تراژدی تلخ حلبچه و سكوت معنادار جامعه جهانی

تهران- ایرنا- بمباران شیمیایی حلبچه در زمره غیرانسانی ترین اعمال جنگی است كه درد و رنج حاصل از آن همچنان بر چهره مردمان این شهر مشاهده می شود. رویدادی تلخ كه در سایه همسویی مستكبران جهانی با سیاست های رژیم بعث عراق در جریان جنگ تحمیلی به وقوع پیوست و رسوایی ناشی از آن هیچگاه از حافظه جامعه بین المللی پاك نخواهد شد.

مردمان مظلوم و بی پناه حلبچه در جریان جنگ ایران و عراق در 25 اسفند 1366 خورشیدی آماج حمله های شیمیایی رژیم بعث قرار گرفتند و هزاران تن از مردم غیرنظامی و بی دفاع در عملیاتی موسوم به «انفال» در این شهر جان باختند. همچنین پیش از حملات شیمیایی این شهر به ‌مدت 2 روز با بمب‌ های متعارف بمباران شد.

این رخداد سبب جان سپردن نزدیك به سه هزار و 200 تا پنج هزار انسان بی گناه شد كه بیشتر این افراد از غیرنظامیان بودند؛ صدها تن دیگر نیز بر اثر عواقب بیماری‌ها و نقص عضو در هنگام تولد در سال‌های پس از حمله كشته شدند. كشتار حلبچه یا جمعه خونین به صورت رسمی به‌عنوان نسل‌كشی مردم كُرد عراق شناخته شد و هنوز به‌عنوان بزرگ‌ترین حمله شیمیایی مستقیم به یك منطقه شهرنشین در حافظه تاریخ باقی ‌مانده ‌است.

فاجعه شیمیایی حلبچه در شرایطی رخ داد كه پیروزی رزمندگان ایرانی در عملیات والفجر، آزادسازی بسیاری از منطقه های كردنشین از جمله حلبچه را به ‌دنبال داشت. پس از ورود نیروهای ایرانی به این شهر، مردم شهرها و روستاهای اطراف به استقبال از آنان شتافتند. این مساله چنان برای حزب بعث غیرقابل باور بود كه در یك اقدام غیرانسانی و به قصد انتقام ‏‌گیری از این شكست، حلبچه و اطراف آن را هدف بمب‏‌ های شیمیایی قرار داد.

دیپلماسی فعال ایران برای رسانه‌ ای كردن این جنایت، واكنش ‌های بسیاری را در عرصه بین ‌المللی برانگیخت. انتشار عكس ‌های قربانیان حلبچه به وسیله عكاسان ایرانی بسیار تكان ‌دهنده و تاثیرگذار بود و بازتاب و اثر فراوانی بر افكار عمومی جهان گذاشت. اگرچه در روزهای نخست بمباران شیمیایی حلبچه نیز این رویداد مانند رخداد سردشت با سكوت معنادار جامعه جهانی همراه شد اما ابعاد وسیع این فاجعه انسانی سرانجام واكنش ‌های گسترده بین ‌المللی را به همراه داشت.

ایرنا به مناسبت سالروز «بمباران شیمیایی حلبچه» با «حسن بهشتی پور» تحلیلگر روابط بین الملل و كارشناس هسته ای در ارتباط با سلاح های كشتار جمعی و اثرهای مخرب آن به گفت وگو پرداخت و ابعاد نامتعارف این رویداد تاریخی را بررسی كرد.

بهشتی پور با بیان اینكه 25 اسفند یادآور حادثه ای تلخ و مظلومیت مردم بی پناه خط مرزی عراق در بمباران شیمیایی حلبچه محسوب می شود، گفت: با وجود گذشت 30 سال از رویداد حلبچه و دیگر شهرهای مرزی به وسیله رژیم بعث، این رخداد نه تنها از حافظه تاریخ پاك نشده بلكه هنوز هم آثار و صدمه های ناشی از آن قابل مشاهده است. این تهاجم غیر انسانی سبب شهادت صدها و مجروح شدن هزاران تن در این شهر شد و نقض آشكار تعهدهای بین المللی و حقوق بشر را نشان داد.

حزب بعث در طول دوره دفاع مقدس از سلاح های شیمیایی به عنوان یكی از موثرترین ابزارهای بازدارندگی و رویارویی با جمهوری اسلامی استفاده می كرد. این نوع كاربرد نامتعارف از تسلیحات شیمیایی نتیجه های غیرقابل جبرانی را بر جای گذاشت كه در سایه سكوت مجامع بین المللی و همسویی قدرت های استكباری با سیاست های صدام به وقوع پیوست و هدف از آن جلوگیری از پیشروی و مقاومت رزمندگان و مهار پیامدهای سیاسی- راهبردی آن و تاثیر روحی- روانی كاربرد سلاح های شیمیایی در ایجاد پراكندگی نیروهای ایران به شمار می رفت.

این تحلیلگر روابط بین الملل با اشاره به كنوانسیون ژنو كه بر مبنای منع استفاده از تسلیحات شیمیایی است، بیان داشت: حمله شیمیایی رژیم بعث علیه ایران سبب شد تا جامعه جهانی در پیمانی با عنوان «كنواسیون منع گسترش، تولید، ذخیره و به كارگیری از سلاح های شیمیایی»(OPCW) كه در 1993 میلادی در نیویورك به تصویب نمایندگان 165 كشور عضو سازمان ملل متحد رسید، برای منع وقوع دوباره فاجعه ای این چنینی توافق كنند. اكنون مكان این نهاد در شهر «لاهه» هلند واقع شده است و تشكیلات آن زیر نظر دولت های امضا كننده كنوانسیون منع تسلیحات شیمیایی اداره می شود. بر پایه این پیمان، تمامی كشورهای عضو موظف هستند همه تسلیحات شیمیایی و تاسیسات تولید آنها را كه در قلمرو تحت قیومیت و نظارتشان قرار دارد و تسلیحاتی كه ممكن است در خاك كشور دیگری به جا گذارده باشد از میان ببرند.

این كارشناس هسته ای با بیان اینكه بسیاری از كشورهای جهان با وجود امضای این پروتكل تنها ناظر به ممنوعیت كاربرد سلاح های شیمیایی و میكروبی هستند، اظهار كرد: در واقع بسیاری از دولت ها مانع توسعه، تولید و انباشت این سلاح ها نمی شوند، حتی برخی از آنان حمله به دیگر كشورهای غیر عضو را مجاز می دانند. از طرف دیگر كشورهای قدرتمند نیز به بهانه مهار كشتار جمعی و امكان استفاده برخی از دولت ها از سلاح های شیمیایی از این مساله به عنوان ابزاری برای تجاوز و اشغال دیگر كشورها استفاده می كنند، همانطور كه در سوریه به وضوح می توان این امر را مشاهده كرد زیرا با گذشت نزدیك به 6 سال از جنگ و خونریزی، مدعیان حقوق بشر خود ناقضان این حقوق هستند و سناریوی تكرار(حمله به ایران) را در دست اقدام دارند و جامعه بین الملل باز هم سكوت را پیشه كرده است. در صورتی كه كنوانسیون چهارگانه ژنو درباره جنگ مسلحانه كشورها می گوید سران قدرت باید در هر شرایطی در زمان های بحرانی و جنگ، اصول بشردوستانه را رعایت كنند و میان هدف های نظامی و غیرنظامی(مردم عادی و شهروندان) تفاوت قایل شوند.

وی اطلاع رسانی وسیع درباره رخدادهای تلخ بمباران شیمیایی را در رسانه های داخلی و خارجی لازم دانست و یادآور شد: سكوت مجامع بین المللی در برابر حمله شیمیایی حزب بعث به مردم بی گناه مرزی، بزرگترین جنایت بشری و نقض كننده منشور حقوق بشر است كه ضرورت اطلاع ‌رسانی وسیع و موثر برای آگاه كردن افكار عمومی به وسیله رسانه های بین المللی درباره این جنایت جنگی بی ‌سابقه را بیش از پیش آشكار می ‌سازد. «نلسون ماندلا» فعال حقوق بشر آفریقای جنوبی در این باره می گوید: «می بخشیم اما فراموش نمی كنیم». بنابراین باید این جنایت ها در طول تاریخ و زمان های مختلف به صورت مداوم و پیوسته بازگو شوند تا هیچ دولت و كشوری به دنبال نقض حقوق بشر و استفاده از این سلاح های مخرب و شیمیایی نرود.

بهشتی پور در ادامه توضیح داد: یكی از كشورهای پیشرو در صنعت تولید سلاح های شیمیایی از بزرگترین صادر كنندگان این سلاح ها به عراق در جنگ تحمیلی به شمار می رفت كه به همراه برخی از دولت ها كمك های تسلیحاتی شایان توجهی را به رژیم بعث كردند و به عبارتی به صورت غیرمستقیم در این اقدام شریك شدند.

متاسفانه امروزه پرطرفدارترین كشورها در به كارگیری سلاح های شیمیایی آنهایی هستند كه خود را مدافع و مدعی حقوق بشر می دانند اما در عمل به هیچ كدام از موازین و تعهدهای انسانی پایبند نیستند و با سكوت در برابر كشورهای فرصت طلب و متجاوز، جنایت های بزرگی را در دنیا رقم می زنند.

این تحلیلگر روابط بین الملل سلاح های شیمیایی را نیز مانند بمب های هسته ای در ردیف سلاح های كشتار جمعی قرار داد و گفت: جنگ‌ افزارهای شیمیایی مانند بمب های هسته ای و میكروبی همچون سلاح كشتار جمعی رده‌ بندی می‌شود و كوشش نیروهای ضد جنگ، سازمان های بشردوستانه، مدنی و شهروندی همواره برای ممنوع ساختن آنها بوده است. سیاست كشورمان در تلاش های بین المللی بر راهكاریابی به منظور رویارویی با این نوع از سلاح ها و از میان بردن آنها استوار است. ایران همچنین در موضوع استفاده از سلاح های متعارف نیز با رویكردی منطقی، غیر تبعیض آمیز و برمبنای تعهدهای جمعی در اقدام های بین‌المللی در این زمینه نقش و مشاركت دارد.

بهشتی پور در پایان تصریح كرد: با گذشت سال ها از فاجعه كاربرد سلاح‌های شیمیایی در جنگ عراق علیه ایران، هنوز پیامدهای انسانی و زیست ‌محیطی كاربرد این سلاح‌ های سمی تهدیدی جدی برای سلامت قربانیان و زیست بوم منطقه به شمار می ‌رود به گونه ای كه با وجود گذشت نزدیك به سه دهه از این فاجعه هنوز هم ده ها هزار تن از قربانیان این سلاح‌ها در كشور از عوارض و صدمه های ناشی از به كارگیری آن رنج می‌برند. مخرب ترین سلاحی كه با عوارضی همچون تورم بدن، انواع سرطان، عوارض پوستی مانند آبله و اختلال های عصبی و روانی همراه است.

*گروه اطلاع رسانی
**پژوهشم**9117**2002**9131
*ایرنا مقاله كانالی برای انعكاس مقاله های اندیشكده ها- پژوهشكده ها- دانشكده ها- مراكز تحقیقاتی و رسانه های ایران و جهان*