۱۴ مرداد ۱۳۹۷،‏ ۸:۳۰
کد خبر: 82991383
۰ نفر
نجات عبا بافی در آخرین رمق ها

بوشهر- ایرنا- در حالیكه عبابافی بوشهر تا چند سال پیش آخرین نفس های خود را می كشید و در آستانه منسوخ شدن بود، اما امروز این هنر جانی تازه گرفته است و علاقه مندان در حال فراگیری این صنعت هستند.

به گزارش ایرنا، هنر عبا بافی یكی از صنایع دستی دیرینه، زیبا و ظریف ایران زمین منحصر به 2 منطقه كشور شامل شهرستان های دشتی در استان بوشهر و نائین اصفهان ‌است.
عبا یكی از محصولات منحصر به فرد نساجی سنتی در استان بوشهر با قدمتی 300 ساله است كه برای بافت آن از پشم و كرك شتر در رنگ های سیاه، قهوه‏ای تیره، حنایی و سفید استفاده می‏ شود.
در گذشته هنرعبا بافی در روستاهای تنگ ارم، بنار آزادگان، زیارت و سعدآباد شهرستان دشتستان، بردخون (دیر)، كردوان سفلی و علیا (دشتی) و حومه شهر اهرم ( تنگستان) از توابع استان بوشهر رایج و به كشورهای حوزه خلیج فارس نیز صادر می شد.
اما امروز این هنر صنعت تنها در روستاهای كردوان علیا و سفلی از توابع شهرستان دشتی با تعداد محدودی كارگاه باقی مانده كه به تولید عبا مشغول هستند.
بافندگان كردوانی از پشم شتر 'ذبه' كه از مهمترین و بهترین نژادهای شتر پشمی كشور و استان بوشهر است برای بافت عبا استفاده می كنند و این هنر دستی مردم استان در داخل كشور و كشورهای حاشیه خلیج فارس از مقبولیت بالایی برخوردار است.
عبای كردوان به دلیل وزن بسیار كم، دوام بالا، خود رنگ بودن و كیفیت تولید از بهترین نوع عبای كشور به شمار می رود و مشتریان خاص خود را دارد.
فعالان عرصه عبابافی هرچند تعداد آنها همانند گذشته زیاد نیست ولی با وجود همه مشكلات توانسته ‌اند این هنر و سنت را همچنان در استان بوشهر زنده نگه دارند و هنر دستشان را به مناطق مختلف كشور و كشورهای همسایه صادر كنند.
صنعت عبا بافی استان بوشهر با همه رونقی كه در زمان قدیم داشت بعد از مدتی ركود امروز با توجه اداره كل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری بار دیگر در مسیر احیا قرار دارد و باید با برنامه ریزی اصولی و مشخص زمینه رونق دوباره این هنر سنتی و بومی استان فراهم شود.
افزون براینكه عبابافی درگذشته به نام استان بوشهر در فهرست ملی به ثبت رسیده بود، نخ ریسی عبا نیز اكنون به نام این استان ثبت ملی شد و در زمان حاضر با همكاری مسئولان استان تلاش می شود روستای كردوان كه سابقه طولانی در بافت عبا دارد به عنوان روستای ملی عبابافی به ثبت ملی برسد.
ظرافت و دقت بالای مورد نیاز برای ریسیدن پشم شتر و تبدیل آن به نخ توسط زنان، عبای این استان را ممتاز و منحصر به فرد كرده است.
سالانه بیش از 300 قواره عبا در روستای كردوان علیا از توابع شهرستان دشتی تولید می ‌شود كه بیشتر آن در شهر نجف عراق، كشورهای حاشیه خلیج ‌فارس و بازار شهر قم با قیمت هر عبا بسته به نوع، رنگ و كیفیت بین 18 تا 27 میلیون ریال عرضه می شود.
عبابافان با داشتن تخصص و مهارت، روزانه 4 تا 6ساعت از وقت خود را برای بافت اثری ارزشمند صرف می كنند.
از آنجاكه شتر سفید و سیاه كمیاب‌ تر شده، قیمت عباهای سفید و سیاه گران‌ تر است به گونه‌ای كه اكنون قیمت تمام‌ شده یك عبای سفید و سیاه 46 میلیون ریال و عبای قهوه‌ای، كرم و طلایی از 16تا 40 میلیون ریال است كه مشتریان خاص خود را نیز دارد.
عباهایی كه دارای 6.5 طول و عرض 85 سانتی‌متر باشند به قیمت 18میلیون ریال به فروش می‌رسد.
در شهرستان دشتی، صنعت‌گران برای نخستین بار در كشورعبایی به طول 6.5 متر و عرض یك 1.5 متر بافته و نشان ملی نیز دریافت كردند.
در زمان حاضر در این كارگاه ها نخ عبا با همت و هنر زنان روستایی به صورت سنتی و دستی ریسیده می شود كه به دلیل سختی زیاد، این كار رونق خود را از دست داده است.
برای بافت عبا نخست پشم‌ها شسته، تمیز و ریسیده شده و به صورت كلاف‌های بزرگ در می‌آید، سپس با دستگاه‌های مخصوص به دوك‌های كوچك تبدیل و این دوك‌ها داخل محفظه‌های فلزی كوچك به نام 'نیز' (ماكو) قرار می ‌گیرد و آنگاه با دستگاه‌هایی شبیه دارهای قالی بافته می ‌شود.
بیشتر كارگاه‌های عبابافی فضای كوچك و سنتی دارند، كه در آن زنان مشغول رسیدن نخ و قرار دادن آنها داخل دوك‌ها هستند و مردان نیز پشت دستگاه‌ها كار بافتن را انجام می دهند.
نوع دیگری از كارگاه ها در روستای كردوان وجود دارد كه نیمی از دستگاه‌های آن در دل زمین و نیم دیگر روی زمین قرار دارد و پشم‌های ریسیده شده به وسیله طنابی به داخل حیاط كشیده می ‌شود تا از آفتاب زمستانی جا نماند زیرا با پشم خیس نمی ‌توان عبا بافت.
هنرمند عباباف روستای كردوان علیا گفت: در گذشته كارگاه‌های عبابافی ثابت بود و ‌چاله‌ای ایجاد و كارگاه را پیرامون آن قرار می‌ دادند.
عبدالمجید زارعی افزود: به گودی كه می‌ كندند 'پاشلی' می‌ گفتند كه پای بافنده تا زانو در آن قرار داشت ولی كارگاه‌های امروز قابل جابه جایی و از دستگاه‌های احرام‌ بافی كه در خوزستان وجود دارد نمونه‌ برداری شده است.
وی بیان كرد: با همت اداره كل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان بوشهر در زمینه تجهیز كارگاه عبابافی به دستگاه‌های پیشرفته، برای نخستین بار موفق به بافت عبایی با عرض 1.5 متر شدیم این درحالی است كه هر عبا به طور معمول در عرض 80 تا 85 سانتی متربافته می شود.
زارعی اضافه كرد: پشم‌های مورد نیاز برای بافتن عبا ازشتران استان بوشهر كه به دلیل بهره مندی از تغذیه و آب و هوای مساعد مرغوبیت بهتری نسبت به پشم شتران سایر استان‌ها دارند، تهیه می ‌شود.
وی گفت: پشم‌چینی شتران درفروردین و اردیبهشت انجام و پس از آن ریسندگان كه بیشتر زنان هستند، ناخالصی‌های پشم را جدا و پس از آن ریسندن آغاز می شود.
این صنعتگر با بیان این كه بافت یك عبا با توجه به نوع آن حدود 5 تا 7 روز طول می‌كشد، یادآور ‌شد: سالانه 200 تا 250 عبا در كارگاه بافته می شود كه این شمار عبا نیاز به 400 تا 500 كیلوگرم پشم شتر دارد.
زارعی افزود: قیمت هر عبا از 15 تا 25میلیون ریال متغیر است و عبای بوشهر به دلیل استفاده از پشم شتر به صورت خود رنگ و به طور كامل سنتی بافته می شود اما دیگر استان ها از الیاف مصنوعی برای بافت عبا استفاده می كنند.
وی ادامه داد: عبابافی در این منطقه مشكل بازار و فروش ندارد بلكه بیشترین مشكل بافندگان در بخش مواد اولیه و ریسندگی نخ است.
زارعی گفت: نخ‌ ریسی با هنر دست بانوان روستا انجام و كار بسیار سخت و پرزحمتی است كه حدود سه ‌ماه زمان می برد، درحالی‌ كه بافت عبا 7 تا 10 روز زمان نیاز دارد.
وی اضافه كرد: با توجه به سختی كار ریسندگی و به صرفه نبودن آن از لحاظ مالی بانوان كمتری تمایل به این كاردارند.
این بافنده ادامه داد: در گذشته حدود 40 كارگاه عبابافی در استان بوشهر فعال بود اما به دلیل نبود مواد اولیه و درآمد پایین امروز تنها سه كارگاه در این استان فعال هستند.
وی افزود: با وجود مشتری و سفارش لازم تنها مشكل عبابافان تهیه‌ مواد اولیه است چون این مواد براحتی به‌ دست نمی ‌آید.
زارعی اضافه كرد: پشم‌چینی شتر سالی یك‌ بار و نخ‌ریسی متناسب با آن‌ فصلی انجام می شود.
وی افزود: كارآموزان دوره‌های آموزشی عبابافی را می‌ گذرانند و تا مدتی كه مواد اولیه دارند، كار می ‌كنند اما وقتی این مواد تمام می‌ شود،‌ بیكار هستند.
زارعی اظهارداشت: با توجه به اینكه كارریسندگی زمان بر و تبدیل كردن نخ ها به تار و پود هزینه بر است با هدف كاهش مدت نخ‌ ریسی برای فعالیت بیشتر پیشنهاد ایجاد دستگاه‌های نخ ‌ریسی خاص ارائه شده است.
وی یادآور شد: مسئولان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری با این استدلال كه با استفاده از دستگاه نخ ظریف و با كیفیت تولید نمی شود با این پیشنهاد موافقت نكرده اند.
زارعی بیان كرد: عبای بوشهر سال‌ها بدون تغییر در رنگ قابل استفاده است و بیش از تولید، تقاضا دارد اما مواد اولیه‌ برای تولید آن اندك است.
وی اظهار داشت: عبای شتری بوشهر از بهترین و مرغوبترین بافت و نخ برخورداراست و در داخل و خارج از كشور متقاضی فراوانی دارد.
وی نخ ‌ریسی را مهمترین مشكل این صنعت عنوان می‌ كند و می‌افزاید: نخ‌ریسی مهمترین و طولانی‌ترین مرحله عبابافی به شمار می‌رود و كار بسیار دشواری است زیرا جوانان حاضر به انجام آن نیستند و زنان پیری كه اكنون به این كار مشغولند چشمانشان ضعیف و به دلیل درآمد اندك آن ترجیح می‌ دهند در مزرعه ها گوجه‌چینی كنند تا نخ بریسند.
زارعی درباره مراحل بافت عبا گفت: بعد از تهیه پشم آن را می‌ریسند و به‌اصطلاح تاب می‌دهند (تار و پود آن را بصورت دولا تار یك‌لا پود، از هم جدا می‌كنند)، پس از آن مرحله چله‌كشی و گره‌زنی است كه روی دار قرار می گیرد و بعد از یك هفته كار می‌توان 6.5 متر عبا، بافت.
وی با بیان اینكه دوك‌ها داخل محفظه‌ای به نام 'فنه' قرار می‌ گیرند گفت: تعداد دوك‌ها 10 تا و دور هر دوك 60 دور نخ پیچیده می‌شود.
زارعی افزود: طول هرعبا بین 160 تا 180 و عرض آن 75 تا 85 سانتی متر است كه می ‌توان طول و عرض آن را با استفاده از شانه بزرگتر كرد.
وی بیان كرد: در قدیم عرض هرعبا 75 سانتی متر بود و امروز به 85 سانتی متر (استاندارد) رسیده است.
زارعی با بیان اینكه هر چه نخ عبا ظریف ‌تر باشد كار زیباتر و مشتری‌های بسیاری دارد گفت: بیشتركارهای تولیدی سفارشی است، اما هنرمندان عباباف نیز كارهایی را تولید می‌ كنند كه سریع به فروش می‌رسد.
وی گفت: تاكنون علاوه بر عبا پارچه شال، كمربند و حتی در برخی زمان ها سفارش پارچه مانتو را هم داشته و بافته ایم.
زارعی اضافه كرد: به دلیل استقبال كم جوانان از این حرفه بومی و سنتی بیم آن می رود كه با گذشت زمان استادكاری برای بافت عبا در استان بوشهر وجود نداشته باشد و این امر باعث فراموشی این هنر سنتی می شود.
وی یادآور شد: امروز به همت میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان بوشهر این صنعت با آموزش‌ رایگان دوباره زنده شده است و با حضور در نمایشگاه های كشور مورد استقبال قرار می گیرد.
زارعی، پاشو، دسته، زیر دسته، اوزا، شانه، پنبا زن، نورد و نیز ماكو را از ابزار كار عبابافی عنوان كرد و گفت: در گذشته شانه‌های چوبی توسط استادكارها ساخته می ‌شد، اما به این دلیل كه به مرور زمان خراب و می شكست، شانه‌های فلزی جایگزین آن شد.
وی گفت: هنگام بافت عبا پشم باید خشك و در معرض آفتاب باشد زیرا پشم خیس به هم می‌چسبد و كار خراب می ‌شود به همین دلیل بیشتر بافت عبا به دلیل پایین بودن رطوبت در تابستان انجام می‌ شود.
زارعی اضافه كرد: وجود واسطه ها از جمله مشكلات صنعت عبابافی است كه در صورت حذف آنها سود بیشتری نصیب بافنده ها و ریسندگان می شود.
این صنعتگر بوشهری برضرورت توسعه و تجهیز كارگاه های عبابافی و برطرف كردن موانع تولید در این بخش برای رونق هرچه بیشتر این هنر صنعت تاكید كرد.
یكی از زنان ریسنده روستای كردوان علیا گفت: با وجود همه سختی و زحمت كار ریسندگی ولی سهم قابل توجهی نصیب ما نمی شود و بیشترین سود به واسطه ها می رسد.
آمنه حسینی افزود: هرچند كار ریسندگی در این منطقه آبا و اجدادی است ولی امروز به دلیل مشكلاتی كه این كار دارد كمتر مورد استقبال زنان قرار می گیرد و از تعداد قابل توجهی ریسنده تنها چند زن كه بیشتر آنها سالخورده هستند به این كار می پردازند.
وی یادآور شد: زنان روستایی امروز به جای ریسندگی نخ عبا ترجیح می دهند در مزرعه های گوجه فرنگی كاركنند.
سرپرست معاونت صنایع دستی اداره كل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان بوشهر گفت: عبا نوعی دست بافته از پشم شتر است كه توسط زنان روستایی كردوان سفلی ریسیده و با همت مردان بافنده كردوان علیا از توابع شهرستان دشتی بافته می شود.
لیلا رحیمی افزود: رشته عبابافی از جمله رشته های بومی و مزیت دار استان بوشهر است كه در زمان حاضر در روستای كردوان علیا چهار كارگاه فعال عبابافی وجود دارد كه در سال 1395 این كارگاه ها با همت معاونت صنایع دستی اداره كل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری احیا شد.
وی اظهار داشت: در گذشته عباها به طول هفت متر و عرض 70، 80 و 90 سانتی متر بافته می شد ولی با آوردن كارگاه های جدید و تغییر شانه ها برای استفاده بیشتر از پارچه، بافندگان عبا در استان بوشهر توانستند پارچه هایی با عرض 150 سانتی متر وطول 4 تا 5 متر ببافند.
رحیمی بیان كرد: پارچه عبای بوشهر به دلیل كیفیت بالا در بافت و پشم نژاد كم یاب شتر ذبه دشتی از مرغوبیت بالایی برخوردار است و در رنگ های متفاوت سفید، مشكی، حنایی و قهوه ای بافته می شود كه پارچه های مشكی و سفید به دلیل كم بودن این نوع پشم از قیمت بالایی برخوردار است.
وی اضافه كرد: در زمان حاضر با به روز كردن تجهیزات و ملزومات بافت عبا امكان ایجاد نقش در پارچه كه شامل راه راه ( محرمات) و چهارخونه (پی چازی) ایجاد شد و پارچه عبا از آن حالت سادگی بیرون آمد.
رحیمی بیان كرد: در سال گذشته امكان تولید شال به عرض 30 سانتی متر و طول 150 سانتی متر به صورت راه راه و چهارخونه تولید شد كه مورد استقبال قرار گرفت.
وی با اشاره به ثبت ملی عبا و نخ ریسی آن در استان بوشهر گفت: امسال با همت مسئولان اداره كل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و دیگر مسئولان استان پرونده عبا در روستای كردوان بخش كاكی از توابع شهرستان دشتی استان بوشهر در شورای راهبردی ثبت روستای ملی ارائه شد.
رحیمی بیان كرد: با ثبت كردوان به عنوان روستای ملی در این هنر صنعت زمینه معرفی این دست بافته، افزایش عرضه و تقاضا، جذب هرچه بیشتر گردشگران و تعاملات صنایع دستی و گردشگری به عنوان 2حوزه مكمل فراهم می شود.
وی تاكید كرد: با ثبت ملی روستای كردوان به عنوان روستای ملی عبابافی زمینه مناسبی برای اشتغال روستایی، گردشگری و رونق اقتصادی برای مردم این منطقه فراهم می شود.
رحیمی اضافه كرد: امروز علاوه برمردان 10 نفر از زنان درروستاهای 'بحیری' و 'زیزار' از توابع شهرستان دشتی نیز مهارت های لازم بافت عبا را فراگرفته اند.
وی با اشاره به بیمه صنعتگران بخش صنایع دستی اضافه كرد: هر صنعتگر می تواند با دارا بودن كارت تولید انفرادی و یا كارت شناسایی برای بیمه روستایی و عشایری اقدام كند.
رحیمی احداث و تجهیز كارگاه های عبابافی، پرداخت تسهیلات مورد نیاز و فراهم كردن زمینه حضور در نمایشگاه ها را از جمله اقدم های انجام شده برای رونق كار عبابافان در استان بوشهر عنوان كرد.
وی تاكید كرد: به دلیل فعالیت 180 ریسنده زن و چهار بافنده مرد هنر و صنعت عبابافی در كردوان دشتی به عنوان یك رشته اشتغالزا مطرح است و نقشی مهم در رونق اقتصادی این روستا دارد.
6047/6043