۸ تیر ۱۳۹۷ - ۰۸:۰۵
کد خبر 82956208
۰ نفر
دوتار، میراث خانه پدری

عشق آباد- ایرنا- نوازش سیم های دوتار در پس زمینه آوازی پر قدرت، میراث خانه پدری است كه نسل به نسل از سر انگشتان مردان تركمن خانه به خانه، به گوش می رسد.

ساز و آواز در فرهنگ تركمن دارای جایگاه ویژه ای بوده است و اغلب با جنبه های مختلف مذهبی و فرهنگی مردمان تركمن پیوند عمیقی دارد، مادران بچه های خود را با لالایی می خوابانند، كودكان در طول بازی آواز سر می دهند، صدای ساز و آواز فاصله خانه عروس تا داماد را پر می كند، زنان در حال بافتن فرش و دوشیدن شتر آواز زمزمه می كنند و چوپانان ترانه های خود را برای آرام كردن حیوانات فریاد می كشند.
آواز به همراه نواختن دوتار مهمترین اشتراك تاریخی موسیقی ایران و تركمنستان است كه از عنصر هنر به تكلیفی بدل شده است كه پسر، سكوت دوتار پدر را تاب نمی آورد.
دوتار یكی از سازهای مضرابی موسیقی ایرانی است كه دو سیم دارد و معمولاً به جای مضراب با ناخن، نواخته می شود و با قدمت چند هزار ساله، نه تنها در ایران و تركمنستان، بلكه با كمی تغییر در هند، پاكستان و افغانستان نیز مشهور است.
«توره نوبادوف» استاد دوتار نواز اهل كشور تركمنستان در گفت و گو با خبرنگار ایرنا گفت: دوتار تركمن علیرغم فقدان تئوری كتبی یا سنت موسیقی كلاسیك، دارای عناصری از موسیقی است كه همچنان مسیر پیشرفت را طی می كند و نكته جالب در آن سبكی خاصی از تكنیك های شهودی است كه هركس برای خود به ارمغان می آورد و اساس، تك نفره بودن ساز دوتار است.
او تلاش كرده است آموزش دوتار را از مسیر سنتی آن وارد آموزشگاه كند و اكنون در موزه شهر لباب كلاس های آموزشی این ساز را برای كودكان و نوجوانان برگزار می كند.
نوبادوف ارتباط نزدیكی با دوتار نوازان ایرانی دارد و موسیقی را زبانی می داند كه فارغ از مرزها بستری برای گفت و گو با همه فرهنگ ها و تمدن ها است.
دوتار نواز تركمنستانی بارها از تمایلش برای یك دوتار نوازی مشترك با هنرمندان ایرانی سخن گفت و اشتراكات موسیقی ایران و تركمنستان را پیوندی عمیقی دانست كه در طول تاریخ همچنان قوی تر شده است.
«بایرام گدای اف» پیرمرد تركمنستانی با ریش های بلند و كلاه سفید پشمی، میراث دار دوتار پدر است و نواختن این ساز را برای گذراندن امور زندگی به صورت حرفه دنبال می كند.
این دوتارنواز پیشكسوت نیز در گفت و گو با خبرنگار ایرنا از استقبال اخیر مردم تركمنستان از موسیقی های مدرن ابراز ناراحتی كرد و گفت: فراموشی صدای دو تار، فراموشی صدای مردان تركمن است، جوانان به سوی سازهای الكترونیك و مدرن گرایش دارند و دوتار نوازی هر روز در مراسم ها محدودتر می شود.
صفر مراد نیازاف، نخستین رئیس جمهوری تركمنستان پس از استقلال آن كشور، با هدف «حفظ فرهنگ تركمنی، از جمله سنت های موسیقی و آواز مردم تركمن»، آواز و پخش موسیقی ضبط شده از رادیوی ماشین، اپرا، باله، تلویزیون، جشنهای عروسی و مراسم های ملی را ممنوع كرد تا نوازندگان و موسیقی سنتی تركمنستان از فراموشی در امان بماند.
بایرام خاطره دوتار نوازی پدربزرگش را به یاد دارد كه مراسم دوتارنوازی با آیین خاصی برگزار می شد و در كنار آلاچیق های تركمنی آتش های بزرگی برپا می كردند و هزاران نفر با پختن غذاها و نان های سنتی و همچنین نوشیدن شربت آرزوهای در دل را به صدای دوتار می سپردند.
آواز بلند بایرام بر اساس اشعار سنتی و حماسه ها با آهنگ ملایم دوتار چنان به هم تنیده می شوند كه سخت است به این تضاد دوست داشتنی گوش نداد و دل نسپرد.
آواز حماسی، عاشقانه، افسانه ها و داستان های سنتی همراه با دوتار خوانده می شود و نوع زیسته مردم تركمن تحت تاثیر زندگی در كوه ها و بیابان ها، سبب شده است آوازها با صدای بلند خوانده شوند و گاه، رنگ فریاد به خود بگیرد.
به گزارش ایرنا، موسیقی تركمن در سرزمین خراسان شمالی ایران نیز به عنوان یكی از غنی ترین انواع موسیقی نواحی شناخته می شود كه تاثیرات موسیقایی اقوام مهاجر ترك و كرد موجب شد تا بخش اعظمی از فرهنگ موسیقی این سرزمین جغرافیایی را در خود جای دهد و با حفظ ارزش های موسیقیایی، پند داستان هایی همچون شاه برام، شاه اسماعیل، سلیم شاه، خسته قاسم، سید یتیم، زهره و طاهر، اصلی و كرم، كور اوغلی، غریب، شاه صنم، لیلی و مجنون، گل افروز و دوست محمد را آسان تر منتقل كنند.
دوتار شمال خراسان نیز با مشكلات مشابه همسایه تركمنستانی خود روبه‌رو است و در راستای عضویت ایران در كنوانسیون پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس در اردیبهشت امسال بررسی پرونده ثبت جهانی دوتار ایران را با هدف حفظ، احیا و اشاعه موسیقی سنتی در دو بخش ساخت و نواختن این ساز ملی در سال 2019 پیشنهاد داده ‌است.
از برجسته ترین نوازندگان ایرانی و تركمنستانی این ساز می توان به حاج قربان سلیمانی، استاد غلامعلی پورعطایی، حاج عثمان محمد پرست، الیا قلی یگانه، پورلی ساری، آق مراد چاریف، نوربردی قولوف، چاری تاج محمد اف، یازگلدی كوواد و قارغی تویتیك اشاره كرد.
فراهنگ** 9031**1055