۱۵ مرداد ۱۳۹۷،‏ ۹:۲۲
کد خبر: 82992585
۰ نفر
ایران پیشتاز در ثبت «ذخیره گاه زیست كُره» در یونسكو

تهران-ایرنا -ذخیره گاه های زیست كُره پل ارتباطی میان مردم و محیط زیست به شمار می آیند كه در این میان ایران با دارا بودن 13 ذخیره گاه ثبت شده در یونسكو جزو كشورهای پیشتاز در این زمینه محسوب می شود و تاكنون هیچ ذخیره گاه كشور از این فهرست خارج نشده است.

ایران با تنوع اقلیمی و زیستی كم نظیر خود از سالها پیش جهت حفاظت از منابع طبیعی ، تنوع زیستی و چشم اندازه های بی بدیل خود تقسیم بندی های متفاوتی از حفاظت مانند پارك های ملی،آثار طبیعی ملی، پناهگاه های حیات وحش ،مناطق حفاظت شده و مناطق شكار ممنوع را به مرحله اجرا گذارده است. علاوه بر مناطق تحت مدیریت ذكر شده در سال 1976، 9 منطقه تحت مدیریت خود را به عنوان ذخیره گاه زیستكره معرفی و ثبت كرد كه اكنون به 13 ذخیرگاه افزایش یافته است.
ذخیره‌گاه های زیست‌كره مسكون، مناطق حفاظت‌شده طبیعی-زیستی بین‌المللی هستند كه برای جلوگیری از تغییرات برگشت‌ناپذیر و بهره‌برداری ناپایدار از منابع طبیعی، در عین نیاز به بهره‌برداری از طبیعت (باتوجه به رشد روزافزون جمعیت) شكل گرفته‌است و به یكی از تقسیم بندیهای مهم حفاظتی جهان بدل شده‌است.
انسان همواره به عنوان عامل اصلی تخریب محیط زیست شناخته می شد اما چند سالی است شاهد تغییر رویكرد بزرگی در این رویه هستیم به طوری كه این عامل تخریب، جای خود را به عامل حفاظت از محیط زیست داده است و به مرور نیز این نقش پررنگ تر و تاثیر گذار تر می شود هر چند تا نتیجه مطلوب راه طولانی در پیش است اما رسیدن به آن نیز امیدوار كننده است.
ابداع ذخیره گاه های زیست كُره نتیجه این تغییر نگرش است؛ مفهوم ذخیره گاه زیست كره از دهه 60 میلادی وارد چرخه مدیریت مناطق حفاظت شده و تنوع زیستی دنیا شد و دست اندركاران محیط زیست متوجه شدند حفاظت فیزیكی و دولتی در مدیریت مناطق و حفظ تنوع زیستی كارایی لازم را ندارد و باید مردم، جوامع محلی و ذینفعان در حفاظت از تنوع زیستی ورود كنند بر همین اساس به این فكر افتادند كه برای بهره مندی طبیعت برای زیستمندان چاره ای اندیشیده شود.
بنابر این واژه ای به نام ذخیره گاه زیست كره در یونسكو ( سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد) ابداع شد كه هدف اصلی آن مشاركت مردم محلی و ذینفعان در مدیریت، برنامه ریزی و بهره مندی از منابع طبیعی بوده و ایران جزو كشورهای پیشتاز در این زمینه است.
كشورهای ایران ، روسیه ، امریكا ، مكزیك ، اسپانیا، فرانسه و آلمان جزو كشورهای پیشرو در زمینه ذخیره گاه زیست كره هستند و بیشترین ذخیره گاه را در یونسكو به ثبت رسانده اند.ایران با دارا بودن 13 ذخیره گاه زیست كره جزو كشورهایی است كه تاكنون ذخیره گاهی از آن از فهرست یونسكو حذف نشده است بنابراین كشوری پیشتاز در این زمینه است.
رییس گروه بررسی های جغرافیایی معاونت محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان محیط زیست روز دوشنبه در این باره به خبرنگار علمی ایرنا گفت: ایران در همان دهه 60 میلادی كه زمان شكل گیری ذخیره گاه زیستكره است، یكی از پیشگامان ایجاد ذخیره گاه زیست كره مسكون در جهان است به طوری كه موفق شد در سال 76 - 1975 میلادی (سال 1355) 9 ذخیره گاه زیست كره به اسامی دنا، حرا، ارسباران ، گلستان، میانكاله ، ارژن و پریشان ، ارومیه، كویر و توران را در یونسكو به ثبت برساند.
«علی بالی» افزود: البته از آنجا كه برنامه ذخیره گاه زیست كره در ایران جایگاه خیلی قانونی نداشت از این رو مانند سایر مناطق چهارگانه تحت پوشش سازمان محیط زیست حفاظت می شد، تا اینكه در سال های اخیر با كمك «كمیته انسان و كره مسكون یونسكو» در تهران و همچنین پیگیری معاونت محیط زیست طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست قرار بر این شد كه بحث ذخیره گاه های زیستكره دوباره در كشور جدی گرفته شود و بتوان ضمن پیگیری برنامه های مربوط به آن، بحث مشاركت مردم محلی در حفاظت از این عرصه ها نیز گسترش یابد.
وی ادامه داد: در این چارچوب ضمن برگزاری كارگاه های مختلف در سازمان محیط زیست، حتی در دو دوره توانستیم میزبان شبكه كشورهای جنوب و مركز آسیا با نام ' SACAM ' باشیم كه با این اقدامات جان تازه ای در مدیریت ذخیره گاه زیست كره كشور دمیده شد.
بالی اظهار داشت: بدنه اصلی ذخیره گاه زیست كره، مناطق چهارگانه تحت حفاظت سازمان محیط زیست است كه در برنامه ریزی و ناحیه بندی ذخیره گاه زیست كره شامل سه ناحیه هسته مركزی، ناحیه حفاظتی و بینابینی است كه ناحیه بینابینی خارج مرزهای مناطق چهارگانه است و لازم است سایر دستگاه ها و جوامع محلی در مدیریت این مناطق كمك های بیشتری انجام دهند.
وی به تفاوت مناطق حفاظت شده و ذخیره گاه زیست كره اشاره كرد و گفت: در دهه قبل بحث مدیریت مناطق حفاظت شده در واقع یك مدیریت صرف فیزیكی، تجهیزات، پرسنل حفاظتی و حضور محیط نان بود اما بعدها مسوولان متوجه شدند كه اگر بخواهند به این شكل مدیریت كنند و مردم محلی را دخالت ندهند آنها این مناطق را از خودشان نمی دانند.
وی ادامه داد: بنابراین برای آنها دیگر اهمیتی ندارد كه گونه گیاهی و جانوری را حفاظت كنند یا خیر از این رو بعد از سال ها ارزیابی متوجه شدند كه چنین مدیریتی باعث بهبود تنوع زیستی و حفاظت از مناطق نمی شود كه بعد از آن به این نتیجه رسیدند كه باید مردم هم در حفاظت دخالت داشته باشند و نقشی را بر عهده بگیرند و اگر سودی وجود دارد آنها نیز منتفع شوند بر این اساس ذخیره گاه زیست كره شكل گرفت.
رییس گروه بررسی های جغرافیایی معاونت محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان محیط زیست گفت: البته بحث حضور مردم و مشاركت آنها در حفظ محیط زیست بعد از سال ها در برنامه ششم توسعه در بخش محیط زیست آن به طور شفاف گنجانده شده است.
وی درباره معیارهای انتخاب یك منطقه به عنوان زیست كره اظهار داشت: برای اینكه منطقه ای به عنوان ذخیره گاه زیست كره معرفی شود باید یك سری معیارها در آن رعایت شود كه از جمله اینكه نمونه ای از اكوسیستم های منحصر به فرد و طبیعی باشند، دوم مردم در اطراف آن منطقه حضور داشته باشند یعنی ارتباط بین مردم و محیط طبیعی وجود داشته باشد؛ ممكن است یك منطقه ای بكر و مناسب باشد اما اگر اطراف آن هیچ روستایی نباشد برای زیست كره بودن مناسب نیست چون مشاركت مردم محلی در آن وجود ندارد.
بالی اظهار داشت: برنامه انسان و كره مسكون یونسكو هر 10 سال یكبار ذخیره گاه های زیست كره را مورد بازنگری قرار می دهد و اگر منطقه ای ویژگی های لازم را رعایت نكرده باشد از فهرست یونسكو خارج می شود كه این اتفاق برای كشورهای آلمان ، امریكا و بلغارستان رخ داده است اما ایران جزو كشورهایی است كه تاكنون هیچ كدام از ذخیره گاه های آن از فهرست یونسكو خارج نشده است.
وی ادامه داد: البته شاید ایران خیلی همه جانبه نتوانسته اهداف زیست كره را پیش ببرد اما توانسته تمام آنها را حفظ كنیم و نه تنها هیچ ذخیره گاهی در ایران از فهرست یونسكو خارج نشد بلكه اضافه هم شد.
بالی تصریح كرد: بعد از سال 1355 كه 9 ذخیره گاه را ثبت كردیم توانستیم در سال 2010 دنا ، 2015 تنگه صیاد سبزكوه ، 2016 هامون و سال 2017 كپه داغ در خراسان شمالی را به فهرست ذخیره گاه زیست كره خود اضافه و در یونسكو به ثبت برسانیم و امروز 13 ذخیره گاه زیست كره داریم.
وی با اشاره به اینكه این موضوع در دیپلماسی بین المللی بسیار مهم است تاكید كرد: كشوری كه بتواند تمام ذخیره گاه های زیست كره خود را حفظ كند و از فهرست خارج نشود از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا بسیاری از كشورها حتی نتوانستند ذخیره گاهی را به ثبت برسانند.
به گفته وی امریكا 29، مكزیك 42، ایران 13، آلمان 16، اسپانیا 49 ، روسیه 45 ، چین 34 و اندونزی 14 ذخیره گاه زیست كره ثبت شده در یونسكو دارند.
رییس گروه بررسی های جغرافیایی معاونت محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان محیط زیست اظهار داشت: در واقع هدف اصلی این است كه تا آنجا كه قانون و ضوابط اجازه می دهد كار حفاظت به مردم واگذار شود، این موضوع دو فایده به همراه دارد یكی اینكه هزینه های دولت را به شدت كاهش می دهد و دوم اینكه مردم محلی منتفع می شوند.
بالی ادامه داد: مثلا اگر بتوان با حضور مردم محلی یك تعاونی در ذخیره گاه زیست كره میانكاله راه اندازی كرد و رب انار آن منطقه را برند سازی كرد، می توان آنرا به عنوان محصول ارگانیك از این ذخیره گاه به دنیا شناساند و سود فروش آن نیز به مردم محلی برسد یا در دنا بر روی عسل آن كار كرد و در ارژن بحث گردشگری را مد نظر قرار داد، بنابراین زمانی كه جوامع محلی متوجه شوند از این محل سود می برند قطعا در حفاظت از این عرصه ها تلاش خواهند كرد و دیگر سراغ فعالیت های مخرب محیط زیست نخواهند رفت.
وی گفت: از این رو برای شناساندن ظرفیت زیست كره های ایران برنامه دو سالانه تنظیم شده است كه قرار است ابتدا در دو ذخیره گاه زیست كره به صورت پایلوت اجرا شود كه برای این كار فعلا ذخیرگاه های پارك ملی گلستان، میانكاله و كپه داغ پیشنهاد شد كه قرار است بعد از برگزاری جلسات در كمیته انسان و كره مسكون تصمیم نهایی برای انتخاب ذخیره گاه ها گرفته شود.
بالی به تهدیدات ذخیره گاه های زیست كره اشاره كرد و افزود: مانند سایر مناطق حفاظت شده مهمترین چالش های این مناطق برخی طبیعی است مانند تغییرات اقلیمی كه بر روی جوامع انسانی ، پوشش گیاهی و گونه های جانوری تاثیر می گذارد، بخشی نیز تاثیرات انسانی مانند برداشت های بی رویه از منابع آبی، شكار و صید غیر مجاز و توسعه فعالیت های عمرانی است ، بخشی هم به نحوه مدیریت مانند عدم هماهنگی دستگاه ها و یكپارچه سازی ماموریت ها بر می گردد.
وی به عدم آمایش سرزمین به عنوان مشكل دیگری در این زمینه اشاره كرد و گفت: آمایش سرزمین یكی از موضوعاتی است كه در كشور ما درست به آن پرداخته نشده از این رو بدون در نظر گرفتن توان اكولوژیك مناطق، عملیات اجرایی در آنها انجام گرفته است ، كمبود اعتبارات و بودجه و عدم آموزش جوامع محلی در راستای اهمیت و حفاظت از ذخیره گاه های زیست كره از دیگر مشكلات این بخش است.
بالی گفت: البته ذخیره گاه های زیست كره ما مانند مناطق چهارگانه حفاظت شده جایگاه قانونی ندارند و این باعث می شود در عرصه های خارج از حیطه مدیریت سازمان محیط زیست میان سایر دستگاه ها هماهنگی لازم برای حفاظت صورت نگیرد به همین دلیل در آمایش سرزمین به جایگاه واقعی ذخیره گاه های زیست كره توجه چندانی نمی شود.
علمی 9014**1440