۲۹ فروردین ۱۳۹۶،‏ ۱۲:۵۹
کد خبر: 82497255
۰ نفر
«چپ اسلامی » در گذر زمان

تهران- ایرنا- چپ اسلامی یكی از با سابقه ترین جریان های سیاسی كنونی در ایران است كه می توان آن را یكی از ستون های اصلی جریان چپ مدرن دانست. این جریان در دهه 60 نقش فعالی در عرصه های سیاسی داشت.

به گزارش گروه پژوهش و تحلیل خبری، جریان شناسی سیاسی ایران را می توان بر اساس تقسیم بندی های متفاوتی دسته بندی كرد. از این رو می توان جریان ها را بر اساس نگرش های اقتصادی، مبانی تئوریك، نگاه سیاسی، ارزشگذاری ها و ... مورد بررسی و واكاوی قرار دارد.
خاستگاه دو اصطلاح چپ و راست و همچنین واژه‌های هم‌ردیف آن، مثل چپ ‌روی و راست‌ روی، جناح چپ و جناح راست، ریشه در انقلاب فرانسه و جانبی كه نمایندگان مجلس در پارلمان می نشستند، داشت.نشستن در چپ و راست نشانگر رویكرد و نگرش آن ها بود.
هر چند به نظر می رسد در ایران و در برهه هایی واژه ها و اصطلاحاتی همچون چپ و راست با نگرش ها و رویكردهای برخی از جریان های سیاسی كه با این عنوان شناخته می شدند چندان همساز نبود و نمی ساخت.
با این حال در یك نگرش كلی می توان گفت كه دوگانه «چپ و راست» در سراسر دهه 60 پس از یك دوره رقابت در نیمه دوم دهه 70 و آغاز دهه 80 تبدیل به دوگانه «محافظه كار و اصلاح طلب» شد. در اواسط دهه 80 این دوگانه جای خود را به «اصولگرا و اصلاح طلب» داد. با این حال این تمام ماجرا نبود چرا كه در اوایل دهه 90 جریانی با عنوان اعتدال قدرت گرفت كه خود را میانه رو نامید.
با این حال چرخش ها، ریزش ها و رویش هایی را می توان در جریان ها و گروه های سیاسی مشاهده كرد، از این رو بررسی آن ها می تواند چشم اندازی را ارائه كند.

**خاستگاه چپ سنتی
جریان چپ سنتی اسلامی در برابر چپ های غیرمذهبی قرار داشت. درباره جریانی كه امروز از آن با عنوان چپ اسلامی یاد می‌شود اختلاف نظر وجود دارد و این اختلاف نظر نیز ناشی از مفهوم پردازی و مصداق های آن است.
از این رو برخی تولد چپ اسلامی را در جریانات مبارز اسلامی پیش از پیروزی انقلاب اسلامی جستجو می‌كنند و معتقدند كه پیدایی آن قبل از انقلاب بوده است. گروهی نیز شكل‌گیری جریان چپ را از مجلس دوم می‌دانند كه در دوره مجلس سوم به زایش انشعابی در جامعه روحانیت مبارز انجامید و دو گانه سیاسی حزب «جمهوری اسلامی ــ سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی» در قالب دو گانه «جامعه روحانیت مبارز و مجمع روحانیون مبارز» و در قامت هماوردی چپ و راست سیاسی درون حاكمیت جلوه‌گر شد.

**گروه های جناح چپ سنتی
جریان چپ سنتی اسلامی گفتمان غالب در دهه 60 بود و بیشتر اركان حكومت را در انحصار خود گرفت. در واقع چپ سنتی در میانه دهه 60 با فتح كرسی های بیشتری در دوران جنگ عراق علیه ایران كلیت حاكمیت را در دست گرفت. نخست وزیر و رئیس مجلس در دهه 60 از جریان چپ سنتی بودند و افرادی مانند «سیدمحمد موسوی خوئینی ها»، « مهدی كروبی»، «سید محمدخاتمی» و « بهزاد نبوی» از افراد معروف آن به حساب می آمدند.
همچنین گروه هایی مانند مجمع روحانیون مبارز، دفتر تحكیم وحدت و حلقه هایی مانند طیف اصفهان و جناح چپ سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی مهمترین سازمان های سیاسی حامی جناح و گفتمان چپ سنتی یا همان چپ اسلامی بودند.
روزنامه های «سلام» و «بیان» نیز اصلی ترین ارگان های چپ سنتی بودند.

** دیدگاه ها و مواضع چپ سنتی
چپ سنتی در گذر زمان دچار تغییر و تحولات نگرشی شده است، با این حال مواضع این جریان سیاسی در دهه 60 نشانگر آن است كه چپ سنتی با استناد به متون و سنت های دینی، تفاسیری ارائه می داد كه در آن غرب ستیزی و صدور افكار و آرمان های انقلاب در سرلوحه امور قرار داشت.
از دیگر مواضعی كه جناح چپ سنتی دنبال می كرد، رد هر گونه رابطه با آمریكا بود.
همچنین این جناح با خصوصی سازی گسترده واحدهای تولیدی مخالف بود و آن را به طور محدود می پذیرفت. به اعتقاد این جناح، شرایط جامعه ایران ایجاب می كرد كه دولت در امور اقتصادی مداخله كند.
چپ های سنتی معتقد بودند كه بخش های مادر و راهبردی اقتصاد باید همیشه در مالكیت دولتی باشد. از این رو به طور كلی می توان گفت كه جناح روحانیون مبارز در آن زمان، سرمایه داری سنتی و مدرن را رد می كرد. برای نمونه «رسول منتجب نیا» عضو مجمع روحانیون مبارز در این باره گفته بود: دو دیدگاه سرمایه داری سنتی و مدرن، مغایر با نظام اقتصادی اسلام و قانون اساسی است.

**توسعه و عدالت اجتماعی
از دیدگاه چپ سنتی، توسعه و رشد اقتصادی در مقایسه با عدالت اجتماعی از اولویت كمتری برخوردار است. طیف چپ سنتی ضمن اعتقاد به ضرورت رشد و توسعه اقتصادی، اولویت آن را كمتر از استقلال و عدالت اجتماعی می دانست. به عبارت دیگر توسعه اقتصادی را تنها از طریق حفظ استقلال و عدالت اجتماعی با مفاهیم مورد نظر خود پذیرا بود. این جریان بر توسعه اقتصادی متكی به درون اعتقاد داشت.
همچنین چپ سنتی در دوران جنگ عدالت اجتماعی را از طریق نظام سهمیه بندی امكان پذیر می دانستند و بر این مساله تاكید داشتند كه برای رعایت عدالت اجتماعی و حمایت جدی از اقشار آسیب پذیر، باید نظام سهمیه بندی كالایی را برای كاركنان دولت، كارگران و اقشار آسیب پذیر جامعه احیا كرد.

**چپ سنتی و مدرن
به باور تحلیلگران طی دهه هفتاد در چرخش گفتمانی كه در چپ سنتی شكل گرفت، این جریان به سمت نگرش ها و رویكردهای متفاوتی نسبت به گذشته حركت كردند و چپ مدرن از آن زاده شد.
جریان چپ سنتی همواره در انتخابات های مختلف اثر گذار بوده است. به ویژه این كه نقطه اوج فعالیت های چپ سنتی در دهه 60 و پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری 1376 است. به نظر می رسد این جریان در انتخابات سال 1396 نیز از جریان های میانه رو حمایت كند.
پژوهشم**458**1601**خبرنگار: محمد ستاری** انتشاردهنده : شهناز حسنی