۶ اسفند ۱۳۹۶،‏ ۱۵:۰۱
کد خبر: 82843356
۰ نفر
دفن گورستان های تاریخی تبریز در زیر خاك فضای سبز

تبریز - ایرنا - روز گذشته خبری مبنی بر طرح ساماندهی سه گورستان قدیمی تبریز در رسانه های خبری منتشر شد؛ خبری كه یادآور خاطرات تلخ تخریب و تغییر كاربری گورستان های تاریخی این كهن شهر در 9 دهه اخیر است.

به گزارش ایرنا، تغییر كاربری گورستان های قدیمی در تبریز، هر چند در ظرف زمانی خود با نیت خیر و رویكرد تبدیل به احسن این مكان ها انجام گرفت، اما این گونه اقدامات، امروزه از منظر انسان شناسی و طرح مباحث تاریخی و میراثی با انتقاداتی مواجه است.
'گجیل' نخستین گورستان تاریخی تبریز بود كه به سال 1308 شمسی و در زمان شهرداری 'محمدعلی تربیت'، از پیشروان بنام انقلاب مشروطه ایران و ادبا و نویسندگان پرآوازه آن سالها، به بوستانی به نام 'باغ گلستان' تبدیل شد.
البته این اقدام در آن سال ها كه این گورستان به محلی برای انباشت زباله و محل نزاع اراذل و اوباش تبدیل شده بود، با استقبال مردم مواجه شد؛ اما اكنون كه نزدیك به 9 دهه از آن تاریخ می گذرد، ناظران محلی می گویند تغییر كاربری 'گجیل' یك اشتباه تاریخی غیرقابل عفو بود.
در تبیین اهمیت گورستان تاریخی 'گجیل'، معروف به 'مقبره العرفا'، همین بس كه تاریخ بنای آن به دوره هارون الرشید بر می گردد و كمال خجندی درباره آن سروده است: '... تا در نكشم آب چرنداب و گجیل سرخاب ز چشم من روان خواهد بود'.
پس از تخریب گورستان تاریخی گجیل، گورستان های تاریخی زیاد دیگری نیز به سرنوشت آن دچار شدند؛ گورستان تاریخی 'نوبر' در سال 1316 شمسی به عمارت 'ساعت' تبدیل شد و در محل گورستان تاریخی 'قاسم خان' نیز دبیرستان منصور ساخته شد.
روال تخریب و تغییر كاربری گورستان های تاریخی تبریز در سال ها و دهه های بعد نیز ادامه یافت و گورستان عصر آهن 'دوه چی' و 'چرنداب'، 'شاوا'
و... نیز یكی پس از دیگری در چنگال نابودی و تغییر كاربری برای تبدیل به مدرسه یا بوستان محلی گرفتار آمدند.
و حال قرار است سه گورستان قدیمی 'عمو زین الدین'، 'ستارخان' و 'شیرسواران' نیز با ادبیاتی مشابه و با عنوان 'ساماندهی'، دچار دستكاری، هر چند با نیت خیر و با رویكرد تامین رفاه و آسایش ساكنان مناطق مجاور آنها، شوند؛ اما باز پای نگرانی از بابت تكرار تاریخ و گرفتار آمدن این نشانه های حیات اجتماعی، فرهنگی و انسانی محلات تاریخی در چنگ خراورها خاك و فضای سبز در میان است.
دوستداران و علاقه مندان به حوزه میراث فرهنگی ایران و تبریز نگرانند كه مبادا در سایه ناهماهنگی و بی اطلاعی نهادهای كارشناس و مسوول، طرح ساماندهی گورستان های قدیمی 'عمو زین الدین'، 'ستارخان' و 'شیرسواران' به محو و نابودی یادمان های باقیمانده از مفاخر و شخصیت های محلی و انسانی خفته در آنها منجر شود.
مسوول روابط عمومی اداره كل اوقاف و امور خیریه آذربایجان شرقی می گوید كه توافق میان این اداره كل و سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهرداری برای بازسازی و مرمت سه گورستان یاد شده است و بحث تغییر كاربری در میان نیست.
رحیم عبدالجباری در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اضافه می كند: همكاران شهرداری می گویند كه می خواهند برای آسایش و رفاه اهالی این سه گورستان را مرمت و بازسازی كنند.
وی تشریح می كند: البته قرار است شهرداری برای شهدای مدفون در گورستان 'ستارخان'، نماد(المان) طراحی كند و از بازماندگان دیگر خفتگان قدیمی در گورستان ها نیز خواسته شود كه در صورت نیاز اجساد را به وادی رحمت منتقل كنند.
مدیرعامل سازمان سیما، منظر و زیباسازی شهرداری تبریز نیز در گفت و گو با خبرنگار ایرنا می گوید كه قدمت گورستان های مورد اشاره به 80-70- سال قبل می رسد و آخرین اجساد 40-30 سال قبل در آنها دفن شده است.
علی مدبر تشریح می كند: متاسفانه وضع ظاهری این گورستان ها به هیچ وجه برازنده تبریز نیست؛ قبرها به دلیل گذشت زمان باز شده اند و روی آنها را نخاله های ساختمانی و زباله پوشانده است.
وی می گوید: از این میان، گورستان 'ستارخان' به شكل آزمایشی ساماندهی می شود و حدود 200 مترمربع فضای باقیمانده گورستان شیرسواران محله بیلانكی نیز با 20-10 قبر باقی مانده آن نیز با ریختن یك متر خاك روی زمین و كاشت چمن بازسازی می شود.
وی تاكید می كند: البته عملیات ساماندهی و بازسازی این سه گورستان پس از اخذ مجوزهای شرعی و قانونی لازم توسط اداره كل اوقاف و امور خیریه آذربایجان شرقی از دستگاه قضایی برای انتقال احتمالی قبرها آغاز می شود.
مدیرعامل سازمان سیما، منظر و زیباسازی شهرداری تبریز در پاسخ به این سوال كه آیا با اداره كل میراث فرهنگی برای بررسی های تاریخی هماهنگی شده است، می گوید: البته نیازی به این كار نیست، زیرا سالهاست كه این روال{بازسازی گورستان ها} انجام می شود، اما باز هم اگر میراث فرهنگی حرفی برای گفتن داشته باشد، ما آماده دریافت نظرات كارشناسی آنها هستیم.
در همین حال كارشناس برجسته میراث فرهنگی كشور نیز معتقد است كه در همه جای جهان، گورستان ها به عنوان نشانه های تمدنی و حیات اجتماعی- فرهنگی مردم، حتی در دورافتاده ترین روستاها نیز نگهداری می شوند، اما این مهم در كشور ما نادیده گرفته می شود و گورستان های تاریخی به عنوان داشته ارزشمند و گرانسنگ هویتی نابود و تخریب می شوند.
اكبر تقی زاده می گوید: اینكه با دست خودمان گورستان های تاریخی را با استدلال 'بازسازی' و 'تامین رفاه اهالی' نابود كنیم، مایه تاسف فراوان است، زیرا هیچ گورستان قدیمی را در تبریز نمی توان یافت كه جمعی از مفاخر و شخصیت ها در آن نخفته باشند.
وی اضافه می كند: اصولا 'ساماندهی'، واژه منحوسی است كه همكاران شهرداری هر وقت می خواهند آثار فرهنگی و اجتماعی را در جایی از شهر نابود كنند، آن را به كار می برند.
این كارشناس برجسته حوزه میراث فرهنگی كشور تاكید می كند: به طور قطع و یقین در هر سه گورستان 'عمو زین الدین'، 'ستارخان' و 'شیرسواران' مفاخری در حد محلی، منطقه ای و ملی خفته اند و ما چگونه دلمان می آید با دست خودمان نشانه های آنها را از بین ببریم.
كارشناسان می گویند هر چند اقدام مشترك اداره كل اوقاف و امور خیریه آذربایجان شرقی و سازمان سیما، منظر و زیباسازی شهرداری تبریز در بازسازی گورستان های متروكه قدیمی با نیت خیر و تامین رفاه مردم انجام می شود، اما كاش به جای حل صورت مساله و مدفون كردن آنها در زیر خاك و فضای سبز، نسبت به صیانت از این میراث تاریخ -فرهنگی بشری از طریق پاكسازی و غبارروبی اقدام شود.
گزارش از: محمد عزیزی راد
518