ضرورت گفت‌وگوی ملی برای عبور از بحران اقتصادی

تهران- ایرناپلاس- به گفته استاد اقتصاد دانشگاه الزهرا، بحران اقتصادی كنونی راه‌حل مشخص دارد؛ اما نیازمند عزم سیاسی است و اگر مسئولان صادقانه با مردم برخورد كنند، می‌توان به راه ‌حل رسید. در این راه باید گفت‌وگوی ملی برگزار شده و اجازه دهند گروه‌های مختلف با آرای متفاوت بحث كنند.

افزایش قیمت دلار در بازار ایران در چند ماه گذشته سبب شده راه‌ حل‌های متفاوتی برای عبور از این شرایط از سوی مسئولان و اقتصاددانان مطرح شود. در این بین، از تثبیت قیمت دلار بر 4200 تومان گرفته تا ایجاد بازار ثانویه و تغییر افراد اقتصادی دولت، به‌عنوان گزینه‌های تجربه ‌شده و تجربه ‌نشده می‌توان نام برد.
با این حال، برخی اقتصاددانان عقیده دارند تا زمانی كه سیاست‌های حاكم بر اقتصاد در كشور تغییر نكند، نمی‌توان انتظار تغییر محسوسی در بازار داشت. حسین راغفر، اقتصاددان و استاد اقتصاد دانشگاه الزهرا در گفت‌وگو با ایرناپلاس، با بیان اینكه «باید سیاست‌ها و جهت‌گیری‌ها عوض شود و شرایط اقتصاد رانتی تغییر كند»، به لزوم توجه به شرایط اضطراری در مواجهه با جنگ اقتصادی تأكید می‌كند كه مشروح این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید.

**بسیاری از افراد از این شرایط اقتصادی منتفع هستند
ایرناپلاس: به‌عنوان سؤال اول، شرایط اقتصادی در ماه‌های اخیر را حاصل چه عواملی می‌دانید؟
راغفر: بسیاری از افراد از این شرایط اقتصادی منتفع هستند و نفع شخصی و حزبی می‌برند. بر اساس اسناد منتشر شده در جریان مافیای فولاد طی سال گذشته، افرادی 7300 میلیارد تومان سود داشته‌اند اما مالیاتی كه پرداخت كردند تنها 1.3 درصد بوده است. درواقع با توجه به این رانت‌ها، این افراد سودهای كلانی از طریق دریافت سنگ آهن نزدیك به مفت و انرژی یارانه‌ای رایگان به‌دست آورده‌اند و ارزی را كه باید وارد كشور می‌كردند و به بانك مركزی تحویل می‌دادند اعلام می‌كنند كه به بانك مركزی نمی‌دهند.
از سوی دیگر، بحث بازار ثانویه ارز مطرح می‌شود و این افراد می‌توانند ارز حاصل از صادرات را در این بازار به قیمت بالاتر بفروشند. هدف از راه‌اندازی بازار ثانویه ارز، تثبیت قیمت ارز بر روی 9 و 10 هزار تومان بوده است. در این رابطه چه كسانی برنده هستند؟ چرا نباید افرادی كه از منابع ملی استفاده كرده و در بسیاری موارد از یارانه‌های بسیار بزرگی بهره بردند، به مملكت مالیات دهند. چرا نباید منابع ارزی‌شان را وارد نظام بانك مركزی كرده و از آن طریق توزیع كنند؟ قطعا نمی‌توانیم انتظار مداوای اقتصاد را از كسانی داشته باشیم كه خودشان از این بیماری و درد و زجر مردم منتفع‌اند. این‌ها پرسش‌های جدی مردم است.

**نگرانی حقوق‌بگیران از كاهش ارزش دستمزد
ایرناپلاس: با توجه به این مسائلی درباره اقتصاد ایران گفتید، به نظر شما راه‌حل درمان این مشكلات چیست و آیا راه‌حلی برای بهبود شرایط می‌بینید؟
راغفر: مطمئناً راه‌حل وجود دارد، اما ما نمی‌توانیم از سیستمی كه تا این حد آلوده شده، انتظار راه‌ حل داشته باشیم. ما از هر مشكل جهانی سعی كرده‌ایم به‌عنوان یك بهانه برای پیشبرد منافع خودمان استفاده كنیم و حتی از بسیاری از واژه‌ها و عبارت‌ها مثل اقتصاد آزاد برای چپاول مردم استفاده كردیم. در حال حاضر، حقوق‌بگیران جامعه هر روز شاهد كاهش ارزش دستمزد خود هستند. دور از ذهن است كه نگرانی‌ها و اضطراب‌های جامعه به دست آمریكا و عناصر خارجی باشد بلكه بیشتر منشأ داخلی دارد.
متأسفانه در این آشفته‌بازار، عده‌ای سودهای بی‌حدوحصر می‌برند اما بخش بزرگی از جامعه فقیرتر می‌شوند.

**كنترل تقاضا با تخصیص ارز به كالاهای اساسی
مسئولان 30 سال پس از پایان جنگ اكنون متوجه شده‌اند كه هنوز در جنگ هستیم و این بار جنگ اقتصادی در پیش است؟ اگر واقعا این موضوع را باور دارند چرا شرایط اضطراری زمان جنگ را اعمال نمی‌كنند، زیرا شرایط جنگی و نحوه مواجهه با آن در همه جای دنیا قاعده دارد.
برای رسیدن به راه‌حل عبور از این شرایط، پرسش این است كه ظرف كمتر از یك هفته، چه كسی و بین چه كسانی بیست میلیارد دلار ارز را توزیع كرد؟ چطور این موارد مشخص نمی‌شود؟ تا زمانی كه شرایط فعلی پابرجا باشد، نمی‌توانیم انتظار اصلاح اوضاع را داشته باشیم.
یكی از راه‌حل‌های موجود این است كه دولت اعلام كند از منابع ارزی خود برای واردات كالاهای اساسی استفاده می‌كند و از آنجا كه تمام ارز مورد نیاز برای واردات مواد غذایی و دارویی 10 میلیارد دلار و هزینه‌های بخش تولید كشور نیز 20 میلیارد دلار را شامل می‌شود، به‌راحتی می‌توان ارز مورد نیاز را تأمین كرد. اگر این موضوع رسماً اعلام شود، تقاضا به‌ شدت كنترل خواهد شد.
**واردات خودروهای لوكس منابع كشور را بلعید
ایرناپلاس: بنابراین می‌توانیم نتیجه بگیریم اصلاح نحوه تخصیص ارز می‌تواند شرایط اقتصادی را عوض كند. انتقاد شما به ارزهای تخصیص داده شده چیست؟
راغفر: چرا باید دولت ارز خود را برای واردات خودروی لوكس و فعالیت‌های غیرضروری اختصاص دهد. چه كسانی برنده‌اند و اهداف چه كسانی در این رابطه تأمین می‌شود؟ بنابراین راه‌حل وجود دارد و بسیار هم روشن و مشخص است؛ اما عزم سیاسی كه اصلی‌ترین حلقه به شمار می‌آید، وجود ندارد.
اگر این عزم سیاسی شكل بگیرد و آقایان باور كنند آمریكا در جنگ با ماست و به دنبال ماهی گرفتن از آب گل‌آلود و انداختن همه مشكلات به گردن تحریم‌ها نبوده و می‌خواهند صادقانه با مردم برخورد كنند آن‌وقت می‌توانیم به راه‌حل برسیم. در این راه باید گفت‌وگوی ملی برگزار شده و اجازه دهند گروه‌های مختلف با آرای متفاوت بحث كنند و از درون آن‌ها راه‌حل‌های عملی اداره كشور استخراج شود. اما با این ساخت سیاسی كه وجود دارد قطعاً راه‌ حل پیدا نخواهد شد.
یكی از این راهكارها این است كه یارانه‌های عظیمی كه به فولاد، پتروشیمی و سیمان داده شده، پرداخت نشود و این صنایع اگر می‌توانند، روی پای خودشان بایستند. در واقع این امر همان بازار آزادی است كه طرفداران آن در سال‌های گذشته شعارش را می‌دادند و اعتقاد داشتند بر اساس قاعده بازار آزاد افراد ناكارآمد از دور خارج خواهند شد.

** یكی از اهداف تحریم كننده‌ها ایجاد درد در جامعه و برانگیختن مردم بود
یكی از اهداف تحریم كننده‌ها ایجاد درد در جامعه و برانگیختن مردم بود كه این امر با اجازه واردات خودروهای لوكس تا حدی انجام شد و نه‌تنها منابع كشور را بلعید بلكه باعث ایجاد نارضایتی در جامعه شد. از سوی دیگر مانور اشرافیت در سطح شهرها، بیش از هر چیز دیگری به احساس تعلق‌ خاطر مردم آسیب می‌زند.
یكی دیگر از كارهایی كه می‌توان انجام داد این است كسانی كه صادرات دارند پیمان‌نامه ارزی امضا كنند. درواقع منابعی كه صادر می‌شود متعلق به مردم بوده و ارز آن باید به صندوق دولت برگردد. هدف از احداث پتروشیمی‌ها كه با منابع همین مردم، استقراض از كشورهای خارجی و استفاده از درآمدهای نفتی ایجادشده، به این امید بوده كه این منابع بتوانند جایگزین خود نفت باشند. یعنی این‌كه ارزش‌افزوده ایجاد كرده و با صادرات، ارز بیشتری به كشور وارد شده و برای توسعه مورد استفاده قرار گیرد.
در شرایطی كه بازار ثانویه به‌وجود آمده، همه كالاها با قیمت دلار در آن بازار تعیین می‌شود و دیگر قیمت 4200 تومان وجود ندارد. دولت برای كنترل بازار ارز باید در اولین قدم دلار را به همان قیمت3500 تا 3800 تومان برگرداند.

ایرناپلاس: به نظر شما این امر امكان‌پذیر است؟
راغفر: بله، چرا امكان‌پذیر نیست. اگر دولت فقط این قیمت ارز را به رسمیت بشناسد محقق می‌شود. اما زمانی كه بازار ثانویه ارز را ایجاد می‌كند، این فساد درست می‌شود. در بازار ثانویه ارز باید تنها ارز حاصل از نیروی كار، فكر و اندیشه را به هر قیمتی كه می‌خواهند بفروشند، اما نمی‌توان با نام بازار ثانویه ارز از منابع عمومی مردم مانند نفت، گاز و معادن را چپاول كرد و بعد به اسم صادرات به جیب اشخاص خاصی برود.

** اصل 44 دیگری در كشور تعریف شد
ایرناپلاس: به نظر شما مهم‌ترین مشكل برای دستیابی به راه‌حل‌های عنوان شده چیست؟
راغفر: بسیاری از این صنایع در دست گروه‌های نظامی است كه منابع كشور را خصوصی كرده‌اند و با وجود اصل 44 قانون اساسی، اصل 44 دیگری تعریف كردند كه در آن امكان داشته باشد بانك خصوصی تأسیس كنند. امروز این امر در اقتصاد كشور غده چپاول و سرطان شده است. در واقع، تأمین‌كننده اصلی منابع قاچاق در كشور منابع بانك‌های خصوصی است.
از سوی دیگر، این‌كه اجازه دهند معادن خصوصی شود و در اختیار بسیاری از نظامی‌ها قرار بگیرد نیز جای تأمل دارد. معلوم است كه در چنین شرایطی اقتصاد غارتی است و نتیجه آن هم اگر قرار بود چیزی جز این شرایط باشد تعجب‌آور بود، اما نكته قابل تأسفش این است كه پیامدهای این امر، تنها فقر و نكبت برای جمعیت بزرگی از كشور نیست؛ بلكه فروپاشی نظام سیاسی است كه در این دنیای پرخطر، فروپاشی سیاسی موجب تجزیه كشور خواهد شد.

** نگاه‌ها باید از نگاه اقتصاد غارتی تغییر كند
ایرناپلاس: نقش مؤسسات مالی و اعتباری در شرایط فعلی را چه می‌دانید؟
راغفر: شواهد نشان می‌دهد مؤسسات مالی و اعتباری غیرمجاز، اصلی‌ترین منتفعین و مردم اصلی‌ترین بازندگان این اوضاع آشفته هستند.
همه فعل و انفعالات و نقل و انتقال‌های پولی و مالی امروزه در كشور ثبت و ضبط می‌شود و بانك مركزی می‌داند چه كسانی 57 تن سكه را خریده‌اند.
اكنون یك نوع همسویی بین آز و طمع منتفعان شرایط فعلی و منویات رژیم صهیونیستی و آمریكا شاهدیم.

ایرناپلاس: تغییر افراد تا چه حد می‌تواند راه را برای رسیدن به شرایط مطلوب اقتصادی هموار كند؟
راغفر: تنها عوض شدن تیم اقتصادی راهش نیست، بلكه باید سیاست‌ها و جهت‌گیری‌ها عوض شود و نگاه‌ها باید از نگاه اقتصاد غارتی تغییر كند. اكنون نیازمند ایدئولوژی متفاوتی هستیم كه باید حمایت از منافع مردم اصل قرار گرفته و در آن صورت، آدم مناسبش هم پیدا می‌شود.
اما متأسفانه ایدئولوژی كه اكنون حاكم است تنها زمینه‌ساز غارت بوده و طبیعی است كه متناسب با آن هم افراد در عرصه اقتصاد حضور دارند.

گفت‌وگو از حوری قاسمی و فاطمه وصالی
*اداره كل اخبار چندرسانه‌ای*ایرناپلاس*