تهران يا پيونگ يانگ؛ دوراهي ترامپ- سيدحسين موسويان*

رئيس جمهوري امريكا بيش از دوماه قبل با اعلام سياست جديد كاخ سفيد درمورد ايران، برجام را به كنگره ارجاع و ضمن تعيين مهلت دوماهه از آنها خواست كه آن رابازنگري و شرايط جديد تعيين كنند. ترامپ درعين حال تصريح كرد كه درصورت عدم اقدام كنگره، از برجام خارج خواهد شد.

از چند هفته پيش روشن بود كه كنگره تصميم به تعيين شرايط جديد براي بازنگري برجام و بازگرداندن تحريم‌هاي هسته‌اي ندارد زيرا كه اين اقدام نقض آشكار برجام و موجب انزواي بين‌المللي امريكا خواهد شد. بنابراين رئيس‌جمهوري امريكا ظرف چند هفته آينده بايد در مورد تمديد تعليق تحريم‌هاي هسته‌اي و تهديد خروج از برجام، اعلام نظر كند.
بمب هسته‌اي و آزمايشات موشكي كره‌شمالي دومين موضوع كليدي است كه كاخ سفيد همزمان در دست بررسي دارد زيرا ترامپ قصد دارد درمورد گزينه‌هاي مختلف براي اقدام عليه پيونگ يانگ تصميم‌گيري كند.
اكنون جهان در انتظار تصميم نهايي ترامپ در هردو مورد است. براي او روشن است كه جامعه جهاني و افكار عمومي امريكا هم با گزينه خروج از برجام و هم با حمله نظامي به كره‌شمالي مخالف است. حمله نظامي به كره‌شمالي، ريسك استفاده پيونگ يانگ از موشك‌هاي قاره‌پيما عليه امريكا و حتي استفاده از بمب هسته‌اي عليه امريكا يا متحدين منطقه‌اي واشنگتن را به همراه دارد. با خروج امريكا از برجام نيز امكان خروج متقابل ايران، جدي است كه در اين صورت با تسريع برنامه غني‌سازي خود، به سرعت از نقطه گريز از مركز عبور نموده و كاخ سفيد را در مقابل گزينه جنگ يا پذيرش ايران هسته‌اي قرار دهد.
شنيده‌هاي من حاكي از اين است كه:
1- تاكنون كاخ سفيد و كنگره در مورد گسترش تحريم‌هاي اقتصادي
عليه تهران و پيونگ يانگ اجماع دارند. اما اكثريت كنگره با هر دو گزينه خروج امريكا از برجام و اقدام نظامي عليه كره شمالي مخالفند.
2- وزارت خارجه امريكا نيز با هر دو گزينه خروج از برجام و حمله نظامي
به كره‌شمالي مخالف است.
3- ژنرال‌هاي كاخ سفيد و پنتاگون با خروج از برجام مخالفند ليكن گزينه حمله نظامي موردي و محدود به يكي از تأسيسات نظامي كره‌شمالي، ترجيحاً تأسيسات موشكي را در دست بررسي دارند. براي ژنرال‌ها خط قرمز، گسترش توان موشكي كره‌شمالي در حدي است كه بتواند سرتاسر خاك امريكا را مورد هدف قرار دهد.
4- ترامپ شخصاً مايل است هم از برجام خارج شود و هم حمله نظامي محدود و موردي به كره‌شمالي داشته باشد اما تحت شرايط فعلي داخلي و خارجي به اين نتيجه نزديك شده كه بايد بين خروج از برجام و اقدام نظامي محدود عليه كره‌شمالي، يكي را انتخاب كند و انجام هردو همزمان امكانپذير نيست.
5- براي لابي تل‌آويو- رياض- ابوظبي، موضوع ايران اولويت دارد و لذا شديداً كاخ سفيد را تشويق به گزينه خروج از برجام مي‌نمايند. لابي تل‌آويو در گوش كاخ سفيد مي‌خواند كه از برجام خارج شويد و نگران حمله محدود موردي به كره‌شمالي هم نباشيد زيرا كه اسرائيل تأسيسات هسته‌اي عراق و سوريه را بمباران كرد و رهبران اين دو كشور با وجود شعارها و تهديدات تند، هيچ واكنشي عملي انجام ندادند چون مي‌دانستند كه واكنش نظامي متقابل يعني ورود به جنگ تمام عيار.
درحالي كه واشنگتن و تهران هيچ گفت‌وگوي مستقيم آشكار يا محرمانه‌اي ندارند، درماه‌هاي گذشته گفت‌وگوهاي محرمانه واشنگتن و پيونگ يانگ درجريان بوده است. از سوي امريكايي‌ها، عمده اين گفت‌وگوها در سطح مقامات غيررسمي، اما مرتبط و هماهنگ با واشنگتن، انجام شده است درحالي‌كه مذاكره كننده رسمي هسته‌اي كره‌شمالي در گفت‌وگوها حضور داشته است.
بعد از آغاز اين گفت‌وگوها، طرف امريكايي از پيونگ يانگ خواسته بود كه آزمايشات موشكي را به مدت 60 روز به نشانه حسن‌نيت متوقف كند تا اينكه گفت‌وگوهاي جدي آغاز شود. پيونگ يانگ بدون اينكه وعده بدهد به مدت 80 روز آزمايشات موشكي خود را متوقف و سپس مجدداً آغاز كرده و از طرف امريكايي طلبكار مي‌شود. طرف امريكايي هم پاسخ مي‌دهد كه شما توقف در اين دوره را در قالب توافق قطعي دوجانبه انجام نداديد وگرنه ما بعد از 60 روز مذاكره مستقيم را آغاز كرده بوديم.
اختلاف اساسي دوطرف هم بر سراين نكته است كه واشنگتن اصرار دارد كه مذاكرات با دو هدف نهايي توقف گسترش توان موشكي وخلع سلاح هسته‌اي كره‌شمالي بايد آغاز شود هرچند طولاني شود. ضمن اينكه با آغاز مذاكرات هم آزمايشات موشكي و هسته‌اي پيونگ يانگ بايد متوقف شود.
پيونگ يانگ آماده است توقف آزمايشات موشكي و هسته‌اي براي دوره مذاكره را بپذيرد اما، اولاً: اصرار دارد كه همزمان امريكا هم بايد تحريم‌هاي جديد را متوقف كند يعني فرمول «توقف در مقابل توقف» ثانياً: مايل نيست كه در ابتداي مذاكرات در مورد خلع سلاح و عدم گسترش توان موشكي خود، متعهد شود.
استنباط كارشناسان امريكايي مطلع از روند مذاكرات محرمانه جاري اين است كه پيونگ يانگ در نظر دارد در معامله نهايي، راجع به توقف برد موشك‌ها در سطحي كه خاك امريكا مورد تهديد قرار نگيرد، امتياز بدهد و درمقابل هم از امريكا در مورد ضمانت‌هاي امنيتي خود، امتياز بگيرد منتهي كره‌شمالي قصد دارد خلع سلاح هسته‌اي را تحت هيچ شرايطي نپذيرد. نهايتاً اينكه كاخ سفيد بر سر دوراهي تهران يا پيونگ يانگ قرار گرفته است. به نظر مي‌رسد دو موضوع بر تصميم ترامپ در مورد تهران (خروج از برجام و عدم تعليق تحريم‌هاي هسته‌اي) يا پيونگ يانگ (حمله نظامي محدود) تأثير خواهد گذاشت: اول: عواقب تصميم اعلام شده در تعيين بيت‌المقدس به عنوان پايتخت اسرائيل.
تحليل فعلي كاخ سفيد و تل‌آويو اين است كه اين ماجرا با چند بيانيه و تظاهرات و حداكثر چند درگيري محدود، خاتمه خواهد يافت. دوم: نتيجه مذاكرات محرمانه مستقيم واشنگتن- پيونگ يانگ. برخي در واشنگتن معتقدند كه اگر اين مذاكرات به نتيجه نرسد، امريكا مي‌تواند يك حمله نظامي محدود انجام داده و همزمان نيز به پيونگ يانگ پيغام دهد كه درصورت پاسخ متقابل، وارد جنگ تمام عيار با امريكا خواهيد شد در غير اين صورت، ما حمله نظامي دومي نخواهيم داشت ضمن اينكه مي‌توانيم مذاكره را نيز آغاز كنيم.
*استاد دانشگاه پرينستون امريكا
منبع: روزنامه ايران 03/10/1396
پژوهشم**1197**