دفاع دیرهنگام اما صریح دولت از بازداشت شدگان محیط زیستی

تهران - ایرنا- رییس سازمان محیط زیست، 118 روز بعد از بازداشت تعدادی از فعالان محیط زیست ایران خواستار آزادی آنها شد و با تاكید بر اینكه هیچ مدركی دال بر جاسوس بودن فعالان محیط زیستی وجود ندارد، گفت : بر اساس تشخیص هیات چهار نفره دولت این افراد باید آزاد شوند.

عیسی كلانتری كه در پی پرونده بازداشت فعالان محیط زیستی در سه، چهار ماه اخیر آن گونه كه برخی انتظار داشتند به حمایت از فعالان نپرداخته، این بار با قاطعیت از نبود سندی برای جاسوسی آنها سخن گفته و صراحتا خواستار آزادیشان شده است؛ صراحتی كه كمتر می‌توان در برابر دستگاه قضا شاهد بود و قاعدتا ناشی از نتایج بررسی مقامات امنیتی دولت است.
هیات چهار نفره دولت كه حالا از سوی كلانتری عنوان شده برای آزادی فعالان محیط زیست تلاش می كنند، بعد از آن بر سر زبان ها افتاد كه وزیر اطلاعات به عنوان عالی ترین مقام امنیتی كشور و مسئول نهاد تشخیص جرائم مرتبط با جاسوسی به صورت علنی و غیرعلنی در رسانه ها و در صحن مجلس و كمیسون های مختلف، بر بی گناه بودن فعالان محیط زیست تاكید كرده بود.

** درز خبر با خودكشی در انفرادی
بهمن ماه سال 96 و بعد از اعلام خودكشی كاووس سید امامی، فعال شناخته شده محیط زیست در سلول انفرادی، خبر دستگیری تعدادی از فعالان محیط زیست ایران در رسانه ها منتشر شد؛ فعالانی كه اغلب محیط زیستی‌ ها آنها را در حوزه حیات وحش، به خصوص پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی می شناختند. اگر چه گهگاه روزنامه كیهان و رسانه های همسو به همراه تعدادی از خبرنگاران و فعالان خارج از ایران بر متخلف بودن موسسه میراث پارسیان تاكید می كردند، اما نحوه فعالیت این موسسه و متخصصان برجسته اش كه ارتباطات حرفه ای با نهادهای محیط زیستی جهان داشتند، هرگز ظن تخلف را در ذهن رسانه ها و فعالان راستین محیط زیست ایران برجسته نمی كرد.

**آنتن پخش فوتبال یا آنتن جاسوسی؟
با در گذشت سیدامامی، برنامه بیست و سی شبكه دوم سیما با پخش مستندی كه بعدها گفته شد با موارد خلاف واقع سر هم بندی شده است، بر جاسوس بودن سید امامی مرحوم و دیگر فعالان تاكید كرد. خانواده سید امامی با اعلام ربوده شدن فیلم های خانوادگی و انتشار تصاویر كامل آنها در اینترنت اعلام كردند صدا و سیما آنتن سیار خانواده سید امامی را كه در صحرا و تفریح در طبیعت برای پخش مسابقات فوتبال از دستگاه پخش خودروی آنها به كار می بردند، به عنوان ابزار جاسوسی قالب كرده اند.

** نتیجه تحقیق هیات چهار نفره
ابهام درباره علت بازداشت فعالان محیط زیست بسیار است. چهار عضو هیات دولت شامل معاون حقوقی رئیس جمهوری، وزیر اطلاعات، وزیر دادگستری و وزیر كشور، به گفته رئیس سازمان محیط زیست مسئول رسیدگی به پرونده بودند كه نتیجه آن بی گناهی فعالان محیط زیست است.
عیسی كلانتری در همایش روز جهانی تنوع زیستی در مورد سرنوشت فعالان محیط زیستی بازداشت شده اظهار كرد: دولت یك گروه چهار نفره شامل وزیر دادگستری، وزیر كشور،  معاون حقوقی و وزیر اطلاعات برای پیگیری این موضوع تشكیل داده است.
وی تاكید كرد: تا كنون مشخص شده این افراد بدون این كه كاری بكنند، بازداشت شده‌اند. وزارت اطلاعات به این نتیجه رسیده كه هیچ مدركی دال بر جاسوس بودن این افراد وجود ندارد.
معاون رییس جمهوری تاكید كرد : هیات چهار نفره دولت به این نتیجه رسیده است كه فعالان بازداشت شده باید آزاد شوند، چون هیچ سندی برای اثبات تهمت‌هایی كه به این افراد زده شده، وجود ندارد.

**دعوا بر سر چیست؟
اصرار رئیس این سازمان مبنی بر اینكه هیچ مدركی دال بر جاسوس بودن فعالان محیط زیست به دست نیامده، این پرسش اساسی را مطرح می كند كه دیگر نهادهای امنیتی كشور، با چه انگیزه ای اتهام جاسوسی به فعالان محیط زیست زده اند؟
این حوادث در شرایطی رخ می دهد كه به نظر می رسد شبكه های محیط زیستی به دلیل اهمیت مسایل زیست محیطی جامعه، در معادلات سیاسی نقش جدی تری ایفا می كنند. برای تحلیل این گمانه نیاز است به مساله آب و چالش های شهری مثل گرد و غبار و سوژه های اعتراضات سال های اخیر نگاهی بیاندازیم.
بسیاری معتقدند محیط زیست از جمله موضوعات مرتبط با آب نقش تعیین كننده ای در معادلات آینده دارد و شاید فشار بر كاوه مدنی، معاون سابق سازمان محیط زیست و یكی از دانشمندان برجسته جوان در دنیا كه در حوزه آب به خوبی فعالیت كرده بود، اخلال در مدیریت او و دستگیری كوتاه مدت او و فشار بر وی برای خروج از كشور و در نهایت اتهام جاسوسی به او بعد از خروج از ایران، به این پیش بینی ها مرتبط باشد.

**هم جاسوس، هم نخبه علمی؟
اما فعالان محیط زیستی بازداشت شده چگونه افرادی هستند؟ بررسی نشان می دهد اغلب آنان از نخبگان علمی كشور و متخصصانی با مدارك بین المللی هستند كه می توانند در نجات محیط زیست شكننده ایران از آسیب پذیری بیشتر نقش ایفا كنند.
طاهر قدیران، دانشمند جوان برگزیده سال 2008 یونسكو اكنون در زندان است. نیلوفر بیانی كارشناس برجسته دفتر سازمان ملل در سوئیس بود كه برای فعالیت به ایران آمد. هومن جوكار رئیس پروژه بین المللی حفاظت از یوز ایرانی-آسیایی و یكی از برجسته ترین كارشناسان حیات وحش در ایران و جهان است.  
سپیده كاشانی كارشناس نخبه دانشكده محیط زیست و همسر هومن جوكار از متخصصان حیات وحش ایران است. امیر حسین خالقی از فعالان برجسته محیط زیست است كه توانست با كمك هنرمندانی مثل هدیه تهرانی، با راضی كردن دامداران برخی مناطق حفاظت شده نزدیك به 5 هزار دام را از این مناطق خارج كند؛ كاری كه ممكن است دولت ها هرگز نتوانند انجام دهند یا سال ها زمان و میلیاردها تومان هزینه صرف كنند.
مراد طاهباز، ایرانی دو تابعیتی كه به نظر می رسد یكی از انگیزه های دستگیری او همین فعالیت های چند ملیتی آنهاست، تاجری ایرانی است كه بسیاری از سرمایه خود را صرف حفاظت و تحقیقفات پیرامون حیات وحش ایران كرده است.

**دستگیری ها ادامه می یابد
بعد از دستگیری فعالان شناخته شده محیط زیست، خبرها از دستگیری تعداد زیادی از فعالان ناشناحته در شهرهای مختلف منتشر شد كه بیشترین آنها مربوط به استان هرمزگان بود.
چند تن از فعالان محیط زیست كه نگران برخورد دستگاه های امنیتی با خود هستند، در گفت و گو با ایرنا حاضر به رسانه ای شدن اسامی خود نشدند.
طاهر قدیریان از نمونه بازداشت شدگان محیط زیست، نماینده ایران در پروژه خرس سیاه آسیایی سازمان ملل بود؛ كسی كه برای ایجاد مشاركت مردمی و درست كردن فرهنگ جوامع محلی برای حفاظت از محیط زیست تلاش می كرد.

** تشویق مردم به مشاركت برای حفاظت از محیط زیست
عمده فعالیت فعالان دستگیر شده، تشویق مردم به مشاركت برای حفاظت از محیط زیست بوده است؛ اتفاقی كه در بسیاری از كشورهای موفق در حفاظت از محیط زیست امر جا افتاده ای است.
یك فعال محیط زیست می گوید: دكتر قدیریان كه ژئوتوریسم و پستانداران در دانشكده تدریس می كرد، چند روز قبل از دستگیری مشغول درست كردن آبشخور برای حیات وحش در مناطق حفاظت شده بود. او معتقد بود نبود آبشخور در مناطق تلفات حیات وحش را بالا برده است و خود اقدام به ساخت آبشخور كرده بود و دنبال اسپانسر برای ساخت سازه ها برای آبرسانی به حیات وحش بود.
تلف شدن قوچ و میش ها به دلیل شیوع بیماری در برخی از مناطق حفاظت شده، دغدغه اصلی فعالانی مثل قدیریان بوده است. ساخت آبشخورها باعث می شد بتوان دارو را از طریق ریختن در آبشخورها به حیوانات وحشی رساند و آنها را از تلفات بیشتر نجات داد.
یك فعال محیط زیست از هرمزگان می گوید: برخی از دستگیر شدگان از جمله طاهر قدیریان فعالیت شان را از مناطقی در شهر میناب و سربستان شروع كردند كه نزدیك به هشت سال از آن زمان می گذرد.
او می گوید: مناطقی مثل كوه های زندان كه از بستان تا میناب امتداد دارد، محل تردد این فعالان محیط زیست بوده است. كوه زندان نسبت به بقیه مناطق بیشتر مورد توجه بود چون راحت تر و نزدیك تر به شهر میناب بوده است.
منطقه چهارده روستا نیز از جمله مناطقی است كه فعالان محیط زیست هرمزگانی در آن مناطق با مشقت تمام و با نبود امكانات در گرما و بی آبی برای نجات حیات وحش فعالیت می كردند؛ مناطقی كه حتی برای انسان ها هم مركز درمانی نداشتند و فعالان محیط زیست خدمات حرفه ای به حیات وحش را ارائه می دادند.
حضور در دل طبیعت بدون امكانات و سختی زیاد، جان فعالان محیط زیست را به خطر می انداخت، اما آنها برای خدمت به محیط زیست در حال نابودی ایران چنین مخاطراتی را به جان خریده اند.
آنها در مناطق تیغ سیاه، بشاگرد و ... كه بدون امكانات ابتدایی مثل آب لوله كشی و حتی برق است، با هزینه شخصی به دیدن مردم می رفتند و آنها را برای مشاركت در حفاظت از حیات وحش آموزش می دادند.

** شكارچی اسبق، محیط زیستی سابق، زندانی فعلی!
 طاهر قدیریان و همكارانش در بندرعباس با برگزاری جشنواره خرس سیاه آسیایی برای كودكان، در تلاش بود حفاظت از حیات وحش بومی این منطقه را از پایه شروع كند. او همچنین به مال باختگانی كه احشام آنها توسط حیات وحش از جمله پلنگ تلف شده بودند، كمك می كرد و در تلاش بود آنها را برای حفاظت از حیات وحش ترغیب كند. او همچنین شكارچیانی را به حامیان محیط زیست تبدیل كرد، از جمله مرتضی آریایی نژاد، همان كسی كه تصویرش چندی پیش به اشتباه منتشر شد و روزنامه وطن امروز برای او گزارشی از شكارچی تا جاسوسی نوشت. در حالی كه آریا نژاد از جمله شكارچیانی بود كه طی شش سال گذشته دست از شكار برداشتند و به كمك محیط زیست آمدند. اما او و بسیاری از دلسوزان محیط زیست ایران در روز 4 بهمن دستگیر شدند.
مرتضی آریا نژاد با كنار گذاشتن اسلحه و همچنین بستن فروشگاه شكارهایش در شهر میناب، طی سال های گذشته به گروه حافظان محیط زیست پیوست. با آشنایی او با طاهر قدیریان از معدود كسانی است كه هزینه های شخصی برای حفاظت از محیط زیست كرد، بدون اینكه كمك مالی از سازمان هایی مثل محیط زیست دریافت كرده باشد. او از كسانی است كه با انتشار اولین تصاویر ثابت كرد در كوه های میناب پلنگ وجود دارد و توجهات برای حفاظت از این مناطق را به سمت هرمزگان جلب كرد.
درباره فعالان محیط زیست می توان بسیار سخن گفت اما انتشار نمونه های كوتاهی از فعالیت این فعالان محیط زیست می تواند در ایجاد نگاه صحیح تری به فعالان محیط زیست موثر باشد.
به نظر می رسد آنچه اكنون اهمیت دارد، اعتماد به تصمیم دولت برای اثبات بی گناهی فعالان محیط زیست باشد، چرا كه ایجاد فضای بی اعتمادی در مردم و ناامید كردن فعالان محیط زیست می تواند بیش از هر چیز، پیكره رنجور محیط زیست ایران را مورد آسیب قرار دهد و بیش از پیش منجر به نابودی سرزمینی شود.
گزارش از : جواد حیدریان
**اداره كل اخبار چند رسانه ای** ایرنا پلاس**