جلوه گری هنر اسلامی در معماری سردرعالی قاپوی قزوین

قزوین-ایرنا-بنای با شكوه و درعین حال رفیع و زیبای سردرعالی قاپو در قزوین جلوه گاه رمز و راز هنر اسلامی در معماری این دیار كهن است.

به گزارش ایرنا، این بنای با صلابت كه در ابتدای خیابان شهدا (سپه) قزوین دارد، علاه بر ارزش تاریخی از 2 جنبه معماری و هنری نیز واجد ارزش های فراوانی است.
این بنای باشكوه تاریخی در سال 923 هجری شمسی و در دوره صفویه ساخته شده است.
عالی قاپو كه در برخی منابع به معنای در باشكوه از نام برده شده، سردر یكی از هفت در ورودی به ارگ سلطنتی صفویان و همچنین در اصلی جنوبی این مجموعه بوده كه به خیابان و میدان شاه باز می‌شده است.
این در تنها درب مجموعه دولتخانه صفوی به شمار می رود كه اكنون به یادگار باقی مانده است.
این بنا نخست در دوره شاه طهماسب صفوی ساخته شد و در زمان شاه عباس اول به‌ صورت كنونی تغییر شكل یافته است و در دوران ناصرالدین شاه نیز، تعمیرات و الحاقاتی به آن صورت گرفت و در دوران پهلوی اول نیز به علت اقامت پلیس در آنجا ابتدا نظمیه و سپس شهربانی نام گرفت.
بر پیشانی این سردر رفیع كه 17 متر ارتفاع دارد، كتیبه ‌ای با كاشی معرق به خط ثلث از علیرضا عباسی خوشنویس معروف عهد صفوی جلوه‌گری می كند و بر فراز این كتیبه، پنجره مشبك بزرگی از كاشی قرار گرفته است.
درب این بنا به هشتی بزرگی متصل است و در داخل آن 2 اتاق وجود دارد كه جایگاه دربانان بوده است، راهرو طبقه دوم بنا نیز از همین اتاق‌ها می‌گذشته است و در سمت غرب این درب سه اتاق طولانی كنارهم واقع شده كه احتمالا جایگاه نگهبانان و محافظان بوده است كه یكی از این اتاق‌ها در دوره قاجار به قرائت‌خانه و دیگری به چای ‌خانه تبدیل شد.
ازاره‌‌های سر در این بنا نیز با كاشی پوشیده شده‌اند و بقیه سر در با گچ پوشیده شده است، یكی از پنجره‌ها به خیابان شهدا (سپه) و دیگری به حیاط شهربانی كنونی گشوده می‌شود.
بنای سردر شامل ایوان رفیع ورودی با قوس تیزه‌دار و سه ردیف طاق نما در طرفین آن است، گوشواره‌هایی با ستون نماهای آجری در 2طبقه، نمای سردر را تكمیل می‌كنند و هشتی متصل به ایوان ورودی به شكل هشت ضلعی است.
در طرف شرقی این سردر كه پیش از مشروطیت رختشویخانه بود، مدرسه‌ ای به نام امید در سال 1320 قمری احداث شد كه از اولین مدارس نوین ایران به شمار می رود.
سردر عالی قاپو كه قبل از انقلاب، جایگاه شهربانی داشت و پس از آن در اختیار نیروی انتظامی قرار گرفت، اكنون در اختیار میراث فرهنگی قرار گرفته و كارهای مرمتی در آن در حال انجام است.
این بنای تاریخی در تاریخ 31 تیر 1313 به شماره 213 در آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

**معماری منحصر به فرد و تزیینات نفیس سردرعالی قاپو
مدیركل میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری استان قزوین در خصوص این بنا گفت: سردرعالی قاپو با معماری منحصر به فرد و تزئینات نفیس از بناهای ارزشمند تاریخی به یادگار مانده از دوره پادشاهی شاه تهماسب صفوی می باشد كه در مهم ترین بخش بافت تاریخی قزوین (تقاطع خیابان پیغمبریه و سپه) واقع شده است.
محمد علی حضرتی افزود: این سردر یكی از هفت در ورودی به ارگ سلطنتی صفویان بوده و به عنوان تنها ورودی باقی مانده به مجموعه دولتخانه صفویه دارای ارزش‌های تاریخی و معماری برجسته‌ای است كه باید حفظ شوند.
وی اظهار كرد: با آغاز مرحله جدید پروژه ساماندهی و مرمت این بنای تاریخی در اسفند ماه سال 95 استحكام بخشی، حفاظت و خوانا سازی تزئینات گچبری صفوی هشتی سردر عالی قاپو توسط تیم كارشناسان مرمت آثار تاریخی انجام و كار مرمت فاز اول از اوایل تیرماه سال جاری آغاز شد.
حضرتی ادامه داد: سردر عالی قاپو تا دهه 80 و در تاریخ معاصر مركز نیروی انتظامی و دارای كاربری حكومتی بود و فضای مجاور سمت غربی این سردر كتابخابفروشی مینو خرد بوده از دوره مشروطه به بعد به نقش تجاری داشته است.
وی با بیان اینكه این بنای تاریخی چشم اندازی نیز به خیابان دارد، افزود: این درگاه ورودی بی واسطه از دربار به مردم است از این جهت ویژگی ممتاز دارد و كمتر بنایی در ایران داریم كه این كاركرد و نقش را داشته باشد.
این مسئول تاكید كرد: ویژگی های داخلی و تزئینات این بنا منحصر بفرد در كشور به شمار می رود و دعوت كنندگی و جذابیتی كه این سردر در برای جذب گردشگر دارد بی نظیر است.
مدیركل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان قزوین گفت: باید كل مجموعه دولت خانه كه سردرعالی قاپو نیز جزوی از آن است، سامان دهی شود تا قدم های بهتری برای حفظ و احیای این بنا و همچنین جذب گردشگران به آن برداریم.
وی با بیان اینكه مرمت این بنای تاریخی با كمترین دخالت و تغییر و حفظ نمای اصلی صورت گرفته است، افزود: استحكام بخشی مجموعه عالی قاپو طی یكسال آینده انجام خواهد شد.
حضرتی با اشاره طرح احیای مجموعه دولتخانه كه سردرعالی قاپو نیز در آن قرار دارد، تصریح كرد: در صورت تامین اعتبار در برنامه سه تا پنج ساله كل مجموعه دولتخانه صفوی انجام می شود.
وی، میزان اعتبار برای مرمت دولتخانه را بستگی به وسعت نگاه در بخش مرمتی و احیا كه متفاوت است،عنوان كرد و ادامه داد: این مجموعه شامل كاخ های سلطنتی دوران صفوی بوده كه در صورت احیا باید به عنوان نمونه دوباره ایوان نادری آن بازسازی و احیا شود كه با توجه به تزیینات ویژه و منحصر بفرد این بنای تاریخی هزینه های آن قابل توجه خواهد بود.

**سردر عالی قاپوی قزوین نمایشگر اوج هنر معماری ایرانی-اسلامی
رییس انجمن معماری و احیای بافت های تاریخی استان قزوین نیز در گفت و گو با خبرنگار ایرنا در خصوص بنای سردر عالی قاپو گفت: این بنا را باید نمایش اوج هنر معماری ایرانی-اسلامی بدانیم.
محمدرضا نوروزیان اضافه كرد: تزیینات زیبای این بنا به همراه سبك ساخت آن بیانگر این است كه معماران و سازندگان آن طرحی ایرانی-اسلامی را بر این سازه پیاده كرده اند.
رییس انجمن معماری و احیای بافت های تاریخی استان قزوین افزود: سردر رفیع این بنای باشكو و تزیینات داخلش، نشانی از عظمت و قدرت دربار صفوی را به ما گوشزد می كند و مردم همواره در آن عصر به دیده احترام به آن می نگریستند.
وی افزود: امیدواریم با تداوم فعالیت های استحكام بخشی این بنا قدم های خوبی در راستای حفاظت از آن برداشته شود چرا كه این اثر ارزشمند تاریخی علاوه بر كاركرد گردشگری می تواند برای دانشجویان هنر، معماری و مهندسی منشاء الهام باشد.
7389*3013
خبرنگار: نسرین رحیمی**انتشار دهنده: رضا اولادی