مصونیت تحصیلی حق دانشجو است

تهران - مطالبه گری و به چالش كشاندن مسائل جامعه برای رسیدن به وضعیت مطلوب رسالت دانشگاه و دانشجو به شمار می رود چرا كه نقش بدنه دانشگاهی كشور در حل مشكلات و حركت جامعه به سوی توسعه علمی و فناوری، انكارناپذیر است.

در این میان اما برخی موانع موجود، دانشگاه و دانشجو را از مسیر اصلی پرسشگری و مطالبه گری دور ساخته و به نوعی فضای حاكم بر آن را به سوی انفعال و كم تحركی سوق می دهد.
خبرنگار گروه دانشگاه ایرنا با هدف واكاوی فضای كنونی حاكم بر دانشگاه ها و باید و نباید های مطالبه گری دانشجویان با «مقصود فراستخواه » استاد جامعه شناسی و عضو هیات علمی موسسه پژوهش و برنامه‌ ریزی آموزش عالی گفت وگو كرد.
فراستخواه معتقد است دانشجویان باید از نوعی مصونیت تحصیلی كه به موجب آن بتوانند به راحتی چالش های جامعه را به نقد بكشند، برخوردار باشند چرا كه نقد دانشگاه و دانشجو علمی و كارشناسانه است.

** دانشجو باید مصونیت تحصیلی داشته باشد
فراستخواه با تاكید بر لزوم حمایت استادان و دانشگاه از دانشجوی منتقد و ایجاد امكان ادامه تحصیل او، گفت: به رغم نبود فضای عمومی آزاد برای گفت وگو در زمان رژیم پهلوی، زمانی كه دانشجویان معترض توسط رژیم دستگیر می شدند دانشگاهیان سعی می كردند وی را از چنگال حكومت آزاد كنند و دو باره با آغوش باز در كلاس درس پذیرای وی بودند.
این استاد دانشگاه با اشاره به درنظرگفتن احكام سنگین دانشجویان در ناآرامی های دی ماه 96، افزود: این دانشجویان اعتراضی كردند كه ضمن اینكه ناشی از فشار بود، به نبود راهی درست برای بیان نقد و مشاركت بازمی گردد. احكام صادره یا رفتارهای تند و امنیتی برازنده رفتار با یك دانشجو نیست.
این جامعه شناس با بیان اینكه معافیت تحصیلی پسران از خدمت سربازی تا زمانی كه در حال تحصیل هستند نشان از اهمیت آموزش عالی دارد، عنوان كرد: در واقع زمانی كه دانشجویی اعتراض می كند، پلیس باید بداند كه او دانشجو و در حال تحصیل است. شاید رشته تحصیلی وی ایجاب می كند كه به مسائل زیست محیطی، اجتماعی یا اقتصادی به گونه ای دیگر بنگرد. مگر سیاست جز این است كه از دل نقد برمی آید. نقد به مدیریت آب یا برنامه ریزی شهری است كه به توسعه و بهبود شرایط منجر می شود.

** رئیس دانشگاه را باید دانشگاهیان انتخاب كنند
فراستخواه در تحلیل فضای حاكم كنونی بر دانشگاه ها گفت: در دهه های اخیر امر سیاسی بر امر علمی و آكادمیك در جامعه ما سیطره یافته است. به عبارت دیگر، دانشگاه به تصرف سیاست درآمده است. به نظر من مسائل و موانع موجود از همین دلیل نشات گرفته است. اگر دانشگاه استقلال داشته باشد، بسیاری از مسائل و مشكلات حل می شود. دانشگاه باید استقلال آكادمیك داشته باشد؛ رئیس دانشگاه توسط دانشگاهیان انتخاب شود.
وی با تاكید بر اینكه استادان دانشگاه با الگوهای دانشگاهی و حرفه ای باید برای خود رئیس انتخاب كنند، ادامه داد: در حال حاضر انتخاب رئیس دانشگاه توسط غیردانشگاهیان صورت می گیرد. همین مساله بر انتخاب اعضای هیات علمی نیز اثرگذاشته است به گونه ای كه به شیوه های آشكار و پنهان، ملاحظاتی در انتخاب اعضای هیات علمی وجود دارد.

** انتقاد از وضعیت جذب دانشجو دكتری
به گفته این استاد دانشگاه، چنین شرایطی برای دانشجو نیز وجود دارد؛ گروه های آموزشی دانشگاه اختیار زیادی در باره جذب دانشجو به ویژه در مقطع دكتری ندارند. نتیجه چنین شرایطی، جای خالی مولفه ای به نام شهروندیِ دانشگاهی است.
فراستخواه معتقد است: اگر شهروندیِ دانشگاهی نباشد، زندگی دانشجویی نیز مختل می شود. در زندگی دانشجویی احساس مسئولیت نسبت به جامعه و مشكلات آن وجود دارد چرا كه دانشجو احساس می كند در مكانی است كه به او تعلق دارد و توسط استادان اداره می شود.
این استاد جامعه شناسی، دانشگاه را همچون سرزمینی می داند كه نهادی شناخته شده و به مثابه یك اقلیم است.
فراستخواه ادامه داد: دانشگاه یك جمهوریت مستقل علمی است كه به انتخاب دانشگاهیان رئیسی دارد. دانشگاه یك سرزمین است كه قوانین خاص خود را دارد و باید استقلال داشته باشد.
وی بر این باور است: اگر دانشگاه به معنای واقعی دانشگاه شود، ساختارهای كشور دانشگاه را به رسمیت بشناسند و امور علم و دانش را به دانشگاهیان بسپارند، در آن زمان دانشگاه به وضعیت پایدار خود می رسد و دانشجو و استاد در كنار تولید علم، پژوهش و فناوری به مسائل اجتماعی و دردهای جامعه می پردازند.

** حساسیت نسبت به مسائل كشور ذات دانشگاه است
فراستخواه با تصریح بر اینكه دانشگاه ها باید نسبت به مسائل كشور حساسیت داشته باشد، اظهاركرد : كنگشری اجتماعی برای استادان و دانشجویان مهم است. انتظار می رود دانشجویان آرمان خواه باشند، تغییر بخواهند، مطالبه گر و كنشگر باشند. در حالی كه تمامی انتظارات را به جنبش دانشجویی و اینكه دانشجو جبران كننده كمبودهای حوزه عمومی و مدنی در كشور باشد، معطوف می سازیم.
این استاد جامعه شناسی تصریح كرد: اگر فعالیت نهادهای حزبی و گردش نخبگان در جامعه ای شكل بگیرد و سیاست تبدیل به امری در حوزه عمومی شود، در آن صورت دانشگاه نیز سهم ویژه خود را خواهد یافت و می تواند نخبه پروری، پرورش دانشجویان و تربیت نسلی جوان و حساس به مسائل اجتماعی را در پیش گیرد.

** دانشجو ارزان نیست
فراستخواه معتقد است: اگر شرایطی را فراهم كنیم تا احزاب به شكلی حرفه ای فعالیت كنند، در آن شرایط به طور طبیعی سهم دانشجویان و دانشگاه ها نیز مشخص می شود.
وی ادامه داد: خلاء نهادهای حزبی و سازمان های حرفه ای سیاسی به شكل آزاد به اندازه ای احساس می شود كه تمام انتظاراتمان متوجه دانشجو می شود و گمان می كنیم كه دانشجو ارزان است و باید هزینه بدهد. یك دانشجو چقدر باید هزینه سیاسی بدهد در حالی كه سازمان های حزبی آزاد و توسعه یافته فعالیتی ندارند؟
به گفته فراستخواه، در شرایط كنونی انتظار از دانشجو، تحمل تمامی كمبودها است در حالی كه به دلیل وجود برخی خلاءهای مدنی، بار سیاسی به دوش دانشگاه افتاده شده است. این خود یك تهدید ملی و لطمه ای به آینده سرزمینی است كه دانشگاه برای آن حكم تفكر، نقد، آموزش و پژوهش دارد.

** خطر تبدیل شدن دانشگاه به سازمان اداری
فراستخواه با اشاره به اینكه دانشگاه محل بیان دردهای اجتماعی است، گفت: اقدامات صورت گرفته در دهه های گذشته دانشگاه ها را به سوی تبدیل شدن به سازمان های اداری وابسته سوق داد. چه انتظاری داریم كه یك سازمان اداری وابسته حساسیت عمیق، خلاق و سازنده نسبت به مسائل اجتماعی داشته باشد؟
این جامعه شناس با اشاره به تقلیل جایگاه دانشگاه در كشور، افزود: دانشگاه ها به سازمان های اداری وابسته ای تبدیل شده اند كه ساختارهای دولتی در همه امور آن ها به صورت آشكار و پنهان دخالت می كنند در حالی كه دانشگاه باید منطقه آزاد باشد.
فراستخواه با اشاره به نیازمندی جامعه به نقد دانشگاهی، گفت: نقد دانشگاه نقدی ریشه ای با بنیان های معرفتی، قوی و روشمند در باره دردهای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و محیط زیست است بنابراین با بقیه نقدها تفاوت مهمی دارد.

** توسعه سرمایه انسانی، راهی برای رقابت با جهان
فراستخوان نتیجه آفت انفعال در دانشگاه را به مثابه یك تهدید بزرگ ملی عنوان كرد و افزود: ایران مزیتی رقابتی در دنیا دارد و آن هم سرمایه انسانی است كه بخش بزرگی از آن را دانشجویان تشكیل می دهند بدون توسعه این سرمایه انسانی نمی توانیم با دنیا رقابت كنیم.
وی با انتقاد از به روز نشدن نظام آموزش عالی در كشور در پایان گفت: لازمه توسعه سرمایه انسانی این است كه دانشگاه را به دانشگاهیان بسپاریم و اجازه دهیم دانشگاه آزادانه با جامعه در تعامل باشد. برنامه های درسی رشته ها را نیز با نیاز روز بازار كار داخلی و خارجی تنظیم كنیم. در این شرایط دانشجو نیز با علاقه درس ها را دنبال كرده و دیگر مدرك گرایی و روحیه دلزدگی در شرایط دانشگاه حاكم نخواهد شد.
**9283**1601**