نقدی بر فروش اجباری كتاب در آئین های رونمایی آن- عیسی پاشاپور*

در بسیاری از آئین های رونمایی كتاب، تعدادی از كتاب ها را به بهانه حمایت از نویسنده و به صورت اجباری و در فضایی آمیخته با تعارف، به عده ای از مدعوان می فروشند و این كار از نظر اخلاقی و علمی با شان قلم، نویسنده و فرهنگ عمومی مغایرت دارد.

هنگامی كه مقدمه، شعر، موسیقی و سخنرانی در باب معرفی كتاب سپری شد، برای رونمایی از كتاب و مهمترین بخش آئین، چند مسئول و میهمان صاحب نام به روی سن دعوت می شوند و مجری برنامه قبل یا بعد از رونمایی اثر، با معرفی تك تك شخصیت های حاضر در سن، آنها را به خرید تعدادی از كتاب های معرفی شده توصیه می كند.
افراد دعوت شده بر روی سن در مقابل تماشاگران و در فضای آكنده از قید و بند و تعارف خرید چندین جلد كتاب را متعهد می شوند و اگر فرد نخست به عنوان مثال خرید 100 جلد كتاب را تقبل كند، بعد از اعلام نام وی از سوی مجری برنامه، فرد دوم نیز نمی تواند خرید تعداد كمتری را متعهد شود و گاه این اعداد با تشویق تماشاگران به تدریج بزرگ تر می شود و البته گاهی به منزله سنگ بزرگی برای گریز از مهلكه است.
واقعیت این است كه اگر كتاب معرفی شده مولفه های صوری و محتوایی یك اثر وزین را داشته باشد، جایگاه خود را به سرعت در مراكز عرضه كتاب و نمایشگاه ها پر خواهد كرد و نیازی به فروش اجباری آن نیست؛ اما چنانچه كتابی فاقد ارزش های لازم برای اثرگذاری در جامعه كتابخوان باشد، با فروش جبری و هیاهوی ساختگی، در نهایت در كنج كتابخانه ها در حسرت نگاه خوانندگان كهنه خواهد شد.
حیات بسیاری از نویسندگان و به خصوص شعرا بعد از وفاتشان آغاز می شود و آوازه نام و كتابشان اغلب بعد از رحلتشان فراگیر می شود و بسیاری از شخصیت های مشهور علمی، ادبی و فرهنگی ایران و جهان اینگونه بوده اند؛ از این رو نویسنده یك كتاب نباید به محض انتشار اثر، انتظار استقبال تام و تمام از سوی بازار كتاب و جامعه هدف خود را داشته باشد.
از سوی دیگر متاسفانه تهیه كتاب در شرایط اقتصادی و اجتماعی حاضر در اولویت خرید اغلب خانوارهای ایرانی نیست و برای بازگشت فوری و كامل هزینه چاپ كتاب، تضمینی وجود ندارد و نویسنده یا ناشر اثر باید در سرمایه گذاری خود ارزش علمی، ادبی و فرهنگی كار خود را بر سود آن مقدم بشمارد و ریسك مادی كار خود را به گردن بگیرد.
بهتر است خرید كتاب از ناحیه میهمانان دعوت شده به آئین رونمایی، به صورت اختیاری و بدون ذكر نام و تعداد كتاب صورت بگیرد و از آنجائیكه ارزش معنوی هر كتاب بیش از ارزش مادی آن است، اگر به جای فروش اجباری كتاب ها و قرار گرفتن آنها دور از دسترس كتابخوانان حقیقی، تعداد قابل توجهی از آنها را به مراكز علمی، ادبی، فرهنگی و هنری، نمایشگاه ها، كتابخانه ها و افراد كتابخوان هدیه كنیم، آب را به تشنگان حقیقی اش خواهیم رساند و در ارزش گذاری به اثر و صاحب آن سنگ تمام خواهیم گذاشت.
*مسئول دفتر آستارا
7124/1772