۷ اسفند ۱۳۹۶،‏ ۱۳:۵۰
کد خبر: 82844462
۰ نفر
گام های محكم دولت دوازدهم در نوسازی بافت های فرسوده

تهران- ایرنا- بافت‌ های فرسوده به محدوده هایی از شهر اطلاق می شود كه به طور معمول از نظر سطح خدمات و كیفیت رفاهی، بهداشتی و امنیتی در مقایسه با سایر نقاط شهری در وضعیت نامطلوبی به سر برده و انبوهی از معضلات اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی آن ها را احاطه كرده اند.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش های خبری ایرنا، بافت های فرسوده آسیب پذیرترین نقاط شهر به هنگام وقوع حوادث و بلایایی چون آتش سوزی و زلزله به شمار می روند چرا كه ناپایداری ساختمان ها، تراكم جمعیت و معابر باریك و غیراستاندارد امداد و نجات را كند و در مواقعی امكان ناپذیر می سازد.
بافت های فرسوده از اصلی ترین معضل كلانشهرها به شمار می رود. هم اكنون در بافت های فرسوده در سراسر كشور معادل 9 میلیون نفر یعنی حدود 3 میلیون خانوار ساكن هستند. بنابراین احیا و بازسازی بافت های فرسوده از جمله مهمترین برنامه های در دستور كار دولت ها و مدیریت شهرداری ها در دوره های مختلف بوده است. در حال حاضر مساحت این مناطق در تهران نیز سه هزار و 270 هكتار است و 15درصد از جمعیت شهری پایتخت در این بافت ‌ها زندگی می ‌كنند.
طرح و برنامه های متعددی از دهه 70 تاكنون برای احیای این مناطق در شهرها اجرا شده است كه هر كدام به دلایلی نیمه تمام مانده و ما هنوز شاهد بافت های فرسوده وسیعی در كلانشهرها هستیم. اكنون بار دیگر دولت دوازدهم در این راستا گام برداشته است.
وعده های تازه دكتر «حسن روحانی» رئیس جمهوری برای اصلاح بافت های فرسوده در سال 97، امیدها را به تعیین تكلیف این بخش از مناطق شهری كه در انبوهی از چالش های اقتصادی و زیست محیطی غرق شده اند، افزایش داد. غیرمقاوم بودن ساختمان ها و فرسودگی اصلی ترین مولفه بافت های فرسوده به شمار می روند كه وضعیت ناپایداری برای محل زندگی ساكنان این طور مناطق ایجاد كرده و جان و سلامتی افراد را تهدید می كند. آسیب پذیری بالای این مناطق در كنار حجم بالای مشكلات اجتماعی نیز بر ضرورت توجه به این بخش شهرها می افزاید.

** بافت های فرسوده، بلای جان شهرها
بافت های فرسوده یكی از اصلی ترین چالش های شهرهایی است كه به سوی توسعه در حال حركت هستند. در حال حاضر بسیاری از شهرها و برخی روستاهای كشور با مساله بافت فرسوده مواجه هستند. چنین معضلی در هنگام وقوع بلایایی چون زلزله و سیل نمود بیشتری می یابد چرا كه بیشترین تخریب و آسیب جانی و مالی در بخش بافت فرسوده به دلیل ناپایداری محل سكونت و نبود استانداردهای لازم رخ می دهد.
از آنجایی كه در سال های اخیر روند توسعه شهری، رشدی روزافزون اما ناپایدار به خود گرفت، بخش هایی از شهرها بدون رعایت ضوابط و مقررات معماری و شهرسازی شكل گرفت و بخشی هایی دیگر نیز در برابر نوسازی مقاومت كرده و بافت سنتی خود را حفظ كردند. همین موضوع، بافت های فرسوده را با انبوهی از چالش های عمیق اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و زیست محیطی روبه رو ساخته است كه خود عاملی بر عقب نگاه داشته شدن شهرها از مسیر توسعه پایدار و استاندارد به شمار می رود.
نبود نظارت بر ساخت و ساز و الگوی مناسب تفكیك زمین، بی توجهی به نیازهای خدماتیِ جمعیت ساكن و عدم توجه به مسائل ایمنی عامل عمده ای در شكل گیری و مانایی چنین بافت هایی در ساختارهای شهری است. چنین مسائلی ناشی از عملكرد یه ماهه و چند ماهه مردم و مسئولان نبوده است بلكه نبود مدیریت منسجم شهری در دهه های مختلف و اجرای ناقص برنامه ها بر باعث پایداری بافت های فرسوده شهری افزوده است.
جدا از مسائل ساخت وساز و خدمات شهری، بافت های فرسوده در انبوهی از مشكلات اجتماعی و فرهنگی درگیر شده اند؛ به طور معمول آمار جرم و بزهكاری به دلیل داشتن بافتی شبیه به حاشیه در این گونه مناطق بالا است. ساكنان این مناطق عمدتا از گروه های كم درآمد جامعه هستند. كیفیت زندگی، سطح خدمات، بهداشت و رفاه شهری، وضعیت كسب و كار و رونق اقتصادی در این مناطق نسبت به مناطق متوسط شهر پایین است. مشكلات زیست محیطی نیز چالش عمده بافت های فرسوده به شمار می رود كه خود منشاء مشكلات دیگری است.
این گونه مناطق همچنین، در برابر بروز بلایای طبیعی مانند زلزله به دلیل فاصله داشتن از استانداردهای نوسازی و ساخت نسبت به سایر نقاط شهر آسیب پذیرتر بوده و در صورت بروز چنین حوادثی امدادرسانی به دلیل تخریب بالا، تراكم جمعیت، غیراستاندارد بودن معابر، نفوذناپذیری در شبكه دسترسی ها، امكان پذیر نخواهد بود.
مشكلات در روابط اجتماعی به دلیل تراكم بالای جمعیت، فقر امكانات تفریحی، رفاهی و بهداشتی مانند پارك، زمین بازی، درمانگاه، مراكز خرید، منجسم نبودن شبكه تاسیسات و زیرساخت های شهری و اخلال در وضعیت بصری از دیگر مشكلاتی كه ساكنان بافت های فرسوده با آن دست و پنجه نرم می كنند.
در سال های گذشته بارها مسئولان شهری نسبت به معضل بافت های فرسوده در هنگام زلزله یا آتش سوزی هشدار داده اند. از این رو، نوسازی بافت های فرسوده به ویژه در كلانشهرها یكی از اهداف مدیران شهری و دولتی است. در طرح جامعه شهر تاكید تهران به دلیل پیچیده بودن بافت فرسوده، سالانه باید 5 درصد از این مناطق نوسازی شوند.

** گام های دولت دوازدهم برای ساماندهی بافت های فرسوده
نوزدهم بهمن ماه امسال طرح متفاوت نوسازی بافت ‌های فرسوده در قالب برنامه ملی بازآفرینی شهری به فرمان رئیس‌ جمهوری آغاز شد. این برنامه كه گفته می شود نتیجه توجه به سه چالش ساكنان بافت فرسوده و بدمسكن، خانه اولی ها و تخریب های ناشی از زلزله اخیر كرمانشاه است، با هدف احیای بیش از یكهزار محله فرسوده در پنج سال و افزایش سرانه های خدماتی در حال اجرا است.
بر پایه این طرح قرار است هزار و 334 محله از بافت های فرسوده و ناكارآمد شهری در كل كشور نوسازی و مقام سازی شده و كلیه امكانات روبنایی و زیربنایی، فضاهای فرهنگی، شهری و اجتماعی و اقتصادی در هر محله ارتقا یابد.
بنابر تاكید رئیس جمهوری در مراسم آغاز برنامه ملی بازآفرینی، اجرای این طرح سرمایه مردم را افزایش می ‌دهد، محله‌ ها ‌را نو و نشاط ایجاد می‌ كند و وقتی بخش مسكن فعال شود، سایر بخش‌ های اقتصادی را هم فعال می‌ كند و در نتیجه اشتغال ایجاد می ‌شود.
بر پایه این طرح به افرادی كه 80 متر ساختمان فرسوده دارند، 100 متر ساختمان جدید داده خواهد شد. زمین نیز به صورت رایگان در اختیار توسعه گرها قرار می گیرد. توسعه ‌گر دو برابر منازل فرسوده یك محل خانه می ‌سازد كه 50 درصد آن را در اختیار مردم همان محل قرار می ‌دهد و 50 درصد باقیمانده هم به خود توسعه‌ گر تعلق دارد و دولت فروش سریع آن را با قیمت عاقلانه تضمین می كند. شهرداری از توسعه‌ گر پول پروانه نمی گیرد و در نقشه هم به او كمك می‌ كند. دولت تمام امور زیربنایی محله را برعهده گرفته و رونماها مثل مدرسه، آتش نشانی، كلانتری و مسجد را شهرداری و دولت برعهده می گیرد. بانك ها هم به توسعه ‌گر سریع وام می دهد.
همچنین به زوج خانه اولی به هر میزان كه در صندوق پس انداز مسكن سرمایه گذاری كند، شش برابر یا بیشتر از آن وام داده می شود. نرخ سود تسهیلات نیز اندك خواهد بود.
پیشتر نیز طرح هایی مشابه این طرح با عناوینی چون مسكن معوض، مسكن پایاپای و مسكن پیشگام با هدف احیای بافت های فرسوده اجرا شده بود اما هیچ یك به صورت كامل اجرایی و این معضل از سر راه توسعه شهری برداشته نشد.
اكنون نیز برخی نگاه ها موفقیت این طرح را در گروی اقداماتی چون تعهد در پرداخت تسهیلات ساخت بدون سپرده می دانند چرا كه بررسی‌ روند طرح‌ های نوسازی در سال ‌های گذشته نشان می ‌دهد یكی از مهم ‌ترین دلایل عدم موفقیت طرح‌ های نوسازی از اوایل دهه 80 تاكنون، جدی نگرفتن پرداخت تسهیلات پیش‌ بینی شده در مصوبات دولتی بوده است.
همكاری همه دستگاه های دولتی و عمومی در اجرای این طرح نیز شرط دیگر نتیجه بخش بودن برنامه احیای بافت های فرسوده خواهد بود. به باور برخی كارشناسان شهری و مسكن، این طرح نباید تنها در قالب طرح های نوسازی یا خانه سازی اجرا شود بلكه توجه به كمبود سرانه های خدماتی و رفاهی نیز مساله بسیاری مهمی است كه در طرح های پیشین از آن غفلت شد.
عده ای نیز معتقدند این طرح دولت برای نوسازی بافت ها فرسوده پرهزینه و زمان بر خواهد بود و همین مساله پایان آن در دولت دوازدهم را با ابهام روبه رو ساخته است. عدم جذابیت سرمایه گذاری در این طرح برای بخش خصوصی نگرانی دیگر در اجرای كامل طرح است. شماری نیز معتقدند با الگوی واحد نمی توان معضل همه بافت های فرسوده را حل كرد چراكه هر منطقه در ارتباط با مسائل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی خود دارای بافت های متفاوتی است.
به رغم همه اما و اگرها، توجه دولت به این معضل شهری و عزم جدی برای از بین بردن آن، گامی مهم در راستای ارتقای توسعه شهری ارزیابی می شود و هراس موجود نسبت به وضعیت امنیتی و رفاهی این مناطق را از بین می برد. نباید از یاد برد كه ساكنان بافت های فرسوده و دستگاه های دولتی دو سر این طرح هستند كه در به ثمر رسیدن آن نقش برجسته ای خواهند داشت.

پژوهشم** 9283**1601**
ایرنا پژوهش، كانالی برای انعكاس تازه ترین تحلیل ها، گزارش ها و پژوهش های خبری ایران وجهان، با ما https://t.me/Irnaresearch همراه شوید.