۱۹ دی ۱۳۹۵،‏ ۱۴:۰۶
کد خبر: 82378877
۰ نفر
جنايت رژيم پهلوي در 19 دي 56

تهران- ايرنا- مركز اسناد انقلاب اسلامي سندي را با عنوان «جنايت رژيم پهلوي در 19دي 56 » منتشر كرد.

به گزارش روز يكشنبه گروه فرهنگي ايرنا از مركز اسناد انقلاب اسلامي؛ به دنبال انتشار مقاله توهين آميز روزنامه اطلاعات در 17 دي 56 تحت عنوان «ايران و استعمار سرخ و سياه» موجي از اعتراضات عليه رژيم پهلوي در كشور آغاز شد، فرداي آن روز مراجع و علماي قم از جمله آيات عظام حائري، گلپايگاني و نجفي كلاس‌‌ هاي درس خود را تعطيل كردند اما شريعتمداري براي تدريس به مسجد اعظم قم رفت كه با اعتراض شديد طلاب مواجه شد.
گزارش ساواك نيز حاكي از آن است كه شريعتمداري كه موافق به تعطيل درس نبود با ناراحتي از منبر پايين آمده و درس را تعطيل مي‌ كند.
پس از تعطيلي كلاس‌ هاي حوزه طلاب به سوي ميدان آستانه سرازير شدند و از آنجا تصميم گرفتند در مقابل بيت مراجع و علما تجمع كنند از اين رو به مقابل بيوت آيات گلپايگاني و نجفي رفتند و از آنجا به سوي مسجد اعظم حركت كردند.
به گزارش ساواك، «حدود دو هزار نفر از طلاب علوم ديني در مسجد اعظم شهر قم اجتماع و ضمن انجام تظاهرات شعارهايي به طرفداري از آيت‌الله روح‌الله خميني داده‌اند.»
«آنتوني پارسونز» سفير انگليس در ايران وقايعي كه منجر به حماسه 19 دي شد را برخاسته از حماقت رژيم پهلوي مي‌داند و مي‌گويد: «چند روز پس از عزيمت كارتر از ايران، دولت ناخواسته فتيله باروتي را كه به انفجاري بزرگ منجر شد روشن كرد، انفجاري كه يك سال بعد سلطنت پهلوي و همه مظاهرش را سرنگون ساخت.
چند وقتي بود كه حكومتيان از تأثير مخرب نوارهاي سخنراني [امام] خميني بر ذهن عامه نگران شده بودند. در اوايل ژانويه، تصميم گرفته شد كه امام خميني (ره) بي‌اعتبار شود، خيلي‌ها فكر مي‌كنند كه اين يك تصميم‌گيري شخصي توسط داريوش همايون، وزير اطلاعات بود اما با توجه به ساختار سلسله مراتبي حكومت پهلوي، اين تصميم مي‌توانست مربوط به شاه، ساواك و يا كل كابينه باشد اما همين قدر كافي است كه گفته شود، روشي كه براي اين كار انتخاب شد، به يك حماقت بزرگ شبيه بود.»
به هر ترتيب، روز 19 دي قيام عمومي شد و تمام اقشار جامعه را فراگرفت. در قم بازار تعطيل شد و بازاريان در يك راهپيمايي به سمت آستان مقدس حضرت معصومه(س) حركت كردند و در بين راه بسياري از مردم و طلاب حوزه علميه نيز به آنان پيوستند. راهپيمايان همانند روز گذشته تصميم گرفتند به مقابل منزل علما بروند از اين رو تجمع‌هايي در مقابل بيوت آيات ميرزا هاشم آملي، علامه طباطبايي، يزدي، مكارم شيرازي، وحيد خراساني، مشكيني و نوري همداني انجام دادند.
اين علما نيز با سخنراني‌هاي روشنگر خود، شديدا به رژيم پهلوي حمله كرده و حمايت خود را از امام خميني(ره) اعلام كردند.
آيت‌الله مكارم شيرازي در مسجد اميرالمومنين (ع) ضمن محكوم كردن مقاله توهين آميز روز 17دي، مردم را به حمايت از روحانيت فراخواند و گفت: «اگر واقعا بنا هست بميريم همه دست به دست هم بدهيم و با هم بميريم و اگر بناست زنده بمانيم همه با هم زنده بمانيم.»
آيت‌الله نوري همداني نيز طي يك سخنراني مبسوط و جامع بهترين و قاطع‌ترين موضع را گرفته و درباره عظمت امام خميني(ره) گفت: از 30 ميليون شيعه‌اي كه در پاكستان هستند، 90 درصد آنها مقلد آقاي خميني هستند و در افغانستان، كويت، عراق و هندوستان در اعماق دل مردم جاي دارند.

* هجوم ماموران رژيم پهلوي به مردم
راهپيمايي مردم در حمايت از مرجعيت ديني باعث واكنش خشن مامورين رژيم پهلوي شد؛ در شهر مقدس قم تظاهرات مردم در ميدان فاطميه (چهار راه بيمارستان) مورد هجوم نيروهاي پليس قرار گرفت و كم‌كم درگيري به خيابان‌هاي صفائيه، ارم، چهارمردان، ميدان آستانه،خيابان حجتيه و كوچه‌هاي اطراف كشيده شد. مامورين رژيم پهلوي بي‌محابا تيراندازي مي‌كردند و مي‌كوشيدند تا با استفاده از گاز اشك‌آور مردم را متفرق كنند.
مردم مجروحين را به بيمارستان منتقل مي‌كردند. در اين حين بسياري نيز به شهادت مي‌رسيدند و خبر شهادت ده‌ها تن بر خشم و نفرت مردم مي‌افزود.
شعار مرگ بر شاه، مرگ بر اين حكومت يزيدي و درود بر خميني بت‌شكن در سراسر فضاي قم طنين مي‌افكند.
جنگ و گريز تا پاسي از شب ادامه داشت، نيروهاي پليس در مناطق حساس مستقر شده بودند و نوعي حكومت نظامي استقرار يافته بود.
ساواك در گزارشي تعداد تظاهركنندگان در اين روز را حدود 10 هزار نفر از طلاب علوم ديني و متعصبين مذهبي برشمرد و نتيجه درگيري را شش نفر شهيد و 14 نفر مجروح اعلام كرد البته تعداد شهداي 19 دي به روشني مشخص نشد و ساواك در اسناد خود تنها به نام برخي از شهدا اشاره كرد كه از آن جمله مي‌توان به طلبه شهيد محمدرضا انصاري، شهيد حيدر رضايي 13 ساله، طلبه شهيد مرتضي شريفي، علي‌اصغر خمسه‌اي، طلبه شهيد علي‌اصغر ناصري و شهيد غلامرضا همراهي اشاره كرد.

* حمله عوامل رژيم پهلوي به مردم با گريدر
يكي ديگر از اقدامات رژيم پهلوي براي كشتار مردم استفاده از 'گريدر' بود. چنانچه محمد شجاعي يكي از طلاب فعال در قيام 19 دي‌ماه مي‌گويد: «حدود ساعت 11 و 30 دقيقه صبح بود كه وارد خيابان چهارمردان شديم، لحظه به لحظه بر تعداد جمعيت افزوده مي‌شد كه ناگهان گاردهاي شهرباني جلوي ما ظاهر شدند. در اين هنگام رئيس شهرباني به نام جوادي به راننده ماشين گريدري كه آنجا حضور داشت دستور حركت به روي مردم را صادر كرد.
او هم به سرعت به سوي جمعيت حركت كرد و مردم نيز با عجله برگشتند و به علت كثرت جمعيت روي هم ريختند. راننده گريدر با يك عقب و جلو كردن مجدد، دوباره به سوي جمعيت هجوم برد و قبل از رسيدن به مردم ترمز كرد و جمعيت دوباره به روي هم افتادند. اين عمل چندبار تكرار شد.
گروهي از مردم به خاطر ترس از گريدر، زير ماشين‌هاي پارك شده، دراز كشيده بودند. گروهي از مردم نيز به وسيله باتوم مجروح شدند كه يكي از باتوم زن‌ها، ترابي، ساواكي مشهور بود كه بعد از اين ماجرا نام وي بر سر زبان‌ها افتاد.

* قتل عام مردم توسط رژيم پهلوي به روايت سفير انگليس
«آنتوني پارسونز» در بخشي از خاطرات خود درباره خيزش مردم ايران در اعتراض به مقاله مندرج در روزنامه اطلاعات و به تبع آن كشتار مردم توسط رژيم پهلوي مي‌گويد: «مقاله مفصلي در يكي از روزنامه‌هاي اصلي و پرتيراژ كشور منتشر شد كه در آن با جزئيات تكان دهنده‌اي، پيشينه شخصي، اخلاق، پاكدامني شخصي، هويت و صلاحيت مذهبي [امام]خميني(ره) مورد اتهام واقع شده بود.
انتشار اين مقاله، آن هم زماني كه كشور دستخوش آشوب سياسي و مذهبي‌اي بود كه در طول 15 سال قبلش بي‌نظير بود، باعث عكس‌العمل سريع شد.
در نهم ژانويه شورش عظيمي در شهر مقدس قم، خانه معنوي [امام] خميني برپاشد. اوضاع از كنترل پليس محلي خارج شد. براي اولين بار پس از 1963 نيروي مسلح ارتش فراخوانده شد و براي ايجاد وحشت و تفرقه يا با برنامه قبلي، بر روي جمعيت آتش گشود. تعدادي از مردم كشته شدند كه طبق گفته دولت كمتر از 10 نفر و طبق گفته مخالفان حكومت نزديك به يكصد نفر بودند.
كل كشور شوكه شده و مبهوت حادثه گشته بود و بين دولت و رهبران مذهبي مسلمان، بحران بالا گرفت. چندين مسجد در تهران بسته شدند و رهبران مذهبي اعلام كردند كه مراسم چهلم كشته شدگان قم منعقد خواهد شد.»

* تبعيد برخي از علما و دست‌اندركاران قيام 19 دي
روز 20 دي‌ماه نيز تظاهراتي به صورت پراكنده در اطراف حرم و مدرسه خان شكل گرفت ولي با حضور پليس جمعيت پراكنده شد. كميسيون امنيت اجتماعي قم روز 21 دي‌ماه تشكيل شد و هفت نفر از مدرسين قم و سه نفر از بازاريان را محرك اصلي شناخت و آنان را به تبعيد محكوم كرد كه اسامي و محكوميت آنها به اين شرح بود:
1- شيخ مرتضي فهيم كرماني به سه سال اقامت اجباري در سقز 2- شيخ محمد يزدي به سه سال اقامت اجباري در بندرلنگه 3- ناصر مكارم شيرازي به سه سال اقامت اجباري در چابهار 4- شيخ حسيني نوري هماناني به سه سال اقامت اجباري در خلخال 5- شيخ ابوالقاسم خزعلي به سه سال اقامت اجباري در بيجار 6- شيخ محمدعلي گرامي به سه سال اقامت اجباري در شوشتر 7- شيخ حسن صانعي به سه سال اقامت اجباري در ميناب 8- حاج قاسم دخيلي به سه سال اقامت اجباري در تويسركان 9- غلامحسين خردمند به سه سال اقامت اجباري در خوي و 10- حسين سليماني به سه سال اقامت اجباري در تربت جام.»

* واكنش روحانيون و علما به فجايع 19 دي
به دنبال كشتار مردم در 19 دي، هر يك از مراجع و علماي بزرگ حوزه، اقدام جنايتكارانه رژيم پهلوي و كشتار مردم متدين قم و طلاب مبارز را محكوم كردند.
در بيانيه‌ها و اعلاميه‌هاي انتقادي مراجع و علما بر اين نكته تأكيد شده بود كه اولا رژيم پهلوي مخالف موازين دين مبين اسلام است و ثانيا مردم ثابت كردند كه ملتي با شعور و حامي اسلام‌اند. آيت‌الله گلپايگاني در نامه خود به آيت‌الله خوانساري كه يك روز پس از حادثه نوشت، بر اين نكته تأكيد كرده بود كه «مأموران دولت به جاي توجه به اعتراضي صحيح و منطقي آقايان طلاب و مردم بي دفاع، اعمالي كه در تمام جوامع بشري محكوم است مرتكب و با اسلحه گرم با آنها روبرو شدند و عده‌اي بي‌گناه را به قتل رسانده و جمع زيادي را مجروح و مصدوم نمودند.»
طلاب و روحانيون مبارز كه در قيام خونين 19 دي نقش بسزايي داشتند نيز در اعلاميه‌اي به تاريخ 20 دي‌ماه 56 رژيم پهلوي را به شدت محكوم كردند.
در اين اعلاميه كه با ادبيات نوين سياسي نوشته شد دمكراسي ادعايي محمدرضا پهلوي مورد انتقاد قرار گرفت و از انتقال پيكر شهداي 19 دي به درياچه قم پرده برداشته شد.
در آغاز اين بيانيه آمده است: «هيأت حاكمه جبار براي هدم اسلام و مسلمين و كوبيدن حوزه‌هاي علميه هر روز به نقشي دست مي‌زند و به ايجاد محيط وحشت و خفقان قناعت نكرده و مستقيما دست به كشتار مردم و طلاب بي‌پناه حوزه علميه قم زده است و حتي از تحويل دادن جنازه ها خودداري كرده و نيمه شب مقدار زيادي از اجساد را به درياچه قم ريخته است... ديشب [عوامل رژيم ] به انبوه مردمي كه براي دادن خون به زخمي ها مراجعه مي كردند مي گفتند خون قبول نمي كنيم؛ آري بايد نيمه جان ها بميرند.»
علما و اساتيد و مدرسين حوزه علميه قم نيز در نامه‌ها و اعلاميه‌هاي مشترك، رژيم پهلوي را محكوم كردند و اقدام طلاب و مردم را در دفاع از كيان اسلام و حيثيت روحانيت و حضرت امام(ره) ستودند.
در اين اعلاميه كه در تاريخ 22 دي 56 صادر شد، چگونگي قيام و علت اعتراضات بر حق مردم و طلاب قم توضيح داده و بر اين نكته تاكيد شده است: «آيا اين است معناي آزادي و دمكراسي و طرفداري از حقوق بشر كه هيأت حاكمه از آن دم مي زند؟ آيا حمله مسلحانه و به گلوله بستن عده‌اي بي‌گناه كه با كمال نظم و آرامش در حركت بودند، طرفداري از حقوق بشر است؟ آيا فضاي باز سياسي همين است كه اگر كساني به مطالب غير واقعي روزنامه اعتراضي كنند. در برابر گلوله قرار گيرند.؟»
علاوه بر قم، روحانيون و علماي شهرستان‌هاي مختلف از جمله تهران، اصفهان ، شيراز و مشهد نيز نسبت به سركوب خونين قيام مردم قم واكنش نشان دادند و ضمن تجليل از مردم و روحانيون قم و تأكيد بر ادامه مبارزه، رژيم پهلوي را محكوم كردند.
در بخشي از نامه‌اي كه به امضاي بيش از 80 نفر از علما و روحانيون مبارز تهران، خطاب به مراجع تقليد نوشته شد و در تاريخ 20 دي 56 منتشر شد آمده است: «جاي كمال تأثر و تأسف است كه مقامات مسئول به جاي اقدام جدي براي تنبيه توهين‌كننده [مقاله‌نويس 17 دي] جسورانه به روي مردم مسلمان آتش گشودند.»

* واكنش امام خميني (ره) به كشتار مردم در 19 دي
زماني كه خبر جنايت رژيم پهلوي در 19 دي به نجف اشرف رسيد، امام (ره) نيز در يك سخنراني بسيار مهم و شديدالحن در مسجد شيخ انصاري نجف، كه يادآور سخنراني آتشين ايشان در مدرسه فيضيه قم بود به رژيم پهلوي و سياست‌هاي مخرب و ضد اسلامي دولت حمله كردند.
امام (ره) در نطق كوبنده‌اش، ضمن تسليت به ملت ايران با اشاره به سفر جيمي كارتر به ايران به تشريح جنايات سلطنت غيرقانوني پهلوي پرداختند و مفاسد ارتش، دانشگاه و مجلس را برشمردند و از همه مردم ايران خواستند تا به منظور ادامه مبارزه با رژيم پهلوي از تفرقه و تشتت بپرهيزند.
ايشان فرمودند: «ملت ايران را بايد ما از آن تشكر كنيم. ملت بيداري است، ملت هشيار و مقاومي است در مقابل ظلم. در عين حاليكه اين همه ظلم مي‌بيند، اين همه كشته مي‌دهد، در عين حال، مقاومت مي‌كند؛ ايستادگي مي‌كند و اين ايستادگي‌ها به نتيجه خواهد رسيد.»
امام(ره) در همين سخنراني درباره نقش مستقيم محمدرضا پهلوي در فجايع 19 دي فرمودند: «در زمان شماها هم كه مبتلاي به اين 'شاخدار بي عقل' شديد، گمان نكنيد كه يك‏‎ ‎‏تفنگ ‏‏[‏‏تير‏‏]‏‏ انداخته بشود در ايران طرف يك آدم بدون اذن شاه. هيچ همچو گماني‏‎ ‎‏نكنيد كه رئيس نظميه قم، رئيس سازمان‏ قم، پليس قم، يك همچو جرأتي داشته باشد‏‎ ‎‏كه تفنگ بزند و مردم كشي كند. هيچ، گمان اين مطلب را هيچ عاقلي نبايد ببرد. تمام اينها‏‎ ‎‏گزارش داده مي‌شود كه وضع اينطور است و تصريحا خود اين خبيث بايد دستور بدهد‏‎ ‎‏كه بزنيد.
15 خرداد را خود اين خبيث از قراري كه گفتند در طياره، در هليكوپتر، چرخ‏‎ ‎‏مي‌زد و فرمان مي‌داده.»
ايشان همچنين درباره زبوني محمدرضا پهلوي در برابر امريكا فرمودند: «اين بي‌عرضه‌ها [محمدرضا پهلوي و دارو دسته‌اش] كه در مقابل سلاطين يا در مقابل رئيس‌جمهورها، خصوصاً رئيس جمهور آمريكاي بالفعل، اين قدر خاضع‌اند و اين قدر چاپلوس‌اند و خودشان را وابسته و پيوسته به آنها مي‌دانند، همين بي‌عرضه‌ها، از بي‌عرضگي‌شان وقتي كه وارد مي‌شوند در جمعيت خودشان چون مسلط هستند اينها را اذيت مي‌كنند. آنجا دست‌بوسي مي‌كنند و چاپلوسي وقتي مي‌رسند به مملكت خودشان شروع مي‌كنند به كارهاي هرزگي.»
علاوه بر اين، امام در پيامي به ملت ايران به مناسبت كشتار وحشيانه مردم قم در 19 دي 56، رژيم پهلوي و آمريكا را به شدت مورد حمله قرار مي‌دهند و به ملت ايران مژده مي‌دهند كه «رژيم ستمگر شاه نفس‌هاي آخرش را مي كشد» و تأكيد مي‌كنند كه «اين قتل‌هاي بي‌رحمانه نشانه وحشت‌زدگي و حركات مذبوحانه است.»
امام(ره) در اين پيام علاوه بر محكوم كردن رژيم منحوس پهلوي و تأكيد بر ويراني بنيادهاي حكومت ارباب و نوكري محمدرضا پهلوي، بر مشي سياسي «مبارزه قانوني» با رژيم پهلوي كه از سوي برخي از افراد و گروه‌هاي سياسي چون نهضت ملي تعقيب و دفاع مي‌شد خط بطلان كشيدند و راه مبارزه با رژيم پهلوي را در نفي كامل آن معرفي كردند و از همه مبارزين و انقلابيون خواستند «به آنها كه از چهارچوب قانون اساسي دم مي‌زنند تذكر اكيد دهند كه با اين كلمه صحه بر رژيم سلطنتي فاسد موجود نگذارند كه تا اين دودمان فاسد بر مقدرات كشور حكومت مي‌كند نه از آزادي و استقلال كشور خبري است و نه مردم روي سعادت مي‌بينند.»

* گزارش سفارت آمريكا درباره قيام 19 دي
حماسه 19 دي نشان دهنده علاقه و تعصب مردم ايران به مرجعيت ديني و مشخصا امام خميني (ره) بود. به علاوه اين حركت، نقش نيروهاي مذهبي در بيداري و قيام مردم را آشكار كرد.
سفارت آمريكا در ايران به اين موضوع توجه كرد و در گزارش خود به واشنگتن نوشت: «در دو هفته گذشته به خصوص به دنبال وقايع 19 دي قم نقطه نظرهاي جناح مخالف مذهبي روشن‌تر شده است... واقعه قم باعث شد كه شخصيت‌هاي مذهبي به شرايط سازماني خود بيشتر دقيق شوند. ساخت پراكنده و همه گير مذهبي ايران را شايد بتوان تنها منطقه مناسب براي فعاليت يك گروه مخالف در يك شبكه سراسري مملكت دانست... اگر وقايعي در رابطه با جامعه مذهبي چون آتش گشودن بر روي راهپيمايان اتفاق بيفتد، علايق مذهبي، نيروي انساني عظيمي را براي انجام تظاهرات فراهم خواهد نمود.»
فراهنگ**1880**1027**دريافت كننده: پروين اروجي** انتشار دهنده: دهقاني