فرهاد فخرالدینی، هنرمندی پركار با پنج دهه فعالیت حرفه ای

تهران - ایرنا - 21 اسفند ماه هشتادمین زادروز استاد فرهاد فخرالدینی موسیقیدان، آهنگساز، پژوهشگر و رهبر اركستر است كه بیش از پنج دهه فعالیت حرفه ای در كارنامه هنری خود دارد.

فخرالدینی از هنرمندان بسیار پركار بوده و حاصل سال ها تجربه و فعالیت او آثار پر ارجی است كه در آرشیو رادیو و تلویزیون از آن ها نگهداری می شود.
این آثار عموما شامل سه دسته باكلام، بی كلام و تنظیم ساخته های خود و دیگران است.
استاد فخرالدینی درسال 1377 اركستر ملی را بنیان نهاد و 11 سال رهبری آن را به عهده داشت و اكنون از اعضای شورای عالی خانه موسیقی كشور است.

** تولد
فرهاد فخرالدینی در 21 اسفند ماه 1316 خورشیدی در خانواده ای اهل فرهنگ و هنر در تبریز دیده به جهان گشود.
پدرش محمدعلی فخرالدینی متخلص به «محزون»، از دوستان نزدیك استاد شهریار و صاحب دو كتاب شعر به زبان تركی، از شعرای مردمی آذربایجان بوده كه نزد مردم از محبوبیت ویژه ای برخوردار بود.
فخرالدین برادر بزرگ فرهاد از نقاشان و عكاسان كشور است. برادر دومش فرخ نیز عكاس و برادر كوچكتر فاروق ضمن اشتغال به حرفه عكاسی از ورزشكاران به نام بوده و سال ها سمت مربی گری تیم ملی والیبال ایران را به عهده داشت.

** نخستین گام به دنیای موسیقی
برادر بزرگ فرهاد در منزل تاری داشت كه اوقات فراغت خود را با آن می گذراند. هر وقت كه در منزل نبود فرهاد نوجوان خود را با تار او مشغول می كرد. پدر كه به علاقه و استعداد فرزندش پی برده بود برایش ویولنی خرید و جهت فراگیری این ساز او را نزد احمد مهجر یكی از نوازندگان اركستر استاد ابوالحسن صبا برد.
وی پس از مدتی برای كسب اطلاعات و فنون موسیقی به نزد صبا رفت و در مدت كوتاهی كه شاگردش بود اندوخته های بسیاری از این استاد كسب كرد.
فرهاد جوان با درگذشت استاد صبا در سال 1336، از داشتن مربی محروم شد و سعی كرد تاكیدات استاد فقیدش را به كار بندد.

** آهنگسازی
در مدت كمتر از یك سالی كه در خدمت صبا بود روزی در كلاس استاد، هنگامی كه داشت كتاب نت را روی پوپیتر (سه پایه نت) می گذاشت، ورقه نتی از لای كتابش بر زمین افتاد، چون در یك دستش ویولن و در دست دیگرش كتاب بود، لذا استاد پیشدستی كرد و زودتر ازاو ورقه نت را از روی زمین برداشت و به ملودی ای كه روی آن نوشته بودم با دقت نگاه كرد و فهمید كه هنرجوی جوانش نزد خود به ساخت قطعات موسیقی مبادرت می كند.
فخرالدینی كه تصور می كرد مورد شماتت استادش قرار می گیرد شرمنده و نگران شد، اما بر خلاف انتظار با تشویق و تحسین صبا مواجه شد و از آن پس كار آهنگسازی را جدی گرفت و ساخته هایش را درقالب یادداشت جمع آوری كرد كه موسیقی سریال ابن سینا یكی از همین یادداشت ها بود.
در 18 سالگی چهارمضرابی ساخته بود كه بعدها آن را تحت عنوان چهار مضراب چهارگاه به همراه اركستر برای ویولن نوشت و با رهبری خودش در رادیو اجرا شد.
بعد از صبا حدود دوسال نزد استاد علی تجویدی به نوازندگی ویولن پرداخت و ادامه ردیف های صبا را زیر نظر وی نواخت.

** آغاز فعالیت حرفه ای
فخرالدینی كه قصد داشت تا برای تحصیل طب یا مهندسی كشاورزی به خارج از ایران سفر كند، روزی آگهی پذیریش دانشجو برای نخستین دوره عالی در هنرستان موسیقی در روزنامه توجه اش را جلب كرد و به تشویق دوستان در كنكور رشته موزیكولوژی شركت كرد.
ظاهرا این رشته برای دیپلمه های هنرستان موسیقی بود و او كه دیپلمش را در رشته طبیعی از دبیرستان دارالفنون گرفته بود برای نام نویسی به هنرستان مراجعه كرد و توسط منصور گلزاری ناظم هنرستان نام نویسی شد.
در آنجا زیر نظر هیات ژوری متشكل از دكتر مهدی بركشلی، مهدی مفتاح، دكتر امانوئل ملیك اصلانیان، دكتر خاچیك و دكتر هاكوپیان، امتحان داد و با توجه به مطالعات گسترده ای كه در این زمینه داشت، به راحتی قبول شد.
رهبر پیشین اركستر ملی با چهره های برجسته ای از قبیل استاد فرامرز پایور و نصرت الله گلپایگانی در هنرستان آشنا شده و فكر سفر به خارج از كشور از سرش بیرون رفت و از معلومات استادانی از قبیل دكتر بركشلی و دكتر اصلانیان بهره برد.
فخرالدینی به درخواست حسین دهلوی كه ریاست دوره متوسطه هنرستان را به عهده داشت، شروع به تدریس در این مركز هنری كرد.
همكاری او با هنرستان از سال 1342 آغاز شد و از سوی مدیریت برنامه های هنری هنرستان و مسئولیت كتابخانه آنجا نیز به عهده وی گذاشته شد.
چندی نگذشت كه آموزش تئوری موسیقی همه كلاس های هنرستان به فخرالدینی محول شد و جزوه تئوری موسیقی با مشاركت دهلوی، مصطفی پورتراب و او نگاشته شد و پس از تكثیر در اختیار دانشجویان قرار گرفت.
برگزاری كنسرت موسیقی توسط هنرجویان از جمله ابتكاری بود كه از سوی دهلوی، پورتراب و فخر الدینی بنیان گذاشته شد. هر پنجشنبه یك برنامه تلویزیونی نیز برای هنر جویان در نظر گرفته می شد كه در واقع منتخب برنامه های داخلی هنرستان بود. علاوه برآن یك برنامه آموزش تئوری موسیقی عمومی هم تدریس می شد كه متن آن را فخرالدینی می نوشت.
استاد فرهاد فخرالدینی به عنوان چهره سرشناس كشور سال ها با رادیو و تلویزیون همكاری داشته است.
او در حدود سال 1344به عنوان نوازنده ویولن و ویولا همكاری خود را با اركستر گلهای رادیو ایران به رهبری روح الله خالقی و جواد معروفی آغاز كرد و بعد ها مدتی به عضویت اركستر باربد نیز در آمد. در خلال كار نوازندگی به آهنگسازی و هارمونی و اركستراسیون می پرداخت كه با این دو اركستر اجرا می شد.
در سال 1351كلیه اركسترهای رادیو درهم ادغام و اركستر بزرگ رادیو تشكیل شد. رهبری این اركستر ابتدا با فریدون ناصری و در اوایل سال 1352چند ماهی با مرتضی حنانه بود. از اواسط همین سال رهبری این اركستر به وی محول شد و این سمت را تا سال 1358 عهده دار بود.
استاد فخرالدینی در این باره می گوید: رهبری اركستر سبب اندوختن تجربیات ارزنده ای برایم بود، قطعات فراوانی برای بسیاری از آهنگ هایی كه هنرمندان دیگر می ساختند با تنظیم، اركستراسیون و هارمونی من اجرا می شد. با این اركستر، برنامه هایی در تلویزیون اجرا كردیم كه برخی از آن ها در حال اجرا به صورت زنده ضبط می شد. همچنین كنسرت هایی در هم در تالار رودكی (تالار وحدت كنونی) اجرا كردیم. ماحصل برنامه های این اركستر از برنامه گلچین هفته و گلهای تازه پخش می شد.
وی می افزاید: از استادانی كه در دوره عالی در پرورش و تعلیم من سهم داشتند باید از دكتر مهدی بركشلی یاد كنم كه نه تنها به عنوان یك استاد خوب با معلومات و دلسوز بلكه به لحاظ شخصیت الگوی مناسب و بزرگی برایم بود. همانگونه كه آقایان صبا و تجویدی در موسیقی عملی در من تاثیر داشتند و خیلی تشویقم كردند دكتر بركشلی و دكتر ملیك اصلانیان هم در موسیقی علمی مشوق و راهنمای من بودند و من كارهای با ارزشی زیر نظر ایشان انجام دادم.
این هنرمند ادامه داد: پایان نامه تحصیلی ام تحت عنوان «ریتم در موسیقی ایران» كار تحقیقی دیگرم بود كه با كمك دكتر بركشلی تم در موسیقی ایران را جمع آوری كردم و امیدوارم در فرصت مناسبی این رساله را به چاپ برسانم. پس از اتمام تحصیلات، تدریس و كار اركستر فرصت چندانی برای تحقیق برایم نگذاشت. با این همه در دو مورد مهم مشغول تحقیق هستم كه یكی تجزیه و تحلیل ردیف موسیقی ایران است كه حدود نیمی از آن نوشته شده است و دیگر شرحی برموسیقی قدیم ایران و تطبیق آن با موسیقی فعلی است.
موسیقی شماری از سریال های تلویزیونی از قبیل «سربداران»، «امام علی(ع)»، «بوعلی سینا»، «روزی روزگاری» و «كیف انگلیسی» از ساخته های این هنرمند نام آور است.
فراهنگ ** 7330 ** 1071