منع گسترش سلاح شیمیایی با هم افزایی جامعه بین المللی

تهران- ایرنا- سلاح‌ شیمیایی تهدیدی جدی برای بشر شمار می ‌رود. امروزه مدعیان حقوق بشر خود از سردمداران به كارگیری تسلیحات هسته ای در جهان محسوب می شوند كه در عمل به هیچ كدام از موازین و تعهدات انسانی پایبند نیستند و در جهت دستیابی به منافع خود و با سكوت در برابر كشورهای متجاوز، جنایت های بزرگی را مرتكب می شوند.

به گزارش گروه اطلاع رسانی ایرنا؛ استفاده از سلاح‌ شیمیایی پیشینه ای طولانی در تاریخ دارد اما قراردادها و مقاوله ‌نامه ‌های بین‌المللی آن را خلاف اصول انسانی و حقوق جنگ تلقی و طرفین درگیر را به پرهیز از كاربرد این مواد تشویق می كنند. كاربرد سلاح‌ خاص و اتخاذ شیوه‌های وخیم آسیب‌رساندن به نیروهای دشمن از جمله ممنوعیت های ابزار جنگی از نظر حقوق بین الملل هستند كه درباره جنگ افزارهای شیمیایی مصداق دارد.

دگرگونی های شكل گرفته از كاربرد جنگ افزارهای شیمیایی در جهان باعث شد تا سازمان ملل در 11 نوامبر 1987 میلادی قطعنامه منع استفاده از جنگ افزارهای شیمیایی را تصویب كند. در این میان جمهوری اسلامی ایران به عنوان بزرگترین قربانی جنایت های جنگی از طرف رژیم بعث عراق، بارها مورد حمله شیمیایی و میكروبی قرار گرفت. تابون، گاز وی ایكس، گاز سارین، گاز خردل و غیره از جمله سلاح شیمیایی و كشتار جمعی بود كه عراق با استفاده از آنها بسیاری از غیرنظامیان و مردم بیگناه را هدف قرار داد و به شهادت رساند.

سردشت نخستین شهر قربانی فاجعه شیمیایی در هشتم تیر 1366 خورشیدی نماد برخورد دوگانه مجامع بین‌المللی در جهت تامین منافع ابرقدرت‌ها و مستكبران است تا بار دیگر مظلومیت ایران بر همگان آشكار شود. به همین سبب این تاریخ با عنوان روز «مبارزه با سلاح شیمیایی و میكروبی» نامگذاری شد تا جامعه جهانی، سازمان های بین المللی و قدرت های بزرگ این مظلومیت را در خاطر خود ثبت كنند و از تولید و كاربرد سلاح های كشتار جمعی از طرف هر گروه و دولتی ممانعت به عمل آورند.

«روح الله مهرجو» عضو هیات مدیره انجمن دفاع از حقوق مصدومان شیمیایی و مدرس دانشگاه، بمباران شیمیایی شهرستان سردشت در دوران دفاع مقدس را ناعادلانه ترین جنایت بشری دانست و گفت: «رژیم بعث عراق با بمباران شیمیایی مردم بیگناه سردشت، بزرگترین فاجعه بشری را در تاریخ رقم زد. در این زمینه منع جهانی، تصویب كنوانسیون سلاح های شیمیایی و تاسیس سازمان منع سلاح های شیمیایی نتیجه مذاكره ها و نشست های كشورهای عضو سازمان ملل برای طمینان از تكرار نشدن فجایعی اینچنینی بود.» در ادامه متن گفت وگوی پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا را با وی می خوانیم.

** سردشت قربانی فاجعه شیمیایی
شهرستان سردشت همچون دیگر نقاط كشور با شروع جنگ تحمیلی از طرف دولت بعث عراق مورد حمله قرار گرفت و بدین شكل تلفات بسیاری بر مردمان این خطه وارد شد. بمباران شیمیایی سردشت در 1366 خورشیدی سبب شد اقتصاد منطقه به ویژه كشاورزی و دامداری با صدمه های غیرقابل جبرانی روبرو شود و اكنون پس از گذشت سال ها از آن فاجعه همچنان درگیر پیامدهای كاربرد سلاح های شیمیایی است. مردم سردشت در 3 دهه گذشته رنج ها و آسیب های فراوانی به علت بمباران شیمیایی متحمل شدند كه صبر در برابر سختی‌ها و رنج‌ها نمایش باشكوهی از ایثار و از خود گذشتگی آنان است. بمب‌های به كار گرفته شده در این منطقه از نوع شیمیایی با گاز خردل بود كه اثرهای بسیار مخرب و درازمدتی دارد. فاجعه سردشت هنگامی رخ داد كه تمامی مسوولان نگران اثرهای روانی ایجاد شده بر روی رزمندگان بودند به طوری كه ابعاد این جنایت به خوبی آشكار نشد.

** نقض آشكار حقوق بشر در صحنه بین المللی
ایران تلاش بسیاری برای پیگیری موضوع بمباران شیمیایی در شورای امنیت ملی كرد اما با اِعمال نظر كشورهای غربی روبرو شد كه این خود نقض آشكار حقوق بشر در صحنه های بین المللی است. ایران می توانست با دعوت از رسانه های بین المللی به ارایه گزارش هایی از این فاجعه بپردازد. درسال های پس از این فاجعه رسانه ها توانسته اند در قالب تولید برنامه های سینمایی، مستند، گزارش و خبر به این موضوع بپردازند و باید گفت كمتر تلاشی برای نشان دادن زوایای مختلف فداكاری و صبوری مردم سردشت به تصویر كشیده شده است.

** مشكلات مردم سردشت نیازمند تدوین برنامه های جامعه وكارشناسانه
تركیبات شیمیایی بسیاری در خاك شهر سردشت وجود دارد. به اعتقاد كارشناسان محیط ‌زیست، تركیبات بمب‌های شیمیایی نزدیك به 100سال در خاك محل اصابت باقی می‌ماند. برطرف كردن مشكلات و مسایل این منطقه نیازمند تدوین برنامه جامع و كارشناسانه‌ای است كه باید در دستور كار فوری مسوولان قرار بگیرد. پاكسازی فضای شهری این سرزمین می تواند ضامن سلامتی نسل های بعدی و رفع خطرهای احتمالی باشد. با هماهنگی میان دولت و مجلس شورای اسلامی می‌توان برای «سردشت» برنامه هایی اتخاذ و تدوین كرد تا مشكلات این منطقه برطرف شود. شهرستان سردشت با داشتن مناطق سبز و اماكن تاریخی بستری برای توسعه گردشگری به شمار می رود كه این مهم باید در دستور كار مسوولان مربوطه قرار بگیرد. نقش دولت در این نوع رویدادها حفظ حقوق شهروندان و پیگیری مسایل و مشكلات است كه در این خصوص وظیفه دارد با برنامه‌ریزی جامع در كمترین زمان ممكن به امور رسیدگی كند. همچنین شكل گیری سازمان‌های خدماتی برای ارایه خدمات به این مردم رنج كشیده می تواند پاسخگوی ضعف‌ها و كاستی‌های آنان باشد تا مسوولانه‌ و همدلانه‌تر با مردم آسیب‌دیده به‌ویژه اقشار تهیدست‌ روبرو شوند.

** وظیفه دولت ها در استفاده از سلاح شیمیایی در قوانین بین المللی
پس از جنگ جهانی دوم واژه حقوق بشر به معنای واقعی شكل گرفت و همین موضوعی شد تا اجازه مقابله به مثل برای جنگ افروزی محدود شود كه این مهم تنها مربوط به كنوانسیون های سلاح شیمیایی نیست. تعهدات كشورها باید از كنوانسیون باشد تا باعث یك قاعده حقوقی شود. پس از ممنوعیت استفاده از سلاح های شیمیایی در جنگ های منطقه ای و داخلی در برخی مواقع مشاهده می شود، بعضی كشورها به صورت محدود از این مقوله استفاده كرده اند اما باید گفت نخستین موردی كه در سطح جهانی بازتاب داشت، حمله به حلبچه بود. اگر دولتی به نقض آشكار این مورد دست بزند باید به جبران خسارت بپردازد و در محاكم بین المللی پاسخگو باشد زیرا نقض كنوانسیون، مسوولیت بین المللی به دنبال دارد.

** اجرایی شدن معاهده ممنوعیت سلاح‌های هسته‌ای
با پذیرفتن معاهده ممنوعیت از سلاح هسته ای به وسیله كشورهای عضو سازمان ملل متحد باید گفت كه این نخستین سند چندجانبه الزام آور از منظر حقوقی در حوزه خلع سلاح های هسته‌ای است. مضمون كلی این معاهده به این مهم می پردازد، هر دولتی كه سلاح هسته ای یا شی انفجاری هسته ای در كنترل دارد باید بلافاصله آنها را از وضعیت عملیاتی خارج كند و در مهلتی كه در نخستین نشست دولت های طرف مشخص می شود برپایه یك برنامه زمان بندی شده الزام آور از نظر حقوقی از میان ببرد. هر دولت طرف باید تدابیر ضروری را برای اجرای تعهدهای خود به موجب این معاهده اتخاذ كند و در این راستا، اقدام های اجرایی و قانونگذاری را كه لازم است از جمله تحمیل مجازات در دستور كار قرار دهد.

پژوهش**9117**2002**9131