ضرورت رفع غبار فراموشي در بافت تاريخي شهر ندوشن استان يزد

يزد - ايرنا - بافت تاريخي و ميراث فرهنگي شهر ندوشن با دارا بودن آثار و جاذبه هاي تاريخي و گردشگري متعدد ، زيبا و منحصر به فرد به دليل كم توجهي و بي مهري متوليان امور در استان يزد، روزهاي ناخوشي را سپري مي كند، تاكنون تلاش مسئولان محلي براي رفع مشكل بي نتيجه بوده است.

تعطيلي نمايندگي ميراث فرهنگي، نبود نيروي حفاظتي و مراقب آثار، كمبود اعتبار و كاهش حوزه فعاليت هاي مرمتي، پاسخگو نبودن به نيازها و مشكل مالكان بناهاي تاريخي، نبود نظارت بر مكان هاي بكر گردشگري از جمله سنگ آب هاي ارزشمند، چشمه سارها و محل هاي تاريخي از جمله مشكلاتي است كه اين بخش را با چالش جدي مواجه كرده است.
به گزارش ايرنا، از سوي ديگر به دليل نبود متولي ميراث فرهنگي در ندوشن، برخي ناآگاهان به ارزش هاي تاريخي و ميراث فرهنگي و برخي عتيقه فروشان و گنج يابان طمع كار با سوء استفاده از موقعيت به دنبال سود جويي هستند.
مسئولان محلي ، وضعيت ميراث فرهنگي ندوشن را نامناسب توصيف مي كنند و مي گويند: در گذشته اين منطقه داراي مراقب آثار و استاد كاران ميراث فرهنگي بود كه با دلسوزي كار مي كردند؛ هم اكنون به دلايل مختلف از اين ظرفيت ها محروم است و برخي از اين نيروها در بخش اداري ميراث فرهنگي مركز استان يزد مشغول به كار هستند.
از سوي ديگر دوستداران ميراث فرهنگي معتقدند: فعاليت مرمتي و حفاظتي در بافت تاريخي اين شهر، شور و هيجان و احساس و اميد رضايت بخشي به ساكنان آن و طراوت و شادابي خاصي به بافت مي داد، اما مدتي است كه توجه چنداني به آن نمي شود و اميد به زندگي را از آن گرفته است.
همچنين صاحب نظران و متوليان امور در گذشته با زيبا و بكر توصيف كردن بافت تاريخي ندوشن، اهميت و توجه ويژه اي براي حفاظت از آن قائل بودند ولي چنين نگرشي هم اكنون وجود ندارد.
پژوهشگر فرهنگي استان يزد در باره ندوشن مي‌گويد: اين شهر تاريخي، كوچه ‌ها ، دربندها و خانه‌هاي تاريخي متعددي دارد كه تابلوهايي نفيسي از تلفيق معماري و شهرسازي ايراني – اسلامي را به نمايش مي‌گذارند.
حسين مسرت مي گويد: نيم قرن پيش استاد بي‌ همتا ايرج افشار در ديدار از ندوشن ده‌ها صفحه از كتاب 'يادگارهاي يزد' را به اين شهر تاريخي كوچك اختصاص داد، و در سفرهايش گاه و بيگاه همواره بيم در صيانت از آثار تاريخي‌اش داشت.
به گزارش ايرنا ، همچنين عضو هيأت علمي دانشگاه در باره بافت تاريخي ندوشن مي‌گويد: خانه‌ها و بناهاي قديمي ندوشن متعلق به دوره قاجار و صفوي هستند كه معمولاً بزرگ و اعياني محسوب ‌مي‌شوند.
محمد رضايي عنوان مي‌كند: اگر مي‌خواهيد خود را در حال و هواي گذشته‌ ايران ببينيد، حتماً به يزد سفر كنيد و در گذرهاي تاريخي شهر يزد و بناهاي كهن آن غوطه‌ ور شويد.
وي تاكيد كرد،اما اگر مي‌خواهيد قدري به عقب‌تر برويد و شهري متعلق به قرن چهارم تا دهم يا حتي دوران باستان ايران را با فرهنگ اصيل ايراني مشاهده كنيد، حتما از ندوشن بازديد كنيد.
مشكلات در حالي است كه بافت تاريخي زنده و پوياي اين شهر در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده و بسياري از آثار ارزشمند آن در حال تخريب و نابودي است و اين امر توجه جدي تر مقامات مسئول براي مرمت و حفاظت از آن را مي طلبد.
به گزارش ايرنا از سوي ديگر روستاهاي مجاور از جمله صدرآباد ،« سورك » و « هفتهر» نيز متولي ندارد و بناها و محل هاي تاريخي و مكان هاي بكر گردشگري از جمله سنگ آب ها و آب انبارهاي در دل طبيعت منطقه به حال خود رها شده و در حال تخريب و نابودي است.
هر چند اقداماتي جسته و گريخته اي براي مرمت بناهاي تاريخي در ندوشن انجام مي شود اما اين گونه فعاليت ها با توجه به ثبت ملي بافت، وسعت، ارزش بناها، وجود تهديدهايي نظير حوادث طبيعي از جمله باد، برف، باران، سيل و توفان و عوامل انساني جوابگو نيست و بايد تلاش هاي بيشتري براي احيا و حفاظت از اين بخش صورت گيرد.
افراد مطلع مي گويند : اقداماتي كه يك سال گذشته براي مرمت بناهاي تاريخي ندوشن انجام شده مربوط به پيگيري هاي قبلي است و در اين مدت فعاليت خاصي انجام نشده است.
همچنين بايد اقدامات و حمايت هاي شهرداري ندوشن در مرمت و حفاظت از بناهاي تاريخي را ستود و از اقدام اين نهاد مردمي براي اعلام آمادگي با هدف حفظ آثار قدرداني كرد.
هم اكنون مرمت بناهاي تاريخي ندوشن در قالب طرح هاي مشاركتي براي واحدهاي از پيش تعيين شده انجام مي شود؛ در حالي كه بسياري از بناهاي تاريخي كه مالك مشخصي ندارند از جمله مساجد، موقوفات، حسينيه ها و برخي خانه هاي تاريخي نيازمند مرمت و حفاظت و توجه ويژه متوليان ميراث فرهنگي است.
يكي از اصولي ترين راه هاي حفاظت از بناهاي تاريخي مقاوم سازي پشت بام هاي آن است و هم اكنون مالكان خانه هاي تاريخي ندوشن به دليل نبود حمايت هاي ميراث فرهنگي رغبت بيشتري به نصب ايزوگام پشت بام هاي املاك خود دارند كه اين امر بافت ثبت شده ملي را با چالش مواجه مي كند.
با توجه به اينكه ندوشن يكي از مناطق خوش آب و هوا و گردشگري استان يزد محسوب مي شود و ظرفيت هاي خوب تاريخي و فرهنگي و مكان بكر گردشگري دارد ؛ توجه به آن مي تواند آينده گردشگري استان را رونق ببخشد.
بخشدار ندوشن، بافت تاريخي ثبت شده شهر را با ارزش و نيازمند توجه ويژه مي داند و گفت: شكل اجراي كار ميراث فرهنگي در بافت تاريخي در يكسال گذشته عوض شده و هم اكنون پيمانكاران مرمت بناهاي تاريخي، تنها در چند ماه از سال در بافت حضور دارند و با فعاليت هاي مشاركتي، نسبت به مرمت چند بناي مشخص اقدام مي كنند.
فرزين خادمي افزود: انتظار اين است، جداي از اينكه نمايندگي ميراث فرهنگي بايد در ندوشن فعاليت خود را از سر گيرد، مرمت گران و حافظان ميراث فرهنگي نيز بايد به طور مستمر در بافت تاريخي حضور فعال داشته باشند و به نيازهاي اين بافت و درخواست هاي مردمي پاسخ دهند.
وي در باره موزه مردم شناسي ندوشن نيز گفت: آثار و اشياي تاريخي ذي قيمتي در دست مردم است كه بايد جمع آوري و در موزه نگهداري شود.
بخشدار ندوشن توجه بيشتر به بافت تاريخي را خواستار شد و اضافه كرد: براي راه اندازي نمايندگي ميراث فرهنگي و موزه مردم شناسي ندوشن پيگيري هاي زيادي انجام شده كه تاكنون به نتيجه نرسيده است.
در حاليكه مسئول اداره ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري شهرستان ميبد، وضعيت ميراث فرهنگي ندوشن و بودجه بافت تاريخي اين شهر را خوب ارزيابي كرد و گفت: سال گذشته بيش از 2 ميليارد ريال به صورت مشاركتي از محل اعتبار ملي براي مرمت 10 باب خانه تاريخي ندوشن هزينه شد؛ ضمن اينكه بودجه اي براي بافت تاريخي آن نيز اختصاص يافته است.
به گزارش ايرنا، رسول مشتاقيون ، بافت تاريخي ندوشن را با ارزش برشمرد و با اعتقاد به اينكه بايد توجهي جدي و ويژه اي به آن شود، يادآور شد: بعد از تعطيلي نمايندگي ميراث فرهنگي ندوشن ، پيگيري هاي زيادي براي ادامه فعاليت، نيرو و امكانات آن صورت گرفت، اميدواريم بتوانيم مشكلات آن را رفع كنيم.
در همين حال حسين فلاح، فرماندار ميبد نيز بر حفظ و احياي بافت تاريخي شهر ندوشن تاكيد كرد و افزود: اين بافت، زيبا و منحصر به فرد است و بايد براي حفاظت از آن تلاش هاي لازم صورت گيرد و بيش از ديگر مناطق شهرستان به آن توجه شود.
عناصر تشكيل دهنده بافت تاريخي ندوشن بيش از 250بنا شامل حمام، مسجد، حسينيه ، خانه‌ هاي تاريخي، برج و بارو، گذر، ساباط و سازه‌هاي آبي متعلق به دوره هاي قاجار و صفويه و حتي ايلخاني است.
از ويژگي‌هاي اين بافت، جاري بودن قنات آن با آب دهي 45 ليتر در ثانيه و عبور آن از داخل بافت قديم ندوشن است كه مهم‌ترين عامل زنده نگه‌ داشتن بافت به شمار مي‌آيد.
كوچه پس كوچه ها ، بادگيرها، حسينيه ها ، آب انبارها ، دربندها و خانه‌هاي تاريخي ندوشن زيبايي را به رخ هر بيننده اي مي كشد.
به هر حال اميدواريم نگاه ها تغيير كند و بافت تاريخي و منحصر بفرد ندوشن را « به شيوه ديگر ديد و در واقع زيباتر ديد تا زيباتر شود».
ندوشن مركز بخشي به همين نام از توابع شهرستان ميبد است كه در فاصله 80كيلومتري شمال غرب يزد قرار دارد.
فاصله شهر ندوشن تا ميبد 50 كيلومتر و اصفهان 150كيلومتر است.
اين بخش 10هزار نفر جمعيت دارد، نيمي در مركز بخش زندگي مي كنند.
ندوشني ها عمدتا به كشاورزي و دامداري اشتغال دارند، تعداد شاغلان اين حرفه به دليل خشكسالي و ديگر عوامل اجتماعي و اقتصادي رو به كاهش است.
بخش ندوشن يكي از مناطق غني استان يزد به لحاظ وجود ظرفيت مواد معدني از جمله سنگ هاي ساختماني و نما، سنگ آهن، خاك هاي صنعتي و كاشي است.
1968*2047* گزارش از احمد جعفري ندوشن ** تنظيم : محمود رضا رحماني
انتشار: عباسقلي اشكورجيري