جاذبه های بازدید از آثار ساسانی فارس در آستانه ثبت در میراث جهانی

شیراز- ایرنا- پنج اثر تاریخی استان فارس به یادگار مانده از دوره ساسانیان در آستانه ثبت در میراث جهانی یونسكو هستند، آثاری كه در تعطیلات نوروزی به طور ویژه در كانون توجه گردشگرانی قرار می گیرند كه از شیراز راهی جنوب و جنوب غرب كشور می شوند.

در سالی كه گذشت، گام های عملی برای ثبت مجموعه بیشابور در شهرستان كازرون، آتشكده (كاخ اردشیر ساسانی)، قلعه دختر و شهر گور در شهرستان فیروزآباد و كاخ ساسانی در شهرستان سروستان در میراث جهاانی سازمان علمی، فرهنگی و تربیتی سازمان ملل متحد (یونسكو) به صورت جدی برداشته شد.
ارزیابان شورای بین‌المللی ابنیه و محوطه‌ها (ایكوموسICOMOS) به عنوان بازوی مشاور یونسكو مهرماه 96 با هدف بررسی میدانی پرونده ثبت جهانی پنج اثر تاریخی استان فارس متعلق به دوره تاریخی ساسانیان به این استان سفر كردند تا بارقه های امید برای ثبت این آثار در میراث جهانی و طرح آن در اجلاس آتی یونسكو تقویت شود.
شورای بین‌المللی ابنیه و محوطه‌ها (ICOMOS) سازمانی برای نگهداری و پاسداری از اماكن میراث فرهنگی در سراسر جهان است.
**یادگارانی از دوره ساسانیان
آتشكده (كاخ اردشیر ساسانی)، قلعه دختر و شهر گور در شهرستان فیروزآباد، مجموعه بیشاپور درشهرستان كازرون و كاخ ساسانی در شهرستان سروستان از آثار برجسته به یادگارمانده از دوره تاریخی ساسانیان در استان فارس واقع هستند.
بسیاری از محققان حوزه تاریخ و فرهنگ، عصر ساسانیان را مبتكر اصول شهرسازی و معماری می‌دانند به نحوی كه معماران در این دوره با ساختن طاق‌های گنبدی، تالارهای وسیع بدون ستون و همچنین ساخت طاق‌های آجری به جای پوشش مسطح و چوبی، جلوه‌ای نو را خلق كردند.
سلسله ساسانیان كه آخرین حكومت پادشاهی ایران قبل از ظهور اسلام است، از سال 224 تا 651 میلادی به مدت 427 سال بر ایران حكومت كردند.
كاخ اردشیر بابكان (آتشكده فیروزآباد) یادگار به جا مانده از عصر ساسانیان مقارن با سده 3 میلادی دارای تالارهای تو در تو است و با گذشت افزون بر یك هزار و 800 سال گچ‌بری بخش بالای دیوارهای درونی آن از گزند آسیب مصون مانده است. در ضلع شرقی كاخ، چهار ساختمان گنبدی شكل بزرگ وجود دارد.
در نزدیكی این كاخ و سه كیلومتری شهر فیروزآباد، شهر گور واقع است كه در زمان آبادانی آن، مركز بخشی از ایالت فارس به نام كوره اردشیرخورّه بود. طرح و الگوی این شهر دایره‌ای شكل است و به قطر 2 كیلومتر دارای چهار دروازه اصلی بوده و بناهای حكومتی و محل اقامت درباریان در آن قرار داشته است.
قلعهٔ دختر فیروزآباد از دیگر آثار در حال بررسی برای ثبت در میراث جهانی یونسكو نیز از دوران ساسانیان به یادگار مانده و در 6 كیلومتری جاده فیروزآباد به شیراز در دامنه كوهی مشرف به جاده قرار دارد كه پس از طی مسافتی حدود 300 متر به صورت كوهنوردی می‌توان به قلعه رسید.
شهرستان فیروزآباد در فاصله 93 كیلومتری جنوب غرب شیراز واقع شده است.
بیشاپور نیز یكی از شهرهای باستانی ایران در چنارشاهیجان شهرستان كازرون در استان فارس است كه در زمان ساسانیان ساخته شده‌است و امروزه ویرانه‌های آن برجای مانده‌است. بیشاپور از شهرهای دارای طراحی و مهندسی ویژه روزگار خود بوده‌است. بیشاپور گنجینه‌ای از آثار ارزشمند ساسانی مانند معبد آناهیتا را در خود جای داده است.
شهرستان كازرون در 120 كیلومتری غرب شیراز واقع است.
مجموعه كاخ ساسانی نیز در استان فارس و در 9 كیلومتری جنوب شهر سروستان قرار دارد. این كاخ در زمان بهرام گور ساسانی و از سنگ و گچ ساخته شده و یكی از با شكوه‌ترین كاخ‌های عصر ساسانی است.
شهرستان سروستان در فاصله 80 كیلومتری شرق شیراز واقع شده است.
در حالی پرونده ثبت آثار دوره ساسانیان در استان فارس در حال پیگیری است كه پیش تر آثار دوره هخامنشیان مانند تخت جمشید، پاسارگاد (آرامگاه كوروش)، باغ های پاسارگاد و باغ ارم از این استان در فهرست آثار جهانی ثبت شده اند.
** گزارش اقدام ها برای ثبت جهانی
مدیركل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان فارس در گزارشی از آخرین تلاش ها برای به ثمرنشستن پرونده ثبت جهانی پنج اثر جدید این استان در میراث جهانی یونسكو می گوید: تمركز برای مطالعه و ارائه مستندات پرونده محور ساسانی كه شامل مجموعه بیشاپور در كازرون، آتشكده، قلعه دختر و شهر گور در فیروزآباد و كاخ ساسانی در سروستان است، از سه سال پیش، توسط محققان، باستان شناسان، مستندسازان و فیلمبرداران، آغاز شد.
مصیب امیری افزود: در این مدت، نزدیك به یك هزار صفحه مستندات از یادمان های تاریخی نام برده، تهیه و تدوین و به یونسكو ارائه شده و افزون بر این 22 میلیارد ریال برای مرمت، ساماندهی و حفاظت از این آثار هزینه شده است.
او گفت: ساماندهی محوطه تاریخی بیشاپور كازرون، سنگ فرش شهر گور فیروزآباد، ساخت و نصب تابلوهای معرفی آثار به زبان فارسی و انگلیسی از جمله این فعالیت هاست.
مدیركل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان فارس ادامه داد: ایجاد زیر ساخت های گردشگری مورد نیاز و اجرای فازهای چند گانه طرح استاندارد سازی مسیر دسترسی گردشگران به فضای خدمات رفاهی در سایت تاریخی بیشاپور كازرون، استقرار سرویس بهداشتی و دیگر خدمات مورد نیاز گردشگران از دیگر فعالیت هایی است كه در مدت سه سال به انجام رسیده است.
وی بیان كرد: بیشترین آثار تاریخی متعلق به دوره ساسانیان در فارس در شهرستان‌های فیروزآباد، كازرون و سروستان قرار دارد و با توجه به اینكه ثبت جهانی پرونده محور ساسانی در تحول صنعت گردشگری این استان نقش بسزایی دارد، امیدواریم تیرماه سال 97 شاهد ثبت جهانی این پنج یادمان تاریخی در اجلاسیه جهانی یونسكو باشیم.
** جای خالی نخستین شهر گرد دنیا در میراث جهانی
ارزیاب ایكوموس در پرونده منظر باستان‌شناسی ساسانی فارس پیش از این در دیدار با معاون رئیس جمهوری و رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گفته است: بسیار متعجبم كه شهر گرد فیروز‌آباد هنوز در فهرست میراث‌ جهانی یونسكو به ثبت نرسیده است، در حالی كه این شهر، علی‌رغم تصور بسیاری از افراد كه بغداد را اولین شهر گرد در دنیا می‌پندارند، اولین شهر گرد در دنیاست و بغداد نیز از شهر گرد فیروز‌آباد تأثیر پذیرفته است.
اسد سیف با بیان اینكه فرهنگ و دانش این سبك از شهر سازی به سایر نقاط جهان انتقال داده شد گفت: «این اولین مدل شهر گرد بود و بسیاری از نقاط دنیا از این مدل تأثیر پذیرفته‌اند. این شهر و بناهای موجود در آن حتی در زمینه تكنیك گنبد‌سازی نیز سرمشقی برای دنیا بود.
وی با اشاره به اهمیت ثبت جهانی این آثار گفت: ثبت جهانی این آثار تغییری در دیدگاه عموم مردم نیز ایجاد می‌كند و همه با اهمیت آثار موجود در این محور آشنا می‌شوند. این محور می‌تواند مورد توجه دنیا قرار گیرد، این نوع معماری و شهرسازی از لحاظ گردشگری و میراث‌فرهنگی نیز می‌تواند بسیار مهم باشد. با ثبت جهانی این شهر همه دنیا با این نوع معماری و فرهنگی حاكم در این منطقه آشنا می‌شوند، من نیز تمام تلاش خود را خواهم كرد كه این پرونده به بهترین نحو معرفی شود.
معاون میراث‌فرهنگی سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری نیز در این دیدار گفت: فارس آثار بی‌نظیری مانند شهر گور فیروز‌آباد دارد. این شهر اولین شهر دایره‌ای جهان است و تاكنون حدود پنج تا هفت درصد آن كاوش شده است. نظام شهرسازی این منطقه بسیار منحصربه‌فرد است و دانش شهرسازی و معماری در آن دوره از این منطقه به سایر نقاط ایران و دنیا انتقال داده شد. همچنین گنبد برای اولین‌بار در جهان در فیروزآباد خلق شد.
محمدحسن طالبیان در تشریح وسعت منطقه و اهمیت این شهر دایره‌ای افزود: هسته شهر 639 هكتار است و این شهر بیش از 13هزار هكتار حریم دارد.
همانگونه كه معاون رئیس‌جمهوری و رئیس سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری گفته است، ایران به واسطه دارا بودن قدمت تاریخی، آثار تاریخی زیادی برای ثبت جهانی دارد. این آثار محدود به ایران نیست بلكه مربوط به تمام بشریت است.
به گفته علی اصغر مونسان، سهمیه ایران برای ثبت آثار در یونسكو با تعداد آثار تاریخی بی‌نظیر این كشور همخوان نیست و باید ظرفیت‌ها و تعداد آثار هر كشور را در این سهیمه دخیل دانست.
به گفتته طالبیان معاون میراث‌فرهنگی سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، ایران حدود 54 اثر در فهرست موقت یونسكو دارد و جمع‌آوری اطلاعات و مستندات 50 اثر مهم دیگر برای اضافه شدن به فهرست موقت یونسكو در دست اقدام است.
قرار گرفتن آثار تاریخی محور ساسانی در فهرست بررسی ثبت در میراث جهانی گویای اهمیت این آثار است و تعطیلات نوروز 97 فرصتی برای بازدید از این آثار قبل از تحقق آرزوی 10 ساله ثبت این آثار در این فهرست بین المللی است.
بنا بر اعلام مدیركل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری فارس، در تعطیلات نوروز 97 ظرفیت اقامت 468 هزار و 200 نفر شب در این استان تدارك دیده شده است و بر اساس پیش بینی ها نسبت به سال های گذشته بیش از تعداد مسافران ظرفیت اقامت ایجاد شده است.
مصیب امیری افزود: 163 پایگاه انتظامی، 56 پایگاه هلال احمر،160 پایگاه اورژانس، 132 پایگاه امداد خودرو، 176 مركز درمانی، 73 قاضی كشیك، 72 شورای حل اختلاف، 136 شركت بیمه، 169پایگاه و كیوسك اطلاعات رسانی در سراسر استان فارس به مسافران نوروزی خدمات رسانی خواهند كرد.
9873/ 2027