۷ شهریور ۱۳۹۷،‏ ۵:۰۵
کد خبر: 83015847
۰ نفر
مرگ تدریجی یك ائتلاف

تهران - ایرنا - ائتلاف عربی ضد یمنی افزون بر شكست و ناكامی در عرصه نظامی، در زمینه سیاسی نیز به خاطر ریزش اعضای همراه و حامی این جنگ نابرابر، با چالش جدی روبه رو شده و اكنون در مسیر اضمحلال و فروپاشی قرار گرفته است.

عربستان ششم فروردین سال 1394 با ایجاد ائتلافی نظامی شامل چند كشور عربی و نیز حمایت علنی آمریكا، انگلیس، فرانسه و رژیم صهیونیستی، در پی اوج گرفتن بحران سیاسی در یمن، به بهانه بازگرداندن 'عبد ربه منصور هادی' رئیس جموری مستعفی و فراری یمن به قدرت، بی اعتنا به قوانین بین المللی به این كشور فقیر خاورمیانه حمله كرد.
امارات، بحرین، قطر، كویت، مغرب، مصر، اردن، مالزی، پاكستان، سودان، سومالی و جیبوتی ازكشورهای بودند كه برخی با اعزام نیرو و تجهیزات نظامی و برخی دیگر با حمایت لفظی به یاری عربستان شتافته و آتش جنگ در یمن را برافروختند.
تحلیلگران علت های مختلفی را برای حضور برخی كشورها در ائتلاف ضد یمنی برشمرده اند و به عنوان نمونه معتقدند امارات در تعقیب رویكردهای جاه طلبانه منطقه ای خود در پشت سر عربستان قرار گرفت و بحرین، كویت و قطر نیز به خاطر پایبندی به پیمان های محلی به جرگه ائتلاف سعودی پیوستند و همچنین بر این موضوع اذعان دارند، برخی كشورها با وعده دریافت كمك های مالی و رشوه عربستان پای در جنگ یمن گذاشتند.
اما مشاركت در ائتلاف ضد یمنی و حضور در جنگی كه به تائید 'جنگ سالاران سعودی' قرار بود به مدت چند روز با 'مژده پیروزی' به پایان برسد، برای كشورهای عضو ائتلاف كه در نبردی فرسایشی قرار گرفته بودند، بی دردسر نبود و ناكارآمدی ابراز جنگ، افزایش تلفات غیرنظامیان و نیز گسترش فشارهای جامعه جهانی، انگیزه مقام های این كشورها را برای جدایی از ائتلاف سعودی دو چندان كرد.
اولین ترك بر پیكر ائتلاف سعودی با تصمیم پارلمان پاكستان مبنی بر بیطرفی اسلام آباد در جنگ یمن ظاهر شد.
عربستان همزمان با آغاز حمله نظامی به یمن ، از پاكستان به عنوان یكی از كشورهای حاضر در ائتلاف نام برد اما دولت پاكستان یك روز بعد با انتشار بیانیه ای، گرچه بر این موضوع مبنی بر اینكه «هر تهدیدی علیه تمامیت ارضی عربستان پاسخ نیرومند پاكستان را در پی خواهد داشت»، اذعان اما در عین حال تصریح كرد كه هنوز تصمیمی در مورد شركت در جنگ اتخاذ نكرده است.
چند روز پس از انتشار اطلاعیه دولت، درخواست عربستان از پاكستان برای ملحق شدن با ائتلاف سعودی از سوی مجلس پاكستان رد شد و نمایندگان مجلس ملی این كشور با صدور قطعنامه ای مخالفت خود را بطور رسمی با خواست ریاض اعلام كردند.
سه ماه بعد آغاز جنگ یمن، شهر جده میزبان كنفرانسی با كشورهای عضو ائتلاف شد و عربستان كه با برگزاری این كنفرانس چشم به تغییر رویكرد برخی كشورها از جمله پاكستان دوخته بود، با اظهارات صریح نماینده پاكستان در مورد جنگ یمن و برخلاف تصور خود روبرو شد.
«شفقت جلیل» معاون وزیر اطلاع رسانی و نماینده پاكستان در كنفرانس جده، ضمن تاكید بر پایان دادن به جنگ، آغاز مذاكرات سیاسی را تنها راه حل برقراری امنیت پایدار در یمن عنوان كرد.
اما با وجود جدیت دولت و مجلس پاكستان در عدم همراهی با ائتلاف، انتشار اخبار اعزام نیروهای پاكستانی به عربستان، از منظر نمایندگان مجلس ملی و سنای این كشور دور نماند و اواخر سال گذشته بود، كه این اقدام با اعتراض نمایندگان همراه شد و خواستار توضیح 'خرم دستگیر خان' وزیر دفاع پاكستان شدند.
گرچه وزیر دفاع پاكستان اعزام نیرو به عربستان را فقط ارائه خدمات مستشاری عنوان و بر این نكته مبنی بر اینكه این نیروها در خارج از مرزهای عربستان فعالیتی نخواهد داشت، تاكید كرد، اما این توضیحات نتوانست نمایندگان را قانع سازد و برخی نشریات از جمله 'دیلی اكسپرس'، تصمیم اعزام نیرو به عربستان را نتیجه ملاقات سفیر عربستان با 'قمر جاوید باجوا' فرمانده ارتش پاكستان و توافق این دو تفسیر كردند.
با این حال جابجایی قدرت در پاكستان و راهیابی 'عمران خان' در پست نخست وزیری این كشور و تاكید وی مبنی بر اینكه پاكستان در جنگ های خاورمیانه شركت نمی كند، امیدهای عربستان را برای كشاندن اسلام آباد به جنگ به یاس تبدیل كرده و در مقابل استقبال 'محمدعلی الحوثی' رئیس كمیته عالی انقلاب یمن را در پی داشت كه در توئیتی تصریح كرد: عمران خان مرد اقتصاد دان، ریسك نكرده و در درگیری های دور از كشور خود مشاركت نمی كند.
بروز بحران سیاسی میان قطر با عربستان و چند كشور عربی حاشیه خلیج فارس در 15 خرداد سال 1396، مقامات قطری را برای خروج از ائتلاف سعودی ضد یمنی ترغیب كرد.
سال گذشته انتشار فایل صوتی منتسب به امیر قطر مبنی بر تمجید وی از ایران، عربستان سعودی، مصر، امارات متحده عربی و بحرین را وارد جدالی همه جانبه با مسقط كرد كه در ادامه منجر به قطع رابطه این كشورها و محاصره زمینی، هوایی و دریایی قطر شد.
پیرو این بحران، فرماندهی ائتلاف تحت فرماندهی عربستان علیه یمن در اطلاعیه ای از پایان مشاركت دولت دوحه در این ائتلاف خبر داد و متعاقب این اطلاعیه، نیروی هوایی قطر به ماموریت خود خاتمه داد و به كشور بازگشت.
قطر با خروج از ائتلاف سعودی، موضع سیاسی خود را درباره یمن بر مبنای 'بیطرفی' قرار داد و بر روند گفت وگوی طرف های درگیر تاكید كرد.
وزیر خارجه قطر تیر ماه سال جاری در یك سخنرانی در كمیسیون امور خارجی پارلمان اروپا در بروكسل گفت: «ما شاهد وضعیت یمن هستیم و در ابتدای سال 2015 عضو ائتلاف عربی بودیم، در آن زمان هدف این بود كه یمنی‌ها را دور یك میز جمع كنیم و به راه‌حل سیاسی برسیم اما این هدف كاملا تغییر یافت.»
با خروج قطر از ائتلاف سعودی، گرچه جنگ در یمن به خاطر بی توجهی عربستان به رویكرد گفت وگوی سیاسی متوقف نشد، اما به گفته وزیر خارجه قطر تغییر اهداف جنگ یمن و بروز برخی شك و تردیدها، سبب توقف حضور مالزی در ائتلاف ضد یمنی شد.
تصمیم اعزام نیرو نظامی به یمن در دوره 'نجیب رزاق' نخست وزیر سابق مالزی اتخاذ شد، اما این تصمیم با انتقادهای داخلی همراه بود و نهادهای مدنی از جمله گروه 'وكلا برای آزادی' با صدور بیانیه های متعدد خواستار بازگرداندن این نیروها از یمن شدند.
پیروزی 'ماهاتیر محمد' در انتخابات مالزی و كسب مقام نخست وزیری، كابوسی برای سران ائتلاف ضد یمنی شد زیرا منش سیاسی اعتدال گرایانه و میانه رو وی در تضاد با مشی جنگ طلبانه سعودی ها قرار داشت.
ماهاتیر محمد پیش از رسیدن به قدرت یكی از منتقدان تجاوز عربستان به یمن بود و آن را عملی وحشیانه علیه یمنی ها توصیف كرده بود.
به هر حال مخالفت معمار مالزی نوین با جنگ یمن و تاكید وی بر بازنگری حضور نظامیان مالزی در ائتلاف سعودی به ثمر نشست و 'محمد سبو' وزیر دفاع مالزی اوایل تیر سال جاری در نشست خبری، خبر خروج نیروهای نظامی این كشور خود را از ائتلاف سعودی و جنگ یمن را اعلام كرد.
این تصمیم با استقبال نخبگان سیاسی، نهادهای مدنی و افكار عمومی مالزی روبه رو شد و محمد علی الحوثی رئیس كمیته عالی انقلاب یمن در توئیتی نوشت: مالزی از پیروی كوركوارنه سعودی كناره گیری كرد.
مغرب از دیگر كشورهای عربی - آفریقایی است كه از سال 2015 میلادی با یكهزار و 500 نظامی و نیروی زمینی و هوایی و مشاركت 6 فروند جنگنده آمریكایی 'اف16' به ائتلاف به سركردگی عربستان در جنگ علیه یمن پیوست.
اما اوایل سال جاری برخی منابع از خروج بی سرو صدای مغرب از ائتلاف ضد یمنی خبر دادند.
سایت خبری «الایام 24» مغرب نوشت: نیروی هوایی مغرب اسكادران هواپیماهای جنگی خود را كه متشكل از 6 فروند جنگنده بود، از ائتلاف تجاوز به یمن بازگردانده است.
گرچه این سایت خبری مغربی، ماجرای درگیری مغرب با صحرای غربی و جبهه پولیساریو را مبنای تصمیم رباط قرار داد اما بسیاری از كارشناسان نسبت به این موضوع ابراز تردید كرده و طرح چنین موضوعی را یك بهانه از سوی مغرب برای خروج از ائتلاف سعودی عنوان كردند.
تمایل مغرب برای خروج از ائتلاف سعودی پس از ریاكاری ریاض در 'زمین ورزش' و گفته «تركی آل الشیخ» رئیس اداره كل ورزش عربستان مبنی بر اینكه كشورش به نفع مغرب برای میزبانی مسابقات جام جهانی 2026 رأی نخواهد داد، رقم خورد.
ناخرسندی مغرب از عربستان در 'زمین سیاست' ظاهر شد و رباط برای تلافی اقدام سعودی ها، از نشست وزیران اطلاع رسانی كشورهای عضو ائتلاف علیه یمن كه در خرداد سال جاری در جده برگزار شد، سر باز زد.
وزارت فرهنگ و ارتباطات مغرب علت عدم مشاركت «محمد الأعرج» وزیر فرهنگ و ارتباطات این كشور در نشست وزرای اطلاع‌رسانی كشورهای عضو ائتلاف سعودی را مشغله‌ كاری وی اعلام كرد اما این توجیه نتوانست شكاف عمیق مغرب و عربستان برای همكاری در ائتلاف ضد یمنی را پنهان سازد.
در میان كشورهای عضو ائتلاف سعودی، مصر از جمله كشورهای بود كه به رغم برخورداری از نیروی نظامی قدرتمند، به حمایت لفظی از ائتلاف بسنده و از حضور میدانی در جنگ یمن حذر كرد.
رویكرد قاهره در قبال جنگ یمن، خشم مقام های سعودی را برانگیخت و وزارت دفاع عربستان با انتشار بیانیه ای، ملت و مقام های مصر را ترسو و برده معرفی كرد.
با این حال به رغم عصبانیت مقام های عربستانی، مصر همچنان بر موضع خود اصرار می ورزد و گفت وگوی سیاسی را مقدم بر راه حل نظامی می داند.
'عبدالفتاح السیسی' رئیس جمهوری مصر ماه گذشته در دیدار با عبد ربه منصور هادی رئیس جمهور مستعفی و فراری یمن در مقر كاخ ریاست جمهوری مصر، بر ضرورت دستیابی به راهكار سیاسی و توافق میان گروه های سیاسی تاكید كرد.
اظهارات السیسی در نقطه مقابل عربستان به عنوان سركرده ائتلاف ضد یمنی است كه اصرار دارد خواست خود را با غلبه نظامی و بمباران مكرر شهرهای یمن و مرگ مردم یمن تحمیل كند.
اردن نیز از جمله كشورهای بود كه در قبال دریافت وعده كمك مالی پای در ائتلاف سعودی ضد یمنی گذاشت.
اما اواخر سال گذشته پایگاه خبری 'المراسل نت' به نقل از منابع دیپلماتیك اردنی اعلام كرد، كه به دلیل تخلف عربستان سعودی و امارات در ارائه كمك‌های مالی به اردن با هدف كمك به وضعیت اقتصادی این كشور، امان خروج از ائتلاف با عربستان سعودی در منطقه به ویژه جنگ یمن را بررسی می‌كند.
به گفته این منابع دیپلماتیك، مشاركت اردن در جنگ یمن با زیان‌های نظامی و سقوط یكی از جنگنده‌های این كشور از نوع 'اف 16' همراه بود و این در حالیست كه هیچ غرامتی در این باره به امان پرداخت نشد، از این رو رهبران این كشور به این نتیجه رسیده‌‌اند كه ورود اردن به جنگ یمن تنها بدنامی برای این كشور و تأثیرات منفی بر اقتصاد این كشور به همراه داشته است.
اردن به تازگی در یك گردش سیاسی همچو مصر، خواستار برگزیدن راه حل سیاسی برای پایان جنگ در یمن شده اما این خواسته به مذاق عربستان خوش نیامده و برخی وابستگان به دربار خاندان سعودی زبان به انتقاد از مقام های اردنی گشودند.
كویت نیز به رغم حمایت از ائتلاف سعودی، بر اتخاذ مشی دیپلماتیك تاكید دارد و با كمك های مالی فراوان به كودكان جنگ زده یمنی، خواستار میزبانی از طرفین درگیر جنگ برای خاتمه دادن به این بحران شده است.
با كناره گیری پاكستان، قطر، مالزی و مغرب از ائتلاف سعودی و دور شدن نگاه مصر، اردن و كویت از عربستان بر سر جنگ یمن، خبر اعلام خروج نظامیان سودانی از یمن، ضربه كاری دیگری به ریاض وارد و تلاش این كشور را برای سرپا نگهداشتن ائتلاف متجاوز خنثی كرد.
سودان از جمله كشورهایی است كه همچون اردن با فریب سعودی و با وعده كمك های مالی و رفع نیازهای نفتی خارطوم از سوی عربستان، نیروهای نظامی خود را به جنگ یمن گسیل كرد.
وعده فریبنده سعودی ها به مقام های سودانی چنان آنها را تهییج كرده بود كه «عوض بن عوف» وزیر دفاع سودان در دیداری با «جعفر بن حسن معلا» سفیر عربستان در خارطوم، اعزام نیروهای نظامی سودانی برای كمك به ریاض در جنگ یمن را از نظر اخلاقی واجب دانسته بود.
اما خلف وعده سعودی ها در ارائه كمك های مالی و افزایش تلفات نیروهای سودانی در یمن با انتقادهای مقام های كشور روبه رو شد چنانكه 'عبدالرحمن الفضیل» نماینده مجلس سودان 13 فروردین سال جاری خواستار عقب نشینی نیروهای نظامی سودانی شركت كننده در تجاوز به یمن شد و گفت: سودان وارد ائتلافی شده كه این ائتلاف هیچ گاه از آن حمایت نكرده و در آینده نیز حمایت نخواهد كرد، جدا از این به دلایل سیاسی نمی توان در امور داخلی دیگر كشورها دخالت كرد و به همین دلیل سودان باید نیروهای نظامی خود را از یمن خارج كند.
جدایی از مقام های سیاسی، افكار عمومی سودان نیز مخالفت صریح خود را با این موضوع اعلام كردند و ماه گذشته گروهی از روزنامه نگاران، نویسندگان و روشنفكران سودانی با راه اندازی پویش مردمی، از دولت خارطوم خواستند به مشاركت نظامیان سودانی در جنگ یمن پایان دهند.
در بخشی از بیانیه این پویش مردمی، ضمن درخواست خروج فوری نیروهای سودانی از یمن تاكید شده بود: خبرهایی كه از میادین جنگ به گوش می رسد بیانگر آن است كه فجایع بزرگی در حال رخ دادن است كه در جریان آن قوانین و كنوانسیون های بین المللی جنگ نقض و این اقدامات مشمول جنایت جنگی می شود، از این رو درخواست داریم كه نظامیان سودانی خود را به این گناه آلوده نكنند.
فشار مقامات و افكار عمومی سودان بی نتیجه نماند و مقامات این كشور را به رویگردانی سیاست های خود در مورد حضور در ائتلاف سعودی واداشت و نتیجه آنكه منابع خبری به تازگی گزارش دادند كه یك تیپ كامل از نظامیان سودانی به نام 'الحزم الثانی'، منطقه 'میدی' و 'حرض' واقع در استان حجه در شمال غرب یمن را پس از هشت ماه حضور و همراهی با نظامیان عربستان ترك كرده است.
گرچه منابع عربستانی درصدد ارائه روایتی متفاوت و باب میل خود برآمده و مدعی شدند این گروه به خاطر پایان ماموریت به كشور خود باز می گردند، اما واضح است كه تلفات زیاد نظامیان سودانی و نیز فشار افكار عمومی موجب خروج این نیروها از یمن شده است.
با خروج سودان از ائتلاف سعودی ضد یمنی، از بحرین كه بگذریم، اكنون امارات به مهمترین تكیه گاه عربستان در جنگ یمن تبدیل شده است.
بسیاری از تحلیلگران به نزدیكی ریاض و ابوظبی خوشبین نیستند و معتقدند وجود دشمن مشترك، امارات و عربستان را بر یك نقطه مشترك نشانده است.
تك روی و زیاده خواهی ابوظبی و ریاض در جنگ یمن بارها مقام های عربستانی و اماراتی را رو در روی یكدیگر قرار داده و حتی انتقاد رییس جمهوری فراری یمن را از این روند و نامه نگاری وی به سازمان ملل متحد در پی داشته است.
منصور هادی فروردین سال جاری در نامه ای به شورای امنیت از وجود اختلاف های داخلی پشت پرده و شكاف عمیق میان دولت سعودی و امارات به عنوان دو ركن اصلی ائتلاف متجاوز به یمن، بر سر غارت منابع ملی و ثروت های این كشور پرده برداشت.
به گزارش پایگاه خبری شبكه تلویزیونی 'نبا'، وی در این نامه افزود: اختلاف میان عربستان و امارات جهت چنگ انداختن بر سواحل یمن در حال گسترش است و هر دو می خواهند با دستیابی به مناطق بیشتری ساكنان آنها را جذب خود كنند.
فرجام كلام اینكه، ائتلاف سعودی با خروج تدریجی كشورهای عضو، روزهای سختی را سپری می كند و به پوسته پر ترك و خالی از مغزی تبدیل شده كه با ملایم ترین ضربه از هم خواهد پاشید.
خروج برخی كشورها از ائتلاف سعودی و تغییر زوایه برخی كشورهای دیگر با عربستان در مورد بحران یمن، نشانی از بازگشت این كشورها به عقلانیت و درك خواسته طرف های یمنی است، اما به نظر می رسد ائتلافی كه اكنون به تیم دو نفره عربستان و امارات تبدیل شده قادر به درك حقایق نیست و همچنان با تكیه بر عصبیت خود حمایت های تسلیحاتی آمریكا، انگلیس و فرانسه، تنها راه علاج بحران خودساخته را پرتاب بمب و شلیك موشك بر سر مردم بی دفاع یمن می دانند.
گزارش از: امید غیاثوند
شبد**خاورم ** 1071**1586 **1010