انديشه امامت در دوره غيبت صغري با تلاش هاي ابوسهل و ابومحمد نوبختي ماندگار شد

تهران - ايرنا - پژوهشگر تاريخ كلام شيعه معتقد است ابوسهل اسماعيل بن علي و ابومحمد حسن بن موسي در عصر غيبت صغري برجسته ترين متكلمان اماميه بودند و مهمترين گام ها را در پاسداري از انديشه امامت در عصر غيبت صغري برداشتند.

حجت الاسلام سيدعلي حسيني زاده خضرآباد روز پنج شنبه به خبرنگار معارف ايرنا گفت: خاندان امامي مذهب نوبختي از برجسته ترين خاندان هاي عصرغيبت صغري است كه از زمان منصور دوانيقي وارد دستگاه خلافت عباسي شده و با تكيه بر توانايي هاي علمي و مديريتي خود جايگاه هاي بالايي را در دربار به دست آوردند.
وي افزود: البته نقش فرهنگي اين خاندان همواره پر رنگ تر از فعاليت هاي سياسي بوده و آنان در علوم بسياري چون نجوم، تاريخ، فلسفه، علوم اوئل، رياضيات، فيزيك، ادب و كلام تبحر داشتند و تاليفات بسياري از خود به جا گذاشتند كه جز يكي دو اثر از بين رفته است.
نويسنده كتاب «نوبختيان، ابوسهل و ابومحمد» اضافه كرد: در ميان اين علوم آنچه باعث برجسته شدن اين خاندان شده، پرداختن آنان به علم كلام است و حداقل سه نفر از اين خاندان در علم كلام تخصص داشته و در پيشرفت آن نقش بسياري داشتند.
وي اضافه كرد: دو تن از اين دانشمندان به نام هاي ابوسهل اسماعيل بن علي و ابومحمد حسن بن موسي در عصر غيبت صغري برجسته ترين متكلمان اماميه بودند و مهمترين گام ها را در پاسداري از انديشه امامت در عصر غيبت صغري برداشتند.
حسيني زاده افزود: آنان با تاكيد بر روايات و ادله عقلي به اثبات وجود امام زمان (عج) پرداخته و دلائل غيبت آن حضرت را براي مردم تبيين نمودند و همچنين در جبهه هاي ديگر نيز خدمات ارزنده اي به انديشه اماميه كردند كه از جمله با نفي تهمت هاي معتزله در باب توحيد و عدل از دامن انديشه ناب اماميه به تبيين تفكر اماميه در تقابل با ديگر انديشه ها پرداختند.
وي اضافه كرد: آنان با تاليف كتاب هاي فراوان، تشكيل مجالس علمي و تربيت شاگردان به دفاع از مذهب برخاسته و در حقيقت حلقه وصل متكلمان امامي عصر حضور در مدرسه كوفه و متكلمان بزرگ عصر غيبت كبري در مدرسه بغداد شدند.
اين پژوهشگر تاريخ اسلام افزود: آنان در جبهه داخلي تشيع نيز با موضع گيري در برابر غلات و فرقه هاي انحرافي همچون واقفيه، در مقابل بدعت ها ايستادند و با راه كارهاي فرهنگي توانستند مدعيان دروغين نيابت را رسوا كرده و از سوي ديگر به تحكيم جايگاه نيابت حقيقي امام عصر(ع) بپردازند.
وي تاكيد كرد: اين دو متكلم نوبختي را به حق مي توان صاحب مدرسه اي دانست كه با استفاده از انديشه هاي متكلمان نخستين امامي، چون هشام بن حكم و تنقيح و پيرايش آن، در نهايت متكلماني چون شيخ مفيد به جامعه علمي شيعه تحويل دادند.
اين نويسنده با اشاره به ويژگي هاي كتاب نوبختيان، ابوسهل و ابومحمد گفت: اين اثر در پنج فصل تدوين شده كه در فصل اول كليات و مقدمات از جمله زندگي نامه اجداد متكمان نوبختي و گذشته علمي و سياسي اين خاندان بررسي شده است.
وي افزود: در فصل دوم زندگي سياسي و فرهنگي ابوسهل اسماعيل بن علي نوبختي بررسي شده و تلاش كرده ايم با پژوهش در عناوين تاليفات ابوسهل و بررسي قطعات به جا مانده آنها، گوشه اي از انديشه ها و زندگي وي را حدس بزنيم.
حسيني زاده همچنين گفت: فصل سوم در بردارنده پژوهشي در زندگي و آثار ابومحمد حسن بن موسي نوبختي است كه مختصر گزارش هايي كه از زندگي ابومحمد وجود دارد، مورد تحليل قرار داده ايم و عناوين آثار ابومحمد و گزارش هاي باقي مانده از محتواي برخي از آنها را مورد بررسي قرار داده ايم.
وي از فصل چهارم اين كتاب به عنوان مهم ترين بخش ياد كرد و گفت: انديشه هاي كلامي اين دو متكلم نوبختي در اين فصل مورد بررسي قرار گرفته و تلاش كرده ايم با بررسي گزارش هاي شيخ مفيد در كتاب أوائل المقالات و گزارش هاي پراكنده اي كه در منابع ديگر درباره انديشه هاي كلامي اين دو متكلم آمده، تا جايي كه ممكن است تفكرات كلامي آنان را بازيابي كنيم.
اين پژوهشگر مذهبي افزود: فصل پنجم پژوهش در راستاي بررسي تاثيرگذاري انديشه هاي اين متكلمان بر كلام اماميه تدوين شده و در اين فصل ابتدا تاثيرپذيري نوبحتيان از معتزله مورد بررسي قرار گرفته و سپس ابعاد تأثيرپذيري ابوسهل و ابومحمد از متكلمان امامي پيش از خود به ويژه هشام بن حكم بررسي شده و در نهايت تاثيرگذاري متكلمان نوبختي بر انديشمندان امامي بعد از خود به ويژه شيخ مفيد مورد پژوهش قرار گرفته است.
كتاب «نوبختيان، ابوسهل و ابومحمد» تاليف حجت الاسلام سيدعلي حسيني زاده خضرآباد يكي از دو كتابي است كه هفته گذشته در اختتاميه ششمين جشنواره كتاب دين و پژوهش هاي برتر از ميان 790 كتاب در گروه «فلسفه، كلام، اخلاق، عرفان و مذاهب اسلامي» شايسته تقدير شناخته شد.
فراهنگ**1003** 1823خبرنگار: محمدرضا جعفرملك * انتشار دهنده: طاهره نبي اللهي

سرخط اخبار فرهنگ