۲۹ مرداد ۱۳۹۷،‏ ۷:۳۳
کد خبر: 83006524
۰ نفر
ساز‌مان‌هاي مردم نهاد دولتي!

از روزي كه مردم به دنبال احقاق برخي از حقوق خود در قالب سازمان‌هاي مردم نهاد بوده‌اند، بخشي از بار دولت‌ها برداشته شد. اين سازمان‌ها در تمام حوزه‌ها از جمله اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي وارد شدند و سعي بر اين بود كه به مطالباتي بپردازند كه به دست خودشان قابل حل بود.

اين اساس كار سازمان‌هاي مردم نهاد شكل قرار گرفت و در دهه اخير بيش از گذشته اين موضوع محقق شد. 14هزار سمن در سراسر كشور در حوزه‌هاي گوناگون فعاليت مي‌كنند اما اين تمام ماجرا نيست، آن‌ها بدون حمايت هيچ حرفي براي گفتن‌ نداشتند و بسياري از اين سازمان‌ها پس از مدتي كارايي اوليه خود را از دست دادند.

اگر سمن‌ها كه مخفف عبارت سازمان‌هاي مردم نهاد است را به دو بخش خوب و بد تقسيم كنيم، كه البته بد به معناي ضد اجتماع بودن آن نيست و بيشتر معطوف به عملكرد آن‌ها مي‌شود، مي‌توان به طريق صحيحي آن‌ها را طبقه‌بندي كرد و از آن‌ سمن‌ها كه قابليت بالاتري دارند، استفاده‌هاي بهينه‌اي كرد.

به طور كلي سمن‌ها در نقاط مختف جهان و به خصوص در كشورهاي توسعه يافته دقيقا تعريف درستي از كمك‌رسان به دولت‌ها را پياده مي‌كنند. حال اينكه در كشورمان بسياري از سمن‌ها چشم به كمك‌هاي دولتي دوخته و يا توسط زيرمجموعه‌هاي دولتي تاسيس شده است!

كوروش محمدي، جامعه‌شناس، در اين باره به «ابتكار» مي‌گويد: «سمن‌ها بخش‌هاي غير دولتي مبتني بر اراده مردمي هستند و با توجه به نيازهاي جامعه و مواردي كه دولت در آن موارد ناكارامد است، تشكيل مي‌شوند. براي تشكيل يك سمن علاوه بر اراده كافي توسط فرد يا افراد موسس بايد اهداف مشخص و توامندي و تخصص انجام كار وجود داشته باشد.»

اين جامعه شناس در پاسخ به اين سوال كه چه موانعي فعاليت سمن‌ها در ايران را رو به ناكارآمدي برده است، مي افزايد: «سمن‌ها در كشورمان بدون هيچ مقدمه اوليه صرفا براساس سليقه‌هاي فردي تشكيل مي‌شود. حتي ديده شده كه گاهي تشكيل سمن‌ها به صورت توصيه‌اي بوده و تحت سفارش بخش دولتي تشكيل شده‌اند.»

براساس تعريف قانون، سمن‌ مجموعه‌اي غيرانتفاعي و غيرسياسي است كه بدون كمك دولت براي اهداف مشخص توسط افراد توامند و متخصص تشكيل مي‌شود. حال اينكه بسياري از سمن‌ها در كشور چشم‌شان به جيب دولت است و گاهي كه اين كمك‌ها قطع مي‌شود، فعاليت آن‌ها نيز با افت شديدي روبه‌رو خواهد شد.
محمدي در ادامه مي‌گويد: «بخشي از سمن‌ها با تكيه بر كمك‌ها و دريافت يارانه‌هاي دولتي منابع خود را تامين مي‌كنند و يا تشكيل مي‌شوند. متاسفانه بخش زيادي از سمن‌ها در اين قالب مي‌گنجند و هيچ اتكايي بر توانايي و تخصص خود ندارند. همين موضوع باعث مي‌شود زماني كه كمك‌هاي دولتي براي بازه‌اي كاهش يابد، اين سمن‌ها نيز افت مي‌كنند.»

به عقيده محمدي سازمان مردم نهادي را سمن خوب گويند كه بتواند با اتكا به پتانسيل دروني خود يعني ارائه تخصص و توانمندي و بدون وابستگي صدرصدي به دولت فعاليت كند. چنين سمني مي‌تواند از دولت به عنوان يك همكار يا يك تسهيل‌گر براي رسيدن به اهداف خود استفاده كند. وي در ادامه مي‌افزايد: «متاسفانه برخي از سمن‌ها با اين نگاه ايجاد نشده‌اند و با كمك مستقيم دولت رشد كرده اند. به گونه‌اي كه سمن‌ها دركشور مانند يك ابزار براي بخش دولتي تبديل شده. اين نوع از سمن‌ها حداقل استقلال را نداشته و تبديل به مجري سفارشات دولتي خواهد شد.»

محمدي با اشاره به فعاليت‌ سمن‌هاي كشورهاي خارجي مي‌افزايد: «سمن‌ها در دنيا تاثيرگذاري بسياري در حوزه‌هاي محيط‌زيستي و اجتماعي دارند. تا آنجا كه دولت به كمك آن‌ها نياز دارد نه بلعكس! اين سمن‌ها بخشي از كار و مسائلي كه دولت از پس آن برنمي‌آيد يا در آن كوتاهي كرده است را برمي‌دارد.»

گفتني است، بسياري از سمن‌ها در كشورمان در قالب موسسات خيريه فعاليت مي‌كنند و متاسفانه آمارهاي غيررسمي از پولشويي‌هاي با ارقام نجومي در اين حوزه حكايت دارد. تا آنجا كه محسن هاشمي رفسنجاني، رئيس شوراي شهر تهران معتقد است برخي از سازمان‌‌هاي مردم نهاد در قالب سمن‌ها دست به پولشويي مي‌زنند. به گزارش ايسنا، هاشمي گفته بود: « از سمن‌ها و NGOهايي بايد استفاده كرد كه شفافيت مالي داشته باشند، نه اينكه در پس كارهاي‌شان پول‌شويي كنند و در حال حاضر يكي از مهم‌ترين مشكلات ما اين است كه نمي‌توانيم يك خيريه درست پيدا كنيم.» در كشورمان در حال حاضر 14 هزار سازمان مردم نهاد فعاليت مي‌كنند.

گفتني است از اين تعداد 6 هزار تشكل با وزارت كشور مرتبط هستند و اين خود به اين معنا است كه حدود نيمي از سازمان‌هاي مردم نهاد كشور نيم‌نگاهي به دولت دارند. با اشاره به موضوعات اخير آيا از سمن‌ها انتظار مي‌رود كه در چنين وضعيتي موفق باشند؟ همانگونه كه مي‌دانيد تعدادي از وزارتخانه‌ها، استانداري‌ها و بهزيستي در زمينه صدور مجوز تاسيس سمن فعاليت مي‌كنند؛ شايد همين موضوع عاملي است براي اين كه كيفيت قرباني كميت شده است!

منبع: روزنامه ابتكار، 1397.5.29
گروه اطلاع رساني**2002**