اسلام از اختلاف آراء و نظرها براي پويايي انديشه حمايت مي كند

تهران-ايرنا - نويسنده كتاب مديريت تعارض با رويكرد اسلامي معتقد است؛ اختلاف نظرها و آراء كه به پويايي افكار و انديشه‌ها منجر مي شود، همواره مورد حمايت و تاكيد اسلام است.

سيد مسعود قانع روز شنبه به خبرنگار معارف ايرنا گفت: از آنجايي كه موضوع مديريت و به تبع آن مديريت تعارض، رفتار انسان است و به طور طبيعي كسي مي‌تواند بهترين الگوي اداره انسان و رفتار او را ارائه كند كه بر تمامي ابعاد وجودي او احاطه داشته باشد و اين ويژگي فقط در موجودي يافت مي‌شود كه نقش خالقيت انسان را داراست.
وي افزود: فقط خداوند و اولياي الهي به عنوان هدايت ‌گران انسان چنين ويژگي را دارند و مي‌توانند كامل‌ترين و برترين الگوي اداره انسان و رفتار او را ارائه كنند لذا تبيين الگوي كاربردي اسلام در اداره تعارض به عنوان يكي از مسائل مورد ابتلا در مديريت از طريق تحقيق و استنباط آنها از منابع اصيل اسلامي يعني قرآن و سيره معصومين (ع) ضرورت مي‌يابد.
قانع اضافه كرد: در كتاب مديريت تعارض با رويكرد اسلامي، تمامي مراحل «تعارض» اعم از مرحله ابتدايي آن يعني «صرفا عدم توافق و اختلاف نظر» و مراحل پيشرفته آن كه عبارت است از «تعارض رفتاري» مورد بحث و مطالعه قرار مي گيرد.

** سودمندي تعارض با سه شرط
وي همچنين گفت: اسلام، تعارض را با سه شرط، سودمند مي‌داند و در صورت فقدان اين شرايط، آن را مخرب مي‌داند كه اين شرايط عبارتند از «اختلافات فقط در حوزه نظري باشد و به مرحله عمل و رفتار منجر نگردد»، «اختلاف نظرات در غير از اصول و مباني دين باشد» و «به پويايي انديشه و انتخاب بهترين رأي منجر شود».
اين پژوهشگر مذهبي افزود: بر همين اساس بايستي اختلاف نظرات در فضايي سالم و به دور از غرض‌ ورزي و فرسايش باشد.
وي اضافه كرد: متغيرهايي كه اسلام به عنوان عامل تعارض معرفي مي‌كند، بر اساس اين كه از سنخ افكار، عقايد و اخلاقيات انساني باشد يا در رفتار انسان متجلي شود، به دو دسته عوامل دروني و بيروني تعارض تقسيم‌بندي مي‌شود.
اين نويسنده از دنياگرايي، تكبر، حسد، طمع، بخل، وسوسه شيطان، كفر، جهل و سوء‌ظن به عنوان مصاديق عوامل دروني ياد كرد و گفت: اين عوامل در احساسات و عواطف، باور‌ها و اعتقادات، نگرش‌ها و صفات اخلاقي طرف‌‌هاي تعارض ريشه دارند.
وي درباره عوامل بيروني گفت: اين عوامل در رفتار طرف هاي تعارض ظهور مي‌يابد و عبارتند از تعدي به حقوق ديگران، پيمان‌ شكني، سركشي در برابر خدا، مقاومت در برابر تغيير، تبعيض و شبهه.

** تعارض هاي سازنده و مخرب
قانع گفت: الگويي كه جهت اداره تعارض ارائه شده، بر اساس نگرش اسلام به تعارض، به دو دسته تعارض سازنده و مخرب تقسيم مي شود.
وي افزود: تعارض سازنده عبارت است از اختلاف انظار و آراء، جهت پويايي افكار و انديشه‌ها كه مورد حمايت و تأكيد اسلام است،اما در حوزه تعارض مخرب، اسلام با ارائه ساز و كارهايي كه برخي از آنها ناظر به مقابله با عوامل دروني و بيروني تعارض است، از بروز تعارض جلوگيري مي‌كند.
اين پژوهشگر اضافه كرد: اين رويكرد مشتمل بر شيوه‌هاي دروني و بيروني اداره تعارض است كه شيوه‌هاي دروني با تمركز بر جهت‌دهي و اصلاح افكار، عقايد، اخلاقيات و عواطف به كنترل مراحل بروز تعارض مي پردازد تا اين افكار و عواطف به رفتار منجر نشود.
وي از تقويت روحيه گذشت، ايجاد فضاي محبت و دوستي، ايجاد روحيه حسن ظن، تقويت روحيه انجام رقابت سازنده، تقويت روحيه وفاي عهد، عبرت‌‌دادن از سرانجام گذشتگان، ترسيم اهداف متعالي، انسجام‌ بخشي، تأكيد بر تقوا و بصيرت‌ دهي به عنوان شيوه هاي دروني ياد كرد.
قانع افزود: شيوه‌‌هاي بيروني با تمركز بر جهت‌دهي و اصلاح رفتار‌ها به كنترل آن در جهت جلوگيري از بروز رفتارهاي تعارض‌آميز مخرب مي‌پردازند كه اين شيوه ها شامل مقابله با تبعيض، تقسيم عادلانه منابع، وضع قوانين و مقررات، تغيير ساختاري و ايجاد فاصله جغرافيايي است.
وي با بيان اين كه اسلام در قالب شيوه ‌هاي دروني و بيروني به اداره تعارض مي پردازد، اظهار كرد: اين اقدامات در دو حوزه درون نظام اسلامي و خارج از نظام اسلامي يعني در تعامل با مخالفان صورت مي‌گيرد.

** شيوه هاي دروني و بيروني پس از بروز تعارض چيست؟
اين پژوهشگر مذهبي گفت: اداره تعارض در نظام حاكميت اسلامي در شرايط پس از بروز تعارض با توسل به شيوه هاي دروني شامل توجه دادن به باور‌ها و اهداف مشترك، توجه دادن نسبت به عامل تعارض و همچنين توصيه به بردباري و صبر است.
وي افزود: شيوه‌هاي بيروني نيز شامل ارجاع به خدا و رسول و جانشينان آنها، آرام‌سازي، مقابله عمومي با ايجادكنندگان تعارض، ميانجي‌گري، ايجاد احساس پيروزي در طرفين تعارض و مذاكره است.

** تعامل با معاندان
قانع همچنين گفت:‌ اسلام در تعامل با معاندان نيز بر دو حوزه انديشه و رفتار انسان‌ها تاكيد دارد تا با انتخاب شيوه‌هايي تعارض را كاهش دهد.
وي افزود: شيوه‌هاي دروني در اين زمينه شامل مدارا، تمركز بر مشتركات، استقرار عدالت و داوري به حق، برخورد استدلالي همراه با ملاطفت نسبت به مخالفان، حل تعارض از طريق دادن امتيازات فرعي يعني «تاليف قلوب»، عفو و جذب حداكثري، آگاهي‌بخشي و اتمام حجت، انذار و ايجاد هراس از خود در قلوب دشمنان است.
اين نويسنده اضافه كرد: در حوزه تعارض در رفتار، اسلام با عنايت به چرخه رشد خود و با ملاحظه توان و استعداد دروني خود و موقعيت و شرايط مخالفان، در كنار شيوه‌هايي از قبيل تقيه، مصالحه و هجرت، از شيوه‌هايي همچون جهاد و مقابله بهره مي‌برد.

** معرفي كتاب مديريت تعارض
به گزارش ايرنا كتاب مديريت تعارض با رويكرد اسلامي تاليف سيدمسعود قانع در ششمين جشنواره كتاب دين و پژوهش هاي برتر كه اوايل ديماه از سوي سازمان تبليغات اسلامي برگزار شد، به عنوان كتاب شايسته تقدير در گروه «علوم اقتصادي و مديريت اسلامي» معرفي شد.
در اين كتاب تلاش شده با رجوع به قرآن و سيره معصومان(ع) و با روش اجتهادي و تحليل تاريخي، نخست نگرش اسلام به تعارض، انواع تعارض و عوامل بروز تعارض از ديدگاه اسلام تبيين شود.
همچنين ساز و كارهاي اداره تعارض درون نظام اسلامي از ديدگاه اسلام با تاكيد بر قرآن و روايات و سيره نقلي و عملي معصومان(ع) مورد بررسي قرار گرفته و در نهايت، تعارضات ميان نظام اسلامي و ساير نظام ها و مخالفان به عنوان بحثي تكميلي بررسي شده است.
كتاب مديريت تعارض با رويكرد اسلامي كه از سوي سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي در 344 صفحه منتشر شده، شامل پنج فصل است كه فصل اول به مفاهيم و كليات اختصاص دارد و در فصل دوم پيشينه و ادبيات تعارض مورد بررسي قرار گرفته است.
مباني انسان شناسي عنوان فصل سوم اين كتاب است و نويسنده در فصل چهارم به مسائل تعارض پرداخته و فصل پنجم را به فنون اداره تعارض اختصاص داده است.
فراهنگ**1003**1027**خبرنگار: محمدرضا جعفرملك** انتشار دهنده: دهقاني