۱۲ دی ۱۳۹۵،‏ ۸:۰۸
کد خبر: 82369206
۰ نفر
پنجه در پنجه انقراض یوزپلنگ ایرانی

تهران-ایرنا-یوزپلنگ گربه سان ارزشمندی است كه در خطر انقراض قرار دارد از این رو برای حفاظت از آن تلاش های زیادی شده كه یكی از آنها تكثیر در اسارت است، البته حرف و حدیث زیادی از سوی موافقان و مخالفان این طرح به گوش می رسد اما هدف نهایی جلوگیری از انقراض یوز است.

یوزپلنگ گونه ای درخطر انقراض است و اكنون فقط چند قلاده از آن در ایران و آفریقا زیست می كند، چندی پیش مطالعات كارشناسان محیط زیست در جهان نشان داد كه خطر انقراض در كمین 7100 یوزپلنگ موجود در طبیعت است كه از این تعداد 50 قلاده در ایران به سر می برد.
بنا به گفته كارشناسان تفاوت زیادی میان یوزپلنگ آسیایی و آفریقایی وجود دارد، اطلاعات نشان می دهد یوزپلنگ آسیایی تفاوت بسیار زیادی در رفتار و ژنتیك با یوزپلنگ آفریقایی دارد، حتی سطح گلبول های قرمز و سفید این دو متفاوت است و آنزیم های صفرایی و كبدی متفاوتی دارند اما در هر صورت هر دو نژاد در خطر انقراض قرار دارند.
تاكنون به دلایل مختلف از جمله تغییر اقلیم و به طور كلی دخالت انسان در طبیعت موجب انقراض گونه های جانوری ارزشمند زیادی در دنیا از جمله كشور ما شده است، اكنون دیگر شیر ایرانی و یا ببر مازندران در دشت های كشور وجود ندارد در حالی كه زمانی نعره شیر ایرانی رعشه بر اندام ها می انداخت.
دولت قبلی با هدف احیای ببر، در قبال دو پلنگی روسی، دو قلاده ببر سیبری دریافت كرد كه به علت شرایط نادرست نگهداری این حیوانات ارزشمند در باغ وحش ارم یكی از آنها به بیماری مشمشه مبتلا و تلف شد و دیگری به علت مشكوك بودن به این بیماری پنج سال در اسارت به سر برد كه بعد از گرفتن آزمایش های متعدد و فشار دوستداران حیات وحش مشخص شد كه به این بیماری مبتلا نیست از این رو از اسارت آزاد و شرایط زندگی آن تا حدودی بهتر شد.
اكنون نوبت یوزپلنگ است گربه سان ارزشمندی كه اكنون در خطر انقراض قرار گرفته و زنگ خطر آن به صدا در آمده است.
وسعت زیستگاه های یوز 6 میلیون هكتار یعنی یك سوم وسعت مناطق حفاظت شده تحت پوشش سازمان محیط زیست است كه وظیفه حفاظت از آن بر عهده 120 محیط بانی است كه در زیستگاه های یوز مشغول به فعالیت هستند.
براساس آمارهای اعلام شده به نظر می رسد كه فقط 50 قلاده یوزپلنگ آسیایی در ایران باقیمانده است كه این مساله ذهن دوستداران محیط زیست را به خود مشغول كرد از این رو موضوع تكثیر در اسارت به عنوان یك راه حل مطرح شد و این شد كه كوشكی و دلبر دو یوزپلنگی كه در تولگی در اسارت بودند به پردیسان منتقل شدند تا مورد آزمایش های لازم قرار گیرند.
البته روش تكثیر در اسارت موافقان و مخالفان به خود را دارد ، محمود كرمی پژوهشگر و عضو هیات علمی دانشگاه تهران كه تاكنون مطالعات زیادی در زمینه محیط زیست انجام داد و كتاب های محیط زیستی زیادی به چاپ رسانده است به خبرنگار علمی ایرنا درباره تكثیر در اسارت گفت: من نمی توانم با این فناوری مخالفت كنم زیرا برای گونه های مختلف در سطح جهان به كار می رود اما اینكه بتوان این فناوری را در ایران با موفقیت انجام داد، مهم است.
وی افزود: تكثیر در اسارت آنهم برای گوشتخواران كار بسیار دشواری است و در دنیا هم آنطور كه باید جواب نمی دهد، حتی برای علفخواران هم روند پیچیده ای است بنابراین انجام چنین كارهایی نیاز به فكر و اقدامات علمی دقیقی دارد.
كرمی ادامه داد: در یكی از كشورها در راستای تكثیر در اسارت یك یوز ماده را بیهوش و به روش مصنوعی باردار كردند كه بعد از به دنیا آمدن توله ها مادر آنها را خورد بنابراین دست زدن به چنین اقداماتی به این راحتی ها نیست چون طبیعت خلق و خوی خود را دارد و دخالت انسان آنرا مختل می كند.
وی تاكید كرد: مساله دیگر این است كه تصور كنیم روند تكثیر در اسارت با موفقیت انجام شد حال توله یوزها را در كجا باید رها كنیم ؟ قطعا باید در همین زیستگاه های كنونی كه داریم رها سازی شوند اما حرف این است كه یوزهایی هم كه از بین رفتند در همین زیستگاه ها زندگی می كردند و نابود شدند بنابراین مساله مهم بهبود بخشیدن به وضعیت زیستگاه ها است.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران اظهار كرد: البته شواهد نشان می دهد وضعیت زیستگاه های یوزپلنگ در كشور تا حدودی بهتر شده است اما نیاز به كار و سرمایه گذاری بیشتری دارد.
كرمی به ورود دو قلاده ببر از سیبری به كشور اشاره كرد و گفت: نتیجه این كار چه شد؟ فقط پول هنگفتی برای آماده سازی زیستگاه این ببرها در میانكاله هزینه شد و اكنون به حال خود رها شده است، علت شكست خوردن این پروژه این بود كه تفكر علمی پشت آن نبود.
وی درباره نگهداری كوشكی و دلبر دو یوزپلنگ نر و ماده پردیسان گفت: نگهداری این دو گونه ارزشمند در پردیسان اشكالی ندارد چون فرصت مناسبی است تا با رفتار این حیوان بیشتر آشنا شویم و مطالعات ژنتیكی بر روی آنها انجام شود، اما قطعا باید در پشت هر اظهار نظری تفكری علمی و پخته نهفته باشد.
وی تاكید كرد: به نظر می رسد بهتر است به جای فكر كردن به موضوعاتی مانند تكثیر در اسارت به فكر حفاظت از زیستگاه ها با هدف بهبود وضعیت آن باشیم.
كرمی با اشاره به اینكه نمی توان از فناوری های روز دنیا استفاده نكرد، گفت: اما باید در این زمینه فكری اساسی صورت گیرد، اگر زیستگاه ها احیاء و حفاظت شوند و شرایط مناسبی مهیا شود قطعا گونه ها به طور طبیعی تكثیر می شوند.
همچنین هومن جوكار مدیر پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی به ایرنا گفت: تا چندی پیش هیچ منطقی مبنی بر تكثیر یوز در اسارت نداشتیم تا اینكه یك وضعیت بحرانی بروز كرد و تصمیم بر تكثیر در اسارت گرفتیم.
وی افزود: در مدت 14 سال فعالیت پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی و صرف هزینه زیاد، وضعیت تا حدودی بهتر شده بود تا اینكه متوجه شدیم بنا به دلایلی زیستگاه های یوزها در حال كوچك شدن است و بیشتر اوقات یوزها در خارج از زیستگاه ها به سر می برند كه این موجب نگرانی شد.
جوكار ادامه داد: بررسی ها نشان داد در زیستگاهی واقع در یزد حدود سه سال است از هیچ یوز ماده ای
عكسبرداری نشده است كه این مساله نگرانی هایی را به وجود آورد.
وی گفت: این موضوع را با كارشناسان خارجی در میان گذاشتیم و آنها گفتند زمانی كه زیستگاهی كوچك می شود جمعیت حیوانات موجود در آن نیز به طور طبیعی یا غیر طبیعی كاهش می یابد كه به فكر چاره افتادیم از این رو در این شرایط بهترین راه انتقال كوشكی و دلبر به سایت پردیسان و مطالعه بر روی آنها با هدف تكثیر در اسارت انتخاب شد.
جوكار افزود: با انتقال این دو یوز به پردیسان حداقل برای زمان های بحرانی دو یوز نر و ماده در اختیار داریم كه این كار با بودجه ای جداگانه و زیر نظر مستقیم سازمان حفاظت محیط زیست در حال انجام است.
جوكار درباره وضعیت یوزپلنگ ها در ایران گفت: در زیستگاه های شمالی مانند میاندشت و توران زادآوری مرتب و ممتدی وجود دارد و مادران و توله هایی كه آنجا هستند به طور دائم پایش می شوند و نقطه امید ما فعلا آن زیستگاه است.
وی ادامه داد: اما در مقابل در زیستگاه های جنوبی به خصوص در محدوده استان یزد با كاهش ماده ها مواجه هستیم كه این جای نگرانی دارد از این رو با دقت بر روی كوشكی و دلبر مطالعه می كنیم.
جوكار چندی پیش به ایرنا گفته بود در چنین شرایطی یكی از اقداماتی كه فعلا می شود در مورد آن فكر كرد این است كه بخش بسیار وسیعی از یك منطقه حفاظت شده را فنس كشی كنیم به طوری كه زادآوری طبیعی گونه ها در آن ادامه داشته باشد نه به صورت یك محیط در اسارت، اما كاملا تحت كنترل و حفاظت باشد،
البته این پروژه برای گونه هایی كه به صورت طبیعی زندگی می كنند اولویت ما نیست كما اینكه هیچ وقت درمورد منطقه حفاظت شده توران و میاندشت كه مشكلی ندارند، چنین فكری نخواهیم كرد.
وی تاكید كرد: اما در زیستگاه های جنوب كه ماده ای وجود ندارد و اگر به همین روال ادامه یابد احتمال از بین رفتن و از دست دادن یوز در آن منطقه وجود دارد، باید چاره ای اندیشیده شود بر همین اساس برروی این موضوع كار می كنیم.
*** كوشكی و دلبر
كوشكی و دلبر دو یوزپلنگ نر و ماده ای هستند كه به ترتیب 10 آذر 93 از پناهگاه حیات وحش میاندشت و 11 آذر 93 از ذخیره گاه زیست كره توران به پارك پردیسان تهران منتقل شدند، این دو گونه ارزشمند با هدف تكثیر در اسارت و انجام تحقیقات بر روی رفتار گربه سانان به این مكان منتقل شدند.
كوشكی یوزپلنگ نر بهمن ماه 1386 در 4 ماهگی و دلبر یوزپلنگ ماده فروردین 1390 در سه ماهگی به اسارت در آمدند كه بعد از این و با توجه به اهمیت حفاظت از این گونه های ارزشمند و در خطر انقراض بودن آنها به پارك پردیسان منتقل شدند.
بر این اساس در خرداد 1390 اولین طرح ایجاد مركز تكثیر ارایه شد و در شهریور 1391 این طرح برای ' شان مك كویین ' كارشناس ایرلندی گربه سانان ارسال شد و وی نظر نهایی خود را بر روی این طرح ارایه داد كه از تیرماه همان سال كار ساخت این مركز تحقیقاتی در پارك پردیسان آغاز شد.
این سایت دارای 6 فضای مجزا است كه با هدف، تكثیر در اسارت، نگهداری از این دو یوز و همچنین پذیرایی از هر یوزپلنگ آسیایی دیگر كه شاید در آینده به هر دلیل غیر قابل پیش بینی توان ادامه حیات در زیستگاه طبیعی اش را از دست بدهد، طراحی و ساخته شده است.
بعد از اتمام این مركز دو یوزپلنگ نر و ماده به آن منتقل شدند و اكنون در شرایط بسیار خوبی به سر می برند.
علاوه بر تكثیر در اسارت این مركز هدف دیگری نیز دارد و آن شناساندن این گونه ارزشمند به مردم و بالا بردن آگاهی عموم در مورد ارزش حفاظت از این گربه سان است كه تا به امروز نیز موفق بوده است.
علمی 9014**1440
خبرنگار: كیمیا عبدالله پور** انتشار: گلشن