بررسی هویت ایرانی تا مردم نامه

تهران- ایرنا- «هویت ایرانی و نفوذ انیرانی»، «از حدیث نبوی تا خلیج فارسی»، «نكوداشت سیمین دانشور»، «مخاطب شناسی در تالیف كتاب كودك و نوجوان» و «مردم نامه» از مهمترین نشست هایی بود كه هفته گذشته در كشور برگزار شد.

**هویت ایرانی و نفوذ انیرانی
نشست «هویت ایرانی و نفوذ انیرانی» در مؤسسه پژوهشی میراث مكتوب برگزار شد.
«محمود امیدسالار» شاهنامه پژوه و كتابدار دانشگاه كالیفرنیا گفت: با پیشرفت روزافزون وسایل روابط جمعی نقش روشنفكران در جامعه از آنچه كه پیش از این تحول ها بود تغییر كرده و تا حدود زیادی تابع روابط بین المللی جامعه شده است. پیش از این تغییر روشنفكران كمابیش در تقابل با دولت های خودشان قرار داشتند و می كوشیدند كه به لطایف الحیل از طریق نوشته ها و تحلیل هایشان وسیله بهبود اوضاع جامعه و ترقی معنوی آن باشند. امروزه با وجود اینترنت و وسعت یافتن حوزه تأثیر كلام و به ویژه با اشاعه زبان انگلیسی در فضای مجازی و ازدیاد كسانی كه با این زبان آشنایی دارند، حیطه تأثیر طبقه روشنفكر هم گسترش یافته است.

این شاهنامه پژوه اظهار داشت: قضیه ایرانی و انیرانی و فتح ایران به دست مسلمانان ابعاد گوناگونی دارد كه باز در قیاس برخورد دیانت مسیح با تمدن اروپایی تناقضاتی در آن به چشم می خورد. اروپاییان هم مانند ما یك دین سامی را پذیرفته و آن را در یك فرهنگ هند و اروپایی ادغام كرده اند. شاهنامه به علت این كه حماسه ملی ایران است یك بعد بسیار مهم سیاسی دارد. تأویل و تحلیل این كتاب هم ممكن است به صورت سلاحی در دفاع از وطن به كار گرفته شود و هم می تواند به وسیله ایران كوبی یا تضعیف سیادت ملی تبدیل شود. وظیفه خود می دانم كه در شرایطی كه دور تا دور وطن ما را پایگاه های تهاجمی تبلیغاتی و نظامی بدخواهان این آب و خاك احاطه كرده اند، تا رفع تمام تهدیدها و دسیسه های خارجی، سخنی بر زبان و قلمم جاری نشود كه دشمنان این مرز و بوم بتوانند از آن در تضعیف دولت ایران، چه این دولت اصلاح طلب باشد و چه اصولگرا، سودی ببرند یا آن را وسیله ایران كوبی و اسلام ستیزی قرار دهند.

**از حدیث نبوی تا خلیج فارسی
مراسم رونمایی از كتاب «از حدیث نبوی تا خلیج فارسی» تالیف «نیما صفادرگیری» در سرای كتاب خانه كتاب برگزار شد.
«همایون امیرزاده» سخنگوی شورای سیاست گذاری نمایشگاه كتاب با بیان اینكه كتاب «از حدیث نبوی تا خلیج فارسی» می‌تواند رنسانس پژوهشی در حوزه خلیج ‌فارس باشد، بیان كرد: البته پیش از نویسنده این كتاب، كسانی مانند «پیروز مجتهدزاده» كارهای بزرگی در این حوزه انجام داده ‌اند و زایش‌ های زیادی تولید كردند و امروز به همین دلیل رنسانس پژوهشی در حوزه خلیج فارس می تواند دوره فترت ما را در این باره پایان دهد.

سخنگوی شورای سیاست گذاری نمایشگاه كتاب یادآور شد: اگرچه برای چاپ این كتاب برخی از ناشران با ما همكاری نكردند اما معتقدم در آینده غبطه خواهند خورد. به ‌هر حال این كتاب با مساعدت خانه‌ كتاب و انتشارات «عطف» منتشر شده است.

«پیروز مجتهدزاده» مورخ و ایرانشناس گفت: تمدن ایرانی همراه با تمدن یونانی پیشرفت داشته اما دستاوردهایش طی زمان از میان رفته است. در حدیث نبوی كه نیما صفادرگیری در كتاب خود به آن اشاره كرده نام خلیج ‌فارس نیامده اما به دریای فارسی اشاره شده چرا كه كلمه خلیج از 150 سال پیش طی ورود علوم جدید از غرب استفاده شده است.

«حجت ‌الاسلام محمدرضا زائری» نویسنده و پژوهشگر با بیان اینكه این كتاب می‌ تواند در پژوهش‌ هایی كه درباره خلیج ‌فارس انجام شده راهگشا باشد، اظهار داشت: این اثر می ‌تواند فضاهای علمی جدیدی را تقویت كند و امروزه نیازمند چنین پژوهش ‌هایی هستیم.

نیما صفادرگیری توضیحاتی درباره روند تدوین كتاب ارایه كرد و یادآور شد: این كتاب نتیجه تحقیق و پژوهش من درباره اسناد نام خلیج‌ فارس در كتاب عربی و اهل ‌سنت طی چند سال اخیر است.

«احمد مرادی» مدرس دانشگاه با انتقاد از كم‌توجهی به مزیت ‌های اقتصادی خلیج ‌فارس اظهار كرد: طی 37 سال گذشته به این موضوع توجه كمی نشان داده ‌ایم از سوی دیگر مشكل های اقتصادی شدیدی در مناطقی چون جزیره هرمز وجود دارد كه نیازمند مدیریت صحیح است و باید تلاش كنیم كه این موضوع ها را دنبال كنیم تا مردم تاثیرگذاری آن را بیشتر ببینند.

** نكوداشت سیمین دانشور
مراسم «نكوداشت سیمین دانشور» در محل پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری برگزار شد.
«سید محمد بهشتی» رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، سیمین دانشور را فصل مشترك میان وجه ادبی و میراث فرهنگی دانست و اظهار داشت: اگرچه سیمین دانشور در جامعه ایران بیشتر به عنوان یك نویسنده شناخته می ‌شود، اما واقعیت این است كه او در میان جامعه میراث فرهنگی به عنوان یك باستان‌ شناس و معلم تاریخ هنر مورد توجه قرار دارد.

رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با اشاره به این كه سیمین دانشور فصل مشتركی میان وجه ادبی و میراث فرهنگی بود، یادآور شد: او تنها كسی بود كه تاریخ هنر ایران را به خوبی می‌شناخت تدریس می‌كرد، در زمینه ادبیات فعال بود و رمان می ‌نوشت.

«صادق ملك شهمیرزادی» باستان ‌شناس پیشكسوت كه دانشجو و همكار سیمین دانشور در دانشگاه بود، نیز بر 2 وجه شخصیت نامی سیمین دانشور تاكید كرد و گفت: او دارای كاریزما یا به عبارت دیگر جاذبه استثنایی بود. در همه سال هایی كه دانشجوی او بودم هرگز 2 كلاسش مشابه هم برگزار نشد و دانشجوهای رشته ‌های مختلف از دانشكده‌ های مختلف با اشتیاق سركلاس او حاضر می شدند.

«حسینعلی قبادی» رییس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی نیز سیمین دانشور را خوانشگر خلاق میراث های فرهنگی و سووشون را شاهنامه مجددی برای تاریخ معاصر ایران دانست و یادآور شد: وی از نادر شخصیت های سرآمد، محقق و آفرینش گر ادبیات معاصر ایران است كه توانست اسطوره های ایرانی را در متن های ادبی معاصر از حد تلمیح به بازآفرینی اسطوره ای ارتقا دهد.

رییس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با اشاره به هوشمندی ویژه دانشور در كشف سازگاری ها و همسان سازی های مولفه های فرهنگی ایرانی و اسلامی به طور توامان، اظهار داشت: دانش فراوان، فهم عمیق، انس با ادبیات كلاسیك فارسی و دغدغه هویت داشتن از دیگر ویژگی های دانشور بود.

«سید احمد محیط طباطبایی» رییس ایكوم ایران نیز سیمین دانشور را ادیبی با احساس، معلمی متعهد و مدرسی تأثیرگذار دانست كه همه‌ شاگردانش در حوزه تاریخ هنر و باستان شناسی در گروه مرجع قرار دارند.

رییس ایكوم ایران با بیان این‌كه سیمین دانشور رمان را به مفهوم اصلی و یك رهاورد از فرهنگ غرب به ایران در قالب داستان سوشون شكل داد و یك تغییر و انقلابی در جریان ادبی عصر خودش به وجود آورده و یك نوع پیشگامی را در حوزه ادبیات پایه گذاری كرد، بیان كرد: فعالیت های افراد در دوره جوانی اموری بدیهی است و آن چیزی كه از فرد می ماند و معیار سنجش آن می شود زندگی علمی و فرهنگی او در نیمه دوم زندگی اش است كه به تعلیم و تربیت و آموزش و نوشتن كتاب می پردازد.

«شاهین آریامنش» دانشجوی دكتری باستان شناسی دانشگاه مازندران و تدوین‌گر كتاب «سیمین نامه» با بیان این‌كه حضور سیمین دانشور در گروه باستانشناسی و هنر بسیار طولانی بود، یادآور شد: تا زمانی كـه او بازنشسـته شود، در گروه باستان شناسی و هنر به فـعالیت خـود ادامـه داد و با ایـن كـه وی می توانست به دلیل رشته تحصیلی ‌اش به راحتی به گروه ادبیات مـنتقل شـود و فـعالیت های مرتبط با نویسندگی ‌اش را ادامه دهد اما ترجیح داد كه استاد گروه باستان شناسی و هنر باشد و از این طریق به پرورش نسلی از باستانشناسان ایران بپردازد.

**مخاطب شناسی در تالیف كتاب كودك و نوجوان
پنجمین نشست از مجموعه نشست‌ های استانداردسازی كتاب كودك و نوجوان با عنوان «مخاطب شناسی در تالیف كتاب كودك و نوجوان» مركز مطالعات فرهنگی شهرداری تهران برگزار ‌شد.
«مجید قیصری» نویسنده و منتقد ادبی درباره مخاطب شناسی در ادبیات ایران، گفت: كلمه مخاطب واژه بسیار ساده ‌ای است اما موضوع بسیار سیال و پیچیده ‌ای را در مقابل ما می‌گذارد. در حوزه ادبیات كودك و نوجوان مخاطب، محور اصلی است و قرار نیست همانطور كه ما در حوزه بزرگسال آنچه را درك می‌كنیم و به‌ نوعی تجربه های شخصی ما است را به مخاطب منتقل كنیم.

این نویسنده و منتقد ادبی اظهار داشت: مخاطب طی 2 دهه اخیر به دلیل اینكه تعداد فرستنده ‌ها به شدت تغییر كرده و اینترنت، فضای مجازی و گوشی‌ های همراه به دست مخاطبان كودك و نوجوان رسیده است، خودش تصمیم می‌گیرد كه چه چیزی را ببیند و دیگر طبقه ‌بندی پیام از میان رفته و ما با مخاطبی روبه‌رو هستیم كه نمی‌ دانیم میزان اطلاعاتش چه اندازه است و به جای یك فضای محیطی محلی وارد یك فضای جهانی شده ‌ایم.

«فرهاد حسن‌زاده» نویسنده حوزه كودك یادآور شد: بچه‌ ها علیرغم دنیای ساده ای كه ما از آنها سراغ داریم پیچیده هستند و درك این پیچیدگی دشوار است. ما فقط می‌توانیم بخشی از ذهن آنها را به تسخیر داستان و شعرهای تخیلی در بیاوریم. آنها از این كه كوچك و كودن فرض شوند و نصیحت و پند و اندرز بشنوند ناراحت می ‌شوند. حال آنكه مضمونِ بخشی از ادبیات كهن همین پند و اندرزها است كه به كار بچه‌ های امروز نمی‌آید. ادبیات كهن برای كودكان نوشته نشده است و مخاطبی عام دارد. مفهوم كودكی مربوط به سالیان اخیر است و نویسندگان دوران گذشته هیچ مقصر نبوده ‌اند.

«حسین تولایی» شاعر و منتقد ادبی به مبحث ادبیات سلامت و حقوق اجتماعی پرداخت و گفت: در این زمینه 2 دیدگاه وجود دارد. دیدگاه حقوق كودك كه به زندگی امروز كودك می ‌پردازد و معتقد است كه كودك در زندگی امروزش نباید دچار فقر و بدبختی باشد و این نگاه بیشتر به كودكان آسیب ‌دیده توجه دارد. دیدگاه بعدی دیدگاه توسعه‌گرا است كه به زندگی آینده كودكان توجه دارد و بیشتر به كودكانی می‌ پردازد كه معمولی بوده و دچار آسیب خاصی نشده ‌اند.

این شاعر و منتقد ادبی با بیان اینكه ما مدام در حال مقایسه بچه‌ ها با هم ‌ترازهای خودشان هستیم، اظهار داشت: ادبیات كودك و نوجوان بچه ‌ها را با هم مقایسه نمی‌كند. علاقه كودك به خواندن برای لذت بردن نیز بعد دیگری از سلامت و رفاه شناختی ـ آموزشی است كه باید به آن توجه شود.

**مردم نامه
نشست رونمایی از مجله «مردم نامه» در كافه كتاب شهركتاب مركزی برگزار شد.
«محمدعلی موحد» پژوهشگر و تاریخ ‌نگار بیان كرد: شماره نخست فصلنامه مردم‌ نامه را مشاهده كردم و باید بگویم «داریوش رحمانیان» به عنوان مدیرمسوول فصلنامه كار دشواری را آغاز كرد. زیرا همانطور كه می ‌دانید تاریخ ما تاریخ سلاطین، پادشاهان و بزرگان است و مردم جایی در این تاریخ ندارند. قبل از اسلام نیز خدای ‌نامه ‌نویسی كه همان شاهنامه ‌نویسی است، مرسوم بوده و باز هم مردم جایی در تاریخ نداشتند.

این پژوهشگر و تاریخ‌ نگار یادآور شد: با وجود كمبود منابع امیدوارم این فصلنامه زمینه ‌ای برای تحقیقات درباره مردم ایجاد كند و بتوان با بهره‌گیری از سفرنامه‌ ها به این عرصه پرداخت، سفرنامه‌ها، جزء منابعی هستند كه نام تاریخ بر خود ندارند اما اطلاعاتی درباره زندگی مردم به ما می‌ دهند.

«منصوره اتحادیه» تاریخ نگار گفت: وقتی شماره نخست «مردم‌نامه» به دستم رسید، برایم پرسشی پیش آمد كه مردم كجا هستند و اكنون با مطالعه شماره دوم پاسخم را دریافتم. امیدوارم با وجود كار دشواری كه در پیش است این فصلنامه یك مجموعه ماندگار بشود.

تاریخ مانند هر علمی رشد و پیشرفت می كند از طرفی اروپا كه برای ما یك نوع مدل در كارهای تحقیقاتی است، می ‌بینیم كه آنها نیز همین سیر را گذراندند، در واقع تاریخ آنها نیز در یك مقطعی تاریخ پادشاهان، جنگ‌ها، قراردادها و دیپلماسی بوده و بعد آرام آرام به تالیف تاریخ اقتصادی، تاریخ اجتماعی و مردم‌ شناسی روی آوردند و این تحولی است كه رخ داد. بنابراین كمرنگی مردم در تاریخ تنها مختص كشور ما نبوده، بلكه در گذشته تاریخ چندان توجهی به زندگی مردم نداشته است.

«محمد دهقانی» استاد اسبق دانشكده ادبیات دانشگاه تهران یادآور شد: متاسفانه مورخان ما تاریخ را فقط تبدیل به تاریخ سیاسی می‌كنند، در حالی كه هر چیزی كه مربوط به جامعه و انسان بوده جزء تاریخ است. برخی منابع مانند «سفرنامه ابن ‌بطوطه» حاوی اطلاعاتی بوده كه اگر هر صد سال یك ابن ‌بطوطه داشتیم، بیشتر می توانست به شناخت ما از مردم در طول تاریخ كمك كند.

این استاد ادبیات فارسی بیان كرد: از منظر امروز ما فكر می‌كنیم كه دولت ‌ها حمایت كردند، در حالی كه حمایتی نبوده است. بلكه خواستند زبان فارسی را در اختیار خودشان داشته باشند. در فصلنامه ‌ای كه داریوش رحمانیان منتشر كرده، تلاش برای نشان دادن آن بخشی از زبان و ادبیات فارسی كه مغفول است.

*گروه اطلاع رسانی
خبرنگار: مهدی احمدی** انتشار دهنده: شهربانو جمعه
**پژوهشم**9370**2002**9131