از داروسازی تا داروفروشی؛ غفلت از ظرفیت‌های بزرگ داروسازان

كرمانشاه- ایرنا- مدیران انجمن داروسازان كرمانشاه معتقدند كه فضای مناسبی برای انتقال آموخته‌های داروسازان به مردم مهیا نشده و داروساز پس از طی دوران سخت و سنگین تحصیل، مسیری جز فروش دارو و مشاوره‌ای ساده پیش رو ندارد؛ در حالی كه نیازهای مهمی مانند 'داروساز بیمارستانی و بالینی' بشدت احساس می‌شود.

حرف و حدیث ها در باره مدیریت سابق انجمن داروسازان استان كرمانشاه، منجر به تغییر تركیب و ریاست این هیات در انتخابات مهر 95 شد.
مشاركت در این انتخابات از دوره های گذشته بیشتر بود و در نهایت فرناز همتی، شهرام افضلی، كاوه سالارمند، امید عبدی، میثم فرجاد، عابدین فرزادی‌ پور و سهیلا بهرامی به عنوان هفت عضو اصلی و صابر میرابدالی و مریم رشیدی به عنوان بازرسان انجمن برای مدت سه سال انتخاب شدند.
در انتخابات داخلی هیات مدیره هم دكتر افضلی به عنوان رییس، دكتر همتی به عنوان نایب رییس و دكتر سالارمند به عنوان دبیر انجمن انتخاب شدند.
اهمیت فعالیت این هیات و جهت گیری آن ارتباط مستقیمی با وضعیت بهداشتی و درمانی مردم استان دارد؛ به ویژه اگر بنای رییس و هیات مدیره جدید بر جبران نقص های گذشته و دسترسی و خدمات رسانی بهتر مردم به خدمات دارویی باشد.

** فعالیت بیش از 220 داروخانه در استان
رییس انجمن داروسازان استان كرمانشاه تاكید دارد كه همزمان با تلاش برای ارتقای جایگاه علمی، حرفه ای و اجتماعی داروسازان استان، تسهیل دسترسی و تنوع بخشی به خدمات دارویی و استانداردسازی آن از اهداف مهم هیات مدیره جدید انجمن است.
دكتر شهرام افضلی كه میهمان خبرگزاری ایرنا بود، انجمن داروسازان را یك سازمان علمی، تخصصی، پژوهشی و حرفه ای غیرسیاسی و غیرانتفاعی دانست و گفت كه این انجمن به عنوان تنها تشكل صنفی داروسازان فعالیت می كند و در مجامع و نهادهای قانونی از جمله كمیسیون ماده 20 دانشگاه نماینده دارد.
آنچنان كه او اعلام كرد، '220 داروخانه در بخش خصوصی استان' در حال ارایه خدمت به مردم هستند و حدود 100 مسوول فنی (دانش آموخته گان داروسازی) هم در استان حضور دارند كه هنوز داروخانه ندارند.
به گفته افضلی،‌ داروخانه های امام (ره) و ولیعصر(عج) و داروخانه هلال احمر هم سه داروخانه دولتی استان هستند.

** اعلام آمادگی برای حضور در مناطق محروم به شرط همراهی دانشگاه
توزیع مناسب داروخانه ها در سطح استان و دسترسی مناسب مردم به آنها یكی از دغدغه های شهروندان بویژه در مناطق حاشیه نشین است كه به اعتقاد رییس انجمن داروسازان استان كرمانشاه، توزیع فعلی براساس نیاز صورت گرفته و البته این شرایط در شهر كرمانشاه 'مطلوب' است.
او در عین حال اضافه كرد كه 'ورود داروخانه به هر محلی تابع قوانین و ضوابط خاصی از جمله جمعیت شهر، فاصله قانونی با داروخانه های مجاور و گاه حتی مطب ‌شماری است و این گونه نیست كه داروساز بتواند در هر مكان دلخواهی داروخانه تاسیس كند؛ هرچند این محدودیت در شهرستان ها كمتر است.'
مرجع اصلی این ضوابط هم 'كمیسیون ماده 20' در دانشگاه علوم پزشكی است كه بنابر گفته افضلی 'هم مجوز تاسیس داروخانه ها را صادر و هم بر عملكرد آنها نظارت می كند'.
این كمیسیون متشكل از رییس دانشگاه علوم پزشكی، معاون غذا و دارو و رییس اداره امور دارو به عنوان اعضای دولتی و نماینده سازمان نظام پزشكی، نماینده انجمن داروسازان و نماینده داروسازان آزاد به انتخاب رییس دانشگاه به عنوان اعضای بخش خصوصی است.
رییس انجمن داروسازان استان كرمانشاه گفت: در مواقعی كه ضرورت ایجاب كند كمیسیون ماده 20 برای تاسیس داروخانه در مكان موردنیاز مجوز جدید صادر می كند؛ به عنوان نمونه اكنون از نظر قانونی ظرفیت ایجاد یك داروخانه شبانه روزی در شهر كرمانشاه وجود دارد كه با توجه به تصمیم كمیسیون قرار است در منطقه شاطرآباد تاسیس شود.
او همچنین مثال زد كه از سال 1387 تا 95 تاسیس داروخانه در منطقه پاركینگ شهرداری به عنوان مركز اصلی تجمع پزشكان و داروخانه ها، ممنوع بود اما امسال با توجه به لغو مصوبه شورای سلامت استان، تاكنون با تاسیس یا انتقال سه داروخانه در این مكان موافقت شده است.
بنابر آمار افضلی، در سال 95 به 11 متقاضی واجد شرایط تاسیس داروخانه در شهر كرمانشاه مجوز تاسیس داده شده است.
او در عین حال یك نكته اقتصادی را بیان می كند؛ اینكه 'داروخانه یك موسسه اقتصادی هم هست و باید كسب و كار آن سود ده باشد و نمی توان داروساز را مجبور كرد در جایی كه هیچ پزشكی وجود ندارد، داروخانه تاسیس كند.'
در ادامه همین موضوع بود كه افضلی انتظار انجمن داروسازان را از معاونت درمان استان بیان كرد و گفت: انتظار داریم این معاونت هم با داروسازان همراهی كند و در مكان هایی كه مردم به دارو و درمان نیاز دارند،‌ زمینه استقرار همزمان پزشك و داروخانه را فراهم كند.

** دانشگاه علوم پزشكی از تمركززایی فاصله بگیرد
دبیر انجمن داروسازان استان كرمانشاه هم دیگر مهمان ایرنا بود كه در ادامه وارد بحث شد و تاكید كرد: هدف دانشگاه علوم پزشكی باید افزایش دسترسی مردم به خدمات درمانی پایه باشد؛ پزشك و داروساز مكمل یكدیگر هستند و تاسیس مطب یا داروخانه در یك منطقه به تنهایی، كار عقیمی است.
دكتر كاوه سالارمند اضافه كرد: ‌دانشگاه باید مقداری از تمركززایی فاصله بگیرد و در مناطقی كه نیازمند استقرار پزشك و داروخانه است، زمینه حضور همزمان آنها را فراهم كند.
سالارمند گفت كه انجمن داروسازان استان برای تسریع در این كار آمادگی لازم را دارد.
البته به اعتقاد او،‌ دانشگاه علوم پزشكی باید تسهیلاتی را برای داروسازان متقاضی خدمت در مناطق محروم در نظر بگیرد.

** وضعیت گردش مالی دارو ناعادلانه است
'55 درصد گردش مالی بخش داروی كشور متعلق به 200 داروخانه دولتی است و حدود 11 هزار و 300 داروخانه خصوصی تنها 45 درصد از این گردش مالی را در اختیار دارند'؛ این را رییس انجمن داروسازان استان كرمانشاه اعلام كرد.
افضلی گفت كه انتظار داریم این اختلاف شدید كاهش یابد و فضا برای رونق بیشتر بخش خصوصی فراهم شود.
در ادامه دبیر انجمن داروسازان استان كرمانشاه برای روشن تر شدن این 'شكاف بزرگ در گردش مالی' پای اعداد و ارقام را به میان كشید و گفت كه 'كل گردش مالی بخش داروی كشور حدود 120 هزار میلیارد ریال است كه 66 هزار میلیارد ریال آن در اختیار داروخانه های دولتی (كمتر از 2 درصد داروخانه ها) است.'

** توزیع انحصاری داروهای خاص شكسته شود
یكی از دلایل ایجاد این اختلاف عمیق، 'توزیع انحصاری داروهای خاص گران قیمت' در داروخانه های دولتی و تعداد انگشت شماری داروخانه خصوصی است كه به اعتقاد رییس انجمن داروسازان استان باید انحصار آن شكسته شود.
افضلی گفت: برای راحتی دسترسی مردم باید گستره توزیع داروهای خاص در استان بیشتر شود و محدوده آن از چند داروخانه دولتی و سه داروخانه خصوصی خاص در شهر كرمانشاه فراتر برود.
او مثال زد كه اكنون یك بیمار سرطانی در قصرشیرین مجبور است برای تهیه داروهای خود با تحمل هزینه و خطراتی به مركز استان مراجعه كند؛ در حالی كه می توان برای كمك به راحتی بیماران، دست كم در هر شهرستان به یك داروخانه مجوز توزیع داروهای خاص را ارایه كرد و در مركز استان هم تعداد این داروخانه ها را افزایش داد.
افزایش توزیع كنندگان داروهای خاص به دلیل یارانه بالایی كه دولت برای آنها می پردازد، ممكن است منجر به سوءاستفاده و انحراف در توزیع شود؛ این دلیلی است كه از سوی حامیان توزیع انحصاری داروهای خاص بیان می شود.
اما افضلی بر این باور است كه 'برای رفع این مشكل می توان از یك سازوكار نظارتی مناسب بهره برد و انجمن داروسازان استان هم برای كمك به این نظارت اعلام آمادگی می كند.'
او تاكید دارد كه 'انحصار در هر جایی فساد‌آور است اما وجود رقابت سبب بهبود كیفیت خدمت رسانی می شود.'

** جلوگیری از سفرهای غیر ضرور بیماران
آنچنان كه افضلی بیان كرد، انجمن داروسازان استان اقدام دیگری را هم در دست پیگیری دارد تا از سفرهای اجباری بیماران به مركز استان برای تایید نسخه های دارویی جلوگیری كند.
او توضیح داد كه 'تایید اینترنتی بیشتر داروها هم اكنون در داروخانه های استان انجام می شود اما ما در تلاشیم كه با رایزنی با شركت های بیمه گر، این پوشش صد در صدی شود و هیچ بیمار شهرستانی مجبور نباشد برای تایید داروهای خود به نهادهای بیمه ای مركز استان مراجعه كند.'

** پایین كشیدن شأن داروساز به داروفروشی و غفلت از فرصت‌های بزرگ
ادامه بحث به سمت 'جایگاه واقعی و علمی داروساز و نگاه كنونی مسوولان به آن' رفت؛ بحث متفاوتی كه عموم مردم از آن مطلع نیستند و تاكنون جز هدررفت هزاران میلیارد تومان از سرمایه كشور پیامد دیگری نداشته است.
خلاصه وضعیت كنونی این است كه یك دانشجوی داروسازی دست كم شش سال سخت ترین منابع درسی و علم روز در باره انواع داروها و بیماری‌ها را كسب می كند اما پس از فارغ شدن از این دوران سخت، فضایی جز فروش دارو یا حداكثر مشاوره ای ساده برای او فراهم نشده است.
رییس انجمن داروسازان استان كرمانشاه ابراز امیدواری كرد كه با مهیا شدن فضاهای جدید، زمینه برای ارایه دانش و اندوخته گرانبهای داروسازان به مردم و بیماران آماده شود.
افضلی گفت كه 'تمایل نداریم همه داروسازان به سمت تاسیس داروخانه بیایند بلكه جایگاه ها و مشاغل متعدد دیگری از جمله داروساز بیمارستانی در بخش سلامت وجود دارد كه تاكنون مغفول مانده است.'
این جایگاه ها و مشاغل مغفول را دبیر انجمن داروسازان استان كرمانشاه بیشتر توضیح داد.
سالارمند گفت كه داروساز یك نیروی آموزش دیده برای ارایه خدمات دارویی است و نباید نقش داروساز در حد یك فروشنده دارو تنزل یابد بلكه باید به سمتی حركت كرد كه درآمد داروخانه ها حاصل از ارایه خدمات دارویی باشد زیرا این كار به سود سیستم،‌ مردم و حتی داروساز است.
به گفته سالارمند، 'داروساز بیمارستانی' به معنی ارایه مشاوره های دارویی و نظارت بر مصرف داروی بیماران بستری هم دیگر حوزه مغفول است كه هنوز به طور جدی به آن ورود نشده در حالی كه یك نیاز واقعی جامعه و در عین حال اشتغالزا برای جامعه داروسازی است.
هم اكنون در 900 بیمارستان كشور با 85 هزار تخت بیمارستانی، تنها بین '800 تا 900' داروساز حضور دارد در حالی كه به گفته سالارمند به 2 تا سه هزار داروساز بیمارستانی نیاز داریم.
در برخی بیمارستان حتی یك داروساز هم وجود ندارد و خدمات دارویی را پرستار و تكنسین آموزش ندیده ارایه می كنند.
رسول دیناروند، رئیس سازمان غذا و دارو اول دی ماه در اولین همایش یك روزه داروسازی بیمارستان گفت: باید تعداد داروسازان بیمارستان ها را نسبت به وضع موجود چهار برابر كنیم و برای این كار اعتبار ویژه ای اختصاص داده ایم.
دبیر انجمن داروسازان استان كرمانشاه همچنین بیان كرد: از زمانی كه دارو تجویز می شود تا زمان پایان مصرف دارو، ‌داروساز می تواند در تمام مراحل آن ورود كند از جمله تعامل با پزشك برای تجویز مناسب دارو، تطابق داروهای تجویزی با سوابق پزشكی بیمار در زمان مراجعه به داروخانه،‌ مشاوره و راهنمایی در دوران مصرف دارو برای رفع عوارض احتمالی و بهبود درمان.

** باید نقش داروساز را جدی بگیرند
سالارمند گفت:‌ در وضعیت فعلی اما، كار داروساز با تحویل دارو به بیمار تمام می شود و تغییر این شرایط مستلزم خواست، اراده و برنامه ریزی دقیق وزارت بهداشت است.
البته رسیدن به وضعیت مطلوب شرایط و لوازمی دارد كه یكی از آنها تعیین تعرفه مناسب برای داروساز(حق فنی) است؛ تعرفه ای كه به گفته سالارمند در 2 سال اخیر و با وجود رشد هزینه ها و افزایش تعرفه تمام مشاغل پزشكی، كاهش یافته است.
رییس انجمن داروسازان استان كرمانشاه هم بر این اعتقاد است كه ایجاد زمینه برای بروز واقعی دانش و تخصص داروسازان، نیازمند قانون گذاری و همراهی مسوولان و فرهنگ سازی رسانه هاست؛ ضمن اینكه پزشكان هم باید نقش داروساز را جدی بگیرند.
افضلی در عین حال تاكید دارد كه داروخانه و داروساز تنها مركز درمانی است كه در تمام ساعات آماده ارایه خدمت و مشاوره پزشكی رایگان به همه مردم است و هم اكنون داروسازان مراجعه كننده های بسیاری در طول روز دارند اما ساز و كار كارشناسی و قانونی آن مغفول مانده است.
او خبر داد كه مدیریت جدید انجمن داروسازان استان برنامه هایی را هم برای تنوع بخشیدن به خدمات دارویی و استاندارد سازی آنها در داروخانه ها در دست دارد.

** احتمال حذف شركت‌های دارویی كوچك
یكی از اقدام های معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشكی كرمانشاه طی چند سال اخیر خرید مستقیم و یكجای دارو از شركت های دارویی مشخص و توزیع آن بین بیمارستان های استان بوده كه به 'خرید نیمه متمركز دارو' معروف شده است.
ابتدا عنوان شد كه این یك طرح كارشناسی و كاهش دهنده هزینه هاست اما دبیر انجمن داروسازان استان كرمانشاه با فراگیر شدن آن 'مخالف' است و اعتقاد دارد كه این كار تعادل عرضه و تقاضا را به هم می زند و با ایجاد اختلال در بازار، منجر به بزرگ شدن دانه درشت ها و حذف شركت های دارویی ضعیف تر و در نتیجه بیكاری و انحصار می شود كه قطعا به ضرر بیماران و مصرف كننده ها و حتی خود سیستم است.
او تاكید كرد: شرایط رقابت برای بخش دولتی و خصوصی باید یكسان باشد و یك تعادل عادلانه و براساس اصول رقابتی بازار ایجاد كند.
سالارمند البته این را قبول دارد كه 'بخش دولتی یك سوپاپ اطمینان است كه همیشه باید فعال باشد اما به عنوان مكمل بخش خصوصی؛ زیرا اگر بخش دولتی فعال نباشد ممكن است اختلالاتی در خدمت رسانی بوجود بیاید و در نقطه مقابل، تضعیف بخش خصوصی هم منجر به انحصار دولتی و ایجاد فساد در سیستم دارویی می شود.'

**پرونده الكترونیك سلامت به كجا رسید؟
موضوع دیگری كه سالارمند درباره آن سخن گفت، بحثی است كه سال ها با عنوان 'پرونده الكترونیك سلامت' در كشور مطرح بوده اما گویا هنوز در آغاز راه است.
طبق آنچه پیش تر به صورت كلی بیان شده، قرار است برای هر بیمار یك پرونده الكترونیك تشكیل شود كه تمام سوابق پزشكی و دارویی او در آن ثبت و ضبط شود و در همه مراكز درمانی در دسترس باشد.
با این كار دیگر نیازی به دفترچه بیمه و نسخه های كاغذی نیست.
یكی از مهمترین اقدام هایی كه تاكنون انجام شده است، طراحی سامانه پرونده الكترونیك سلامت (سپاس) است.
به گفته دبیر انجمن داروسازان استان كرمانشاه با اجرای این طرح كل خدمات درمانی به بیمار مستند و دسترسی به سابقه آن برای پزشكان و داروسازان به سهولت انجام می شود.
البته آنچنان كه سالارمند گفت، نسخه نویسی الكترونیك در سازمان تامین اجتماعی كشور به صورت آزمایشی در تعدادی از مراكز درمانی این سازمان از جمله در استان كرمانشاه در حال اجراست و سراسری شدن این طرح با حضور سایر بیمه ها حدود پنج سال زمان نیاز دارد.
7444/8066 خبرنگار:عبدالله الماسی ** انتشار دهنده:علی مولوی