۲ مرداد ۱۳۹۷،‏ ۱۲:۴۱
کد خبر 82980257
۰ نفر
گره هایی از سه قلعه

بیرجند- ایرنا- گره های قدیمی كه قرن ها پیش در سه قلعه سرایان به عنوان طنابی برای جمع كردن سفره قندی، قلق یا كیف های مخصوص تزئینی استفاده می شد اكنون احیا و در قالب زیورآلات، جاكلیدی و آویز به بازارهای پایتخت رفته است.

به گزارش ایرنا، بخش سه قلعه شهرستان سرایان دارای تاریخ كهن در قلب استان خراسان جنوبی است. این منطقه از سالها پیش با بحران كم آبی مواجه شده و همین امر زندگی مردم را به خصوص در كار كشاورزی و دامداری سخت كرده است.
اما مردم از جای دیگر امرار و معاش را در پیش گرفته اند، احیای سنت های فراموش شده قدیمی باعث شده كه پیرزن ها و پیرمردها هم شوق دوباره برای زندگی كردن پیدا كنند.

** از پوشیدن لباس های قدیمی خجالت می كشیدیم
یكی از زنان سالخورده و قدیمی شهر سه قلعه در این خصوص می گوید: سالها بود كه لباس های قدیمی خود را در صندوقچه ها پنهان كرده بودیم و از اینكه آنها را بیرون آورده و بپوشیم خجالت می كشیدیم.
او كه به خاله خانم معروف است ادامه می دهد: اما اكنون كه می بینیم مسافران ما را با این لباس ها بیشتر می پسندند به آن افتخار هم می كنیم.
وی از تلاش هایی كه برای احیای هنرهای بومی منطقه صورت گرفته تقدیر می كند و می گوید: تا الان اصلا نمی دانستیم كه این هنرها چه كاربردی دارد اما اكنون استفاده از آن را یاد گرفته ایم.
یكی از وجه تمایز های قبایل این منطقه نوع سربندی است كه زنان آن را به سر می بستند و احیای مجدد این سنت باعث شده كه هویت اصلی مردم شناخته شود.
در این خصوص نیز یك شهروند سه قلعه ای عنوان می كند: برای زنان هر قبیله گره دستمال سر متفاوت است و از روی همین شال و نحوه بستن آن تشخیص می داده اند كه از كدام طایفه هستند.
خدیجه رحیمی كه چندی پیش در مراسم استقبال از نمایندگان فائو حضور داشت با این توضیح از خانم بلژیكی كه جزو تیم اعزامی فائو بود درخواست كرد تا بستن یكی از این دستمال ها را تجربه كند.
این مسافر سازمان بین المللی فائو نیز با شوق مقابل او نشست و حجاب قدیم زنان سه قلعه را با روسری و دستمال مخصوص امتحان كرد.
گره های مخصوص جمع كردن سفره قندی، جا ادویه ای و قلق نیز با تلاش مشاور ملی صنایع دستی و گردشگری در طرح احیای مراتع جنگلی سرایان از صندوق های قدیمی مردم سه قلعه بیرون كشیده شده و اكنون به اشكال مختلف احیا و به فروش می رسد.
قلق ، بقچه ای است كه زنان قدیم آن را از پارچه مخصوص تهیه می كردند و آن را با قیطان و گره های خاص می بستند. كاربرد قلق معمولا برای وسایل خیاطی یا آرایشگری بود.
قلق های احیا شده سه قلعه در مراسم استقبال از نمایندگان فائو كه به منظور بازدید از طرح احیا مراتع جنگلی (RFLDL )به سرایان سفر كرده بودند پیش كش میهمانان شد.

** نبود مستندات كافی برای هنرهای منسوخ شده
مشاوره ملی صنایع دستی و گردشگری طرح بین المللی RFLDL ( احیای اراضی جنگلی و تخریب یافته ) در خصوص احیای این صنایع بومی به خبرنگار ایرنا گفت: احیای هنری كه سالیان سال در یك كشور یا منطقه ای رواج داشته و فراموش شده است، به ویژه اگر اطلاعات درستی در دست نباشد، بسیار مشكل است.
افسانه احسانی همچنین از نبود مستندات كافی برای اغلب هنرهای منسوخ شده ابراز تاسف كرد و اظهار داشت: یكی از مهمترین كارها در احیای این هنرها، جمع آوری اطلاعاتی از مواد اولیه ، مراحل تولید، روش تهیه و سایر موارد است.
وی افزود: جمع آوری مستندات برای هنرهای سنتی موضوعی بسیار دقیق و حساس است و ما منابع اطلاعات كمی در اختیار داریم چرا كه افراد معدودی از سازنده های این هنرها باقی مانده اند.
احسانی تصریح كرد: از طرف دیگر برای اینكه سرنوشتی مشابه برای هنرهای فعال موجود پیش نیاید، از هم اكنون لازم است نسبت به مستند سازی، ترویج و معرفی این هنرها در بازارهای جهانی و داخلی اقدام كرد.
این مشاور صنایع دستی و گردشگری موفقیت حضور یك هنر در بازارهای جهانی و داخلی و رقابت با دیگر هنرها را منحصر به فرد بودن آن اثر با حفظ اصالت سنتی دانست و افزود: این هنرها در عین حال باید با نیاز و سلیقه روز بازار صنایع دستی و مصرف كنندگان منطبق باشد.
وی بر احیای سنت های قدیم با حفظ هویت اصلی آنها تاكید كرد و گفت: در بسیاری از نقاط وقتی گردشگردان وارد می شوند هیچ محصولی هویت دار نمی بینند بلكه بازار توسط اجناس چینی قبضه شده است لذا رغبتی به خرید نداشتند.

** یك نوجوان گره گشای هنر قدیمی سرایان
احسانی صنایع دستی را گنجینه پنهان هر منطقه معرفی كرد و افزود: در ابتدای كار پس از ورود به سه روستای زنگویی، بسطاق و دوست آباد از قدیمی تر های این روستاها خواستیم كه صندوقچه های قدیمی شان را باز كرده و هرچه در آن دارند را بیاورند.
وی ادامه داد: بسیاری از اجناس قدیمی را خود افراد نمی دانستند كه چطور درست می شده یا اگر در گذشته یاد داشتند الان فراموش كرده بودند اما با تلاش های زیاد یك نوجوان توانست گره های مخصوصی كه در برخی لوازم منزل كاربرد داشت را احیا كند و پس از آن ادامه كار با كمك خود مردم آغاز شد.

**مچ بندهای كشاورزان بردستان كوهنوردان
مشاور صنایع دستی و گردشگری طرح RFLDL ضمن تقدیر از بانوانی كه در احیای هنرهای سنتی منطقه سه قلعه همكاری كردند گفت: نیاز است برای احیای هنرهای قدیمی از تجربه افراد مسن استفاده كرد.
وی به كاربردهای مختلف این هنرها در قدیم اشاره كرد و یادآور شد: برخی از مچ بندها برای گرم نگه داشتن دست كشاورزان مورد استفاده واقع می شد كه الان آن را برای كوهنوردان بر اساس نیاز روز شبیه سازی و احیا كردیم.
احسانی ادامه داد: لب تاقی های قدیمی این منطقه كه با ریشه بافی مخصوصی تزئین می شد نیز اكنون در بسیاری از اقامت گاه های بومگردی مورد استفاده واقع می شود.
وی با بیان اینكه كار كمیته گردشگری و صنایع دستی پروژه RFLDL از سه روستای سرایان آغاز شده است گفت: پس از توانمند شدن افراد در این روستاها می توانیم هنرهای احیا شده را در سایر نقاط ترویج كنیم.

** آینده عروسك های سربیشه در انتظار گره های سرایان
مشاور صنایع دستی طرح RFLDL با تاكید بر اصل درآمدزایی در احیای این هنرها اظهار داشت: بازار فروش این محصولات در تهران راه اندازی شده ولی امیدواریم كه گره های احیا شده سرایان نیز مشابه عروسك های سربیشه در محل های دائمی نیز به فروش برسد.
وی با تاكید بر اینكه احیای هنرها بدون تغییر هویت است افزود: فقط كاربری های قدیمی آن تغییر و بر اساس نیاز روز مشتریان تولید می شود.
طرح بین المللی RFDFL ( احیای اراضی جنگلی و تخریب یافته ) در سطح 150 هزار هكتار در بیابان های سه قلعه اجرا می شود و بر اساس تراز بین المللی باید منجر به افزایش پوشش گیاهی شود.
مسئولان اجرای این پروژه در تلاش هستند برای رسیدن به هدف اصلی با ایجاد شغل جایگزین درآمد روستاهای هدف را افزایش دهند. پروژه یاد شده از اوایل دهه 90 در شهرستان سرایان شروع شده و اكنون در مرحله دوم به سر می برد.
شهرستان سرایان در شمال غربی خراسان جنوبی واقع است و از غرب به شهرستان فردوس، از شمال به بخش كاخك شهرستان گناباد ، از شرق به بخش سده شهرستان قاینات ، از جنوب و جنوب شرق به شهرستان خوسف و از جنوب غربی به بخش دیهوك شهرستان طبس محدود است.
شهر سرایان مركز این شهرستان در 160 كیلومتری شمال غرب بیرجند مركز خراسان جنوبی و در دشتی هموار در حاشیه كویر و در دامنه جنوب غربی رشته كوه زابری معروف به شتران قرار دارد.
گزارش از عصمت برزجی
9766 * 6054