۱۵ فروردین ۱۳۹۷ - ۱۱:۲۵
کد خبر 82877282
۰ نفر
زنگ خطر كم آبی و ایجاد بحران ملی

تهران- ایرنا- آب و مدیریت آن در كشور در حال تبدیل شدن به بحرانی جدی است، معضلی كه پتانسیل زایش تنش‌های اجتماعی، اقتصادی و امنیتی گسترده‌ای دارد. بنابراین برای مقابله با چنین چالشی باید یك عزم ملی شكل بگیرد تا اینگونه در پرتو سیاست گذاری های اصولی بتوان این مقوله را كنترل كرد.

كم‌آبی پدیده‌ای طبیعی و بحران آب مقوله‌ای سیاسی- اجتماعی است كه در تعامل با تحولات اقلیمی تشدید می‌شود. بحران آب در ایران محصول علل متنوعی است و این تنوع، نتیجه گستردگی و پیچیدگی مجموعه زیرساخت‌ها، نهادها، سازمان‌ها، كنشگران و كنش‌هایی محسوب می شود كه حول مقوله آب شكل گرفته‌اند.

معضل و بحران خشكسالی هم اكنون دامنگیر بسیاری از كشورها نیز شده است. روند گرمایش كره زمین به علت پخش مونواكسید كربن به تغییرات آب وهوایی ونزول باران های شدید در برخی نواحی جهان، باران های متوسط در برخی نقاط دیگر و خشكسالی در نواحی وسیعی از جهان منجر می شود. از این رو خشكسالی و بحران كم آبی در خاورمیانه (شامل بخش وسیعی از خاك ایران) دارای یك روند افزایشی طی سه دهه آتی است.

آمارها بیانگر این است كه بیشترین میزان مصرف مربوط به بخش كشاورزی است كه آب در آن شرط لازم تلقی می شود، در كشور ما به علت تكیه بر كشاورزی سنتی میزان اتلاف منابع آبی كشور در این حوزه بسیار قابل تامل است.

در این ارتباط عباس كشاورز معاون وزیر جهاد كشاورزی در امور زراعی با اشاره به خشكسالی و كمبود آب در كشور می گوید: «بسیاری از مناطق كشور با كمبود آب مواجه هستند. ید به محیط زیست آب داده شود، چرا كه در غیراینصورت هزینه های آن چندین برابر می شود، برای مقابله با این خشكسالی باید در مزارع تعاریف جدید داشته باشیم، جابه جایی گیاهان برای كشاورزان توجیه شود و بهره وری در آب اینكه بتوانیم آب در بخش كشاورزی را مدیریت كنیم را اعمال كنیم.»

شیوه مدیریت منابع آب، جلوگیری از هدر رفت آب در شبكه توزیع و تغییر روش های آبیاری باغ ها و مزارع و بازیافت آب فاضلاب به عنوان راه حل های كمبود آب مطرح می شوند. گرچه همه این روش ها باید از توجه سازمان های مسوول برخوردار شوند اما تامین دراز مدت آب وفراهم كردن امنیت آبی كشور تناقضی با اصول مدیریت پیشرفته آب و منابع آبی نداشته و لزوما باید به موازات هم پیش بروند. اكنون باید راه حل هایی را جستجو كرده و به سرعت و با شتاب مناسب پروژه های منطقی و باصرفه اقتصادی را اجرایی كرد.

به گفته «حسین عطایی فر» رییس مركز تحقیقات شركت مهندسی آب و فاضلاب تهران، مصرف سرانه آب در بخش خانگی 157 لیتر در روز است در حالی كه در كشورهای توسعه یافته ای مانند آلمان، سرانه مصرف در بخش خانگی 130 لیتر در روز و در جهان 135 الی 140 لیتر در روز است. ایران در همه بخش های كشاورزی، صنعت، خانگی، فضای سبز و خدمات نیازمند اصلاح الگوی مصرف آب است. همچنین بیش از 90 درصد آب در دسترس كشور در بخش كشاورزی استفاده می شود كه به دلیل استفاده از سیستم های ناكارآمد و ابتدایی، بخش قابل توجهی از آن تلف می شود. این در حالی است كه بنا به اعلام وزارت نیرو، متوسط مصرف آب جهانی در بخش كشاورزی 70 درصد است كه برخی كشورها موفق شده اند این مقدار را به 50 درصد كاهش دهند.

خشكسالی در این میان بخشی از خصوصیت اقلیمی ایران به شمار می رود كه معطوف به دوران خاصی نیست و از ادوار گذشته مناطق بسیاری به كم آبی دچارند و با بیابان های وسیع پوشیده شده اند. بنابر اظهار نظر كارشناسان، بحران آبی در ایران در حال ورود به مراحل جدیدی است كه فقدان تدابیر هوشمندانه در این خصوص می تواند این نیاز آبی را به نزاعی آبی تبدیل كند.

برخی مشكلات و مسایل در حوزه آب در كشور در بعضی مناطق و استان ها شدت دارد كه آن مقوله باید از توجه بیشتری برخوردار باشد. این مطلب گزیده ای از سخن «قاسم ساعدی» عضو كمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی درباره بحران آب و مدیریت بهینه آن است. در ادامه گفت وگوی پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا را با وی از نظر می گذرانیم.

** زنگ خطر كاهش ذخیره آب سدها
كمبود آب در تمامی دنیا وجود دارد كه باید این موضوع را به صورت كلان و جهانی بررسی كرد. مدیریت صحیح منابع آبی در داخل كشور باید از اولویت نخست برخوردار شود كه البته در این زمینه سوء مدیریت هایی نیز دیده می شود. منابع آبی كشور با بحران هایی روبرو است كه صدای نواخته شدن زنگ خطر كاهش ذخیره آب سدها به گوش می رسد. بارندگی ها نیز نمی توانند در روند جایگزینی آب سدها و منابع زیرزمینی تاثیر گذار باشد. ایران به دلیل اینكه كشوری خشك به شمار می رود، از بارندگی ها و توزیع ریزش های كمی برخوردار است و رشد گیاهان و ذخیره آبی زراعی نیز به دلایل نامتقارن پراكندگی باران نمی تواند شرایط مناسب را فراهم آورد.

** بحران آب با سدسازی های نامناسب
كشورهای همسایه در سال های اخیر اقدام های فراوانی برای سدسازی در مسیر رودخانه های هم مرز ایران انجام داده اند كه باید به این موضوع حساسیت های لازم را دارا بود زیرا این امر به بروز بحران های آبی در كشور منجر شده و این مساله به دلیل مدیریت و نظارت نامناسب برای سدسازی ها و انتخاب جایگاه مناسب بحران هایی را برای برخی از استان ها به وجود آورده است كه باید با نگاهی كارشناسانه به این موضوع پرداخت. شورای عالی نظارت بر آب كشور باید جریان مدیریت منابع آبی كشور را تغییر بدهد تا بتوان نهایت استفاده را از ظرفیت های آبی برد و این مساله به بحران امنیتی تبدیل نشود.

** مدیریت مصرف صحیح آب وظیفه ای ملی
مردم باید عمق بحران كم آبی را درك كنند و نسبت به مدیریت مصرف آن حساس شوند كه این مهم نیاز به فرهنگسازی عمیق و جدی دارد. اصلاح آب بهای بخش كشاورزی به وسیله دولت یكی از مهمترین راه های ممكن است كه باید در درجه نخست به آن توجه داشت زیرا اینگونه كشاورزان نسبت به مصرف آب قانونمند می شوند. به مدیریت كشت نیز باید اهمیت داد. همچنین موضوعی به نام آب مجازی وجود دارد كه مربوط به حجم آبی است كه به ازای واحد تولید مطرح می‌شود. كشاورزان برخی اوقات میوه ها و فرآورده های زراعی خود را با حجم زیادی آب تولید و بعد به صادرات آن اقدام می كنند كه در واقع باید گفت به طور غیرمستقیم و ناخودآگاه آب را صادر می كنند.

این موضوع نیازمند توجه ویژه مسوولان است كه بدانند مقدار آب لازم برای مصرف در بخش كشاورزی چقدر باید باشد. مدیریت توزیع آب نیز از جمله مواردی به شمار می رود كه بایستی بدان نگاهی كارشناسانه كرد زیرا با توجه به بحران آب موجود در كشور لازم به نظر می رسد كه برخی نیازهای اصلی را از راه های دیگر به دست آورد.

** آموزش و تبلیغات مناسب؛ راهی برای كنترل مصرف آب
با آموزش و تبلیغات مناسب در بخش كشاورزی می توان سطح آب مصرفی را به جایگاه مناسبی رساند. در تبلیغات شهری شهروندان به عنوان جامعه هدف قرار دارند و در صورتی كه حجم زیادی از آب های مورد مصرف در دیگر زمینه ها استفاده می شوند و باید به آنها نیز پرداخت. بنابراین باید در بخش محلی و كشاورزی، تبلیغات و آموزش بهتری صورت گیرد زیرا تبلیغات شهری در چگونگی مصرف آب شرب تاثیر می گذارد كه نسبت به تلف شدن آب درصد كمی را شامل می شود. اصلی ترین معضل در بخش های كشاورزی موجود است كه اگر بخش ترویج توسعه یابد و روش‌های آبیاری و كشت گیاهان را زارعان آموزش ببینند، تاثیر بسیاری در میزان تلفات آب خواهد داشت.

** ارایه راهبردی مناسب برای چالش منابع آبی
اینك در كشور چالشی بزرگ به نام كم آبی وجود دارد كه نظر تمامی مدیران و مسوولان كشور را در سطوح مختلف به خود جلب كرده و بر پایه آمارها، میزان بارندگی در 10 سال اخیر بسیار كاهش داشته كه وقوع این موضوع به دلیل خشكسالی و تغییر اقلیم بوده است اما برداشت های بالا نیز در روند كاهش حجم جریان سطحی نیز تاثیر دارد. تغییر اقلیم، كاهش آب تجدیدپذیر، نابودی و تخریب زیست بوم های آبی، بهره وری پایین آب در بخش های مختلف از جمله چالش های مهم در حوزه آب محسوب می شوند كه تغییر در رویكردها و سیاست های این بخش لازم و ضروری به نظر می رسد.

*گروه اطلاع رسانی
پژوهشم**9117**2002**9131
ایرنا پژوهش، كانالی برای انعكاس تازه ترین تحلیل ها، گزارش ها و مطالب پژوهشی ایران وجهان، با ما https://t.me/Irnaresearch همراه شوید.