاهش كیفیت تحصیلی به ویژه در آن دسته از دانشگاه‌ ها و موسسات آموزش عالی كه در سطوح پایین تری از سطح بندی ها قرار می گیرند، موضوعی نیست كه بتوان آن را انكار كرد.
چرا كه بسیاری از دانشجویان به ویژه در مراكز آموزش عالی غیردولتی و پولی دست كم یك بار سر و كارشان به اساتیدی افتاده كه از صلاحیت های علمی و دانش تخصصی كافی برخوردار نبوده اند اما آنچه در این فضا نور امیدی در دل ها برای بهبود كیفیت تحصیلی در دانشگاه ها ایجاد می كند، توجه مسئولان آموزش عالی دولت های یازدهم و دوازهم به معضلات این حوزه مانند علم فروشی، مدرك گرایی یا كاهش كیفیت تحصیلی است.
به گفته كارشناسان، ادامه چنین روندی در نظام آموزش عالی كشور به طور حتم منجر به خروجی های كم سواد یا حتی بی سواد از دانشگاه ها خواهد شد و نیروی انسانی متخصص را با مخاطره روبه رو خواهد ساخت.
از این رو، سند آمایش آموزش عالی كشور با تجمیع و ادغام موسسه‌ ها، ارتقای كیفی در آموزش عالی، كنترل برخی شاخص‌ ها مانند نسبت استاد به دانشجو در اعطای مجوزها، كنترل ظرفیت پذیرش دانشجو متناسب با بازار كار، ممانعت از صدور مجوزهای جدید تاسیس مراكز آموزش عالی، سطح بندی مراكز آموزش عالی دولتی و دانشگاه آزاد و ایجاد دانشگاه‌ های فراملی، ملی، منطقه‌ ای به دنبال ارتقای سطح كیفی دانشگاه های كشور است.
اگرچه موانع بسیاری بر سر راه اجرای كامل سند آمایش آموزش عالی وجود دارد اما با اجرای آن از سال 1395، برخی موسسات و دانشگاه ها را به تكاپوی افزایش سطح دانش چه در بخش جذب دانشجو و چه در بخش جذب هیات علمی و ارتقای شاخص های علمی ارتقای اساتید انداخته است.
**9283**1601**