۱۱ دی ۱۳۹۵،‏ ۱۵:۱۹
کد خبر: 82368688
۰ نفر
شهری سردرگم در زائده های شهری

زاهدان- ایرنا- حاشیه نشینی معضل قرن جدید و یكی از عوامل نابسامانی شهرها محسوب می شود كه اینك به دلیل شرایط خاص و بحران های طبیعی سیستان و بلوچستان چهره ای نامناسب به شهرهای آن به ویژه زاهدان مركز این استان داده است.

به گزارش ایرنا، در كنار خانه های گلی و سنگی بنا شده بر روی یكدیگر، كودكی درحال بازی با تایرهای كهنه است، لباس های مندرس و كثیف این كودك و گل و لای و زباله های پخش شده در اطراف وی برای برخی افراد چنان چندش آور است كه شاید حاضر به دیدن این صحنه نشوند.
كودكانی با لباس های كهنه و آستین های نیمه درحال جست و خیزند و آشغالها را زیر پای خود می لرزانند، انگار این نوع پوشش مخصوص این مناطق است.
حاشیه نشینی، معضلی كه در ایران درحال توسعه به صورت چشمگیر درحال رشد است و یكی از دلایل آن شرایط اقتصادی نامطلوب بسیاری از افراد جامعه است كه از شهرهای كوچك و روستاها به شهرهای بزرگ مهاجرت می كنند و از آنجا كه توان سكونت در مراكز شهرها را ندارند مجبورند در حاشیه ها اقامت كنند.

**حاشیه نشینی بیش از یك پنجم جمعیت سیستان و بلوچستان
استاندار سیستان و بلوچستان دراین باره در گفت وگو با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: بیش از 500 هزار نفر حاشیه نشین در این استان وجود دارد كه این امر یكی از مهمترین معضل های پیش روی مسئولان است.
علی اوسط هاشمی ادامه داد: خشكسالی، پراكندگی جمعیت و زایش روستاهای جدید از جمله عواملی است كه در سیستان و بلوچستان سبب رشد مهاجرت غیرمعقول مردم شده است.
وی افزود: طرح ساماندهی حاشیه نشینی در شهرهای زاهدان، زابل، چابهار و ایرانشهر در حال اجراست.
وی تصریح كرد: اجرای صحیح و موفق طرح ساماندهی حاشیه نشینی نیازمند مشاركت آحاد مردم است و باید این مهم به جد مورد توجه قرار گیرد تا موفقیت حاصل شود.
استاندار سیستان و بلوچستان خاطرنشان كرد: امسال عملیات غبار زدایی از بافت های فرسوده و حاشیه نشینی در شهرهای سیستان و بلوچستان در قالب رویكرد استانی مورد توجه قرار گرفته است.
هاشمی بیان كرد: هر طرح و برنامه ای كه از سوی اداره یا سازمانی برای محرومیت زدایی در مناطق حاشیه نشین و بافت فرسوده ارائه شود در اولویت اعتبارات استانی قرار می گیرد.
وی افزود: دراین استان 64 منطقه حاشیه نشین وجود دارد كه حل این مشكل نیازمند پشتوانه ملی است تا این غبار از سطح شهرهای استان زدوده شود.
وی خاطرنشان كرد: تمام دستگاه های این استان نیز باید برای بهبود اوضاع حاشیه نشینی ورودی فعال و جدی داشته باشند.
وی ادامه داد: 51 درصد جمعیت سیستان و بلوچستان در روستاها سكونت دارند كه برای جلوگیری از مهاجرت روستاییان به شهرها باید روستاها از امكانات لازم برخوردار شوند.

**نوعی متفاوت از حاشیه نشنی در زاهدان
سرپرست اداره امنیتی و انتظامی دادگستری سیستان و بلوچستان در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: براساس آمارهای موجود، هم اینك سیستان و بلوچستان در صدر آمار حاشیه نشینی كشور قرار دارد.
غلامرضا باغ شیرین ادامه داد: 30 درصد بودجه استانی برای ساماندهی سكونتگاه های حاشیه ای شهر در نظر گرفته شده است.
وی افزود: بیش از 35 درصد جمعیت زاهدان ساكن مناطق حاشیه ای و سكونتگاه های غیر رسمی هستند.
وی تصریح كرد: تفاوت سكونتگاه های غیر رسمی زاهدان با سایر مناطق این است كه سكونتگاه های این شهر به صورت درون هسته ای(مركز شهری) و پیرامونی تشكیل شده است.
وی خاطرنشان كرد: متاسفانه در مناطق مركزی این شهر مانند بلوار دانشجو نیز حاشیه نشینی به شكلی دیگر وجود دارد كه از نمونه های آن می توان به مجتمع های مسكونی گواتام اشاره كرد.
سرپرست اداره امنیتی و انتظامی دادگستری سیستان و بلوچستان بیان كرد: 13 منطقه كلی حاشیه نشینی در زاهدان وجود دارد.

**سه عامل توسعه حاشیه نشینی در زاهدان
باغ شیرین با اشاره به سه عامل توسعه بخش سكونتگاه های غیر رسمی در زاهدان ادامه داد: یكی از این عوامل همجواری با كشورهای افغانستان و پاكستان است.
وی با اشاره به نزدیكی های مذهبی حاشیه نشینان افغان و پاكستانی با مردم زاهدان ادامه داد: حاشیه نشینان افغان بیشتر در مناطقی مانند باباییان زاهدان كه جمعیت شیعه دارند و پاكستانی ها نیز بیشتر در مناطق حاشیه ای مانند شیرآباد و كریم آباد كه جمعیت سنی دارند ساكن هستند.
وی اظهار داشت: عامل دوم، فقدان توسعه زیرساخت های اجتماعی و اقتصادی استان است كه سبب جذب مردم به كلان شهرها می شود.
سرپرست اداره امنیتی و انتظامی دادگستری سیستان و بلوچستان ادامه داد: افرادی كه به كلان شهرها می آیند به دلیل نداشتن توانمندی اقتصادی و اجتماعی نمی توانند در بافت مركزی شهر ساكن شوند و زندگی در سكونتگاه های حاشیه ای شهر را بر می گزینند و این امر آغاز تشكیل گروههای زیر زمینی و متكدی هاست.
باغ شیرین افزود: سومین عامل توسعه حاشیه نشینی عاملی سازمان یافته است كه برخی افراد یا گروه ها قصد دارند تا در نقاب حاشیه نشینی اراضی ملی و حاكمیتی را تصرف كنند.
وی تصریح كرد: این افراد با نقشه زمین خواری، زمین های دولتی را قطعه بندی و به صورت غیر قانونی تفكیك و نیز بدون هیچ مجوزی اقدام به ساخت و ساز می كنند.

**حاشیه نشینی در زاهدان از لحاظ آمار جمعیتی و كالبد شهری
وی خاطرنشان كرد: بر اساس آمار موجود، زاهدان تا 2 سال قبل بیشترین رشد حاشیه نشین كشور را داشته و اینك از نظر جمعیت حاشیه نشین از كرج نیز پیشی گرفته است.
سرپرست اداره امنیتی و انتظامی دادگستری سیستان و بلوچستان بیان كرد: همچنین زاهدان از نظر كالبد شهری پس از مشهد مقدس بیشترین میزان ساخت و ساز سكونتگاه های غیر رسمی را دارد.

**راهكار های موجود برای مقابله با حاشیه نشینی
باغ شیرین با اشاره به راهكارهای موجود برای مقابله با حاشیه نشینی اظهار داشت: توسعه مناطق مبدا یكی از راهكارهایی است كه مانع از مهاجرت مردم به كلان شهرها می شود.
وی ادامه داد: توسعه ساختار یا بافت شهری در مناطق حاشیه نشین نیز از سایر راهكارهاست كه بر اساس آن باید زیرساخت های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در حاشیه شهر ایجاد شود كه این امر سبب جلوگیری از ایجاد روابط تنفر انگیز بین حاشیه و سایر مناطق می شود.
وی افزود: باید پذیرفت كه حاشیه نشینی وجود داد و شاید نتوان آن را بطور كامل از بین برد اما باید از توسعه بی بند و بار و لجام گسیخته آن جلو گیری شود.
**هشدار برای ارگانهای دولتی در همكاری با زمین خواری
سرپرست اداره پیشگیری‌های امنیتی و انتظامی معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری سیستان و بلوچستان تصریح كرد: به منظور مقابله با زمین خواری باید كمربند شهری تعریف و زمین های خالی این كمربند مشخص شود.
غلامرضا باغ شیرین ادامه داد: مالكان این زمین ها كه بیشتر نهادهای حكومتی هستند نیز باید ملزم شوند تا برای صیانت از این مناطق وارد عمل شوند و درصورتی كه نهادهای دولتی اقدامی نكنند، این امر به منزله مشاركت در زمین خواری است.

**ایجاد تحرك عمودی در شهر
وی بیان كرد: باید فرایند تحرك عمودی در شهر شكل بگیرد، به این معنی كه امكان ارتقای افراد در نظام قشر بندی جامعه وجود داشته باشد.
وی خاطرنشان كرد: تحرك عمودی سبب ایجاد امید به آینده در افراد می شود و افراد نیز می توانند انتظار داشته باشند تا با دستیابی به سرمایه های فرهنگی مانند تحصیلات امكان رشد در نظام اجتماعی را داشته باشند.
سرپرست اداره پیشگیری‌های امنیتی و انتظامی معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری سیستان و بلوچستان اظهار داشت: هم اینك بسیاری از افراد حاشیه نشین تنها فقر را به نسل آینده منتقل می كنند و بالا بودن بعد خانوار و زاد و ولد در این مناطق سبب بازتولید حاشیه نشینی می شود.

**حاشیه نشینی اجباری مردم سیستان
زاهدان یكی از كلان شهرهای سیستان و بلوچستان محسوب می شود كه به دلیل موقعیت خاص خود حاشیه نشینان زیادی را جذب كرده است، گرچه برخی از جمعیت حاشیه نشین این شهر را مهاجران افغان و پاكستانی تشكیل می دهند اما تعداد زیادی را نیز مهاجران سایر نقاط استان بویژه منطقه سیستان تشكیل می دهند.
به دلیل خشكسالی های مكرر در منطقه سیستان بسیاری از افراد حاشیه مرز در این منطقه به حاشیه زاهدان، چابهار و سایر نقاط استان و كشور مهاجرت كرده اند و از آنجائیكه سرمایه كافی برای اسكان در مراكز شهرها را ندارند به حاشیه های شهری سوق پیدا می كنند.
مردم سیستان (زابل، هیرمند، زهك، هامون و نیمروز) در شمال سیستان و بلوچستان پس از 18 سال خشكسالی و بسته شدن مرزهای این منطقه با كشور افغانستان و بازماندن مردم از تجارت مرزی شمار زیادی از ساكنان شهرها و روستاها كه به گفته برخی افراد تا هشت هزار خانوار هم می رسند از این منطقه بار سفر بسته و كوچی اجباری را در پیش گرفتند.
كوچی از نوع سخت، طاقت فرسا و نامطلوب كه در بهترین حالت باید در زاغه های یك شهر ناآشنا اقامت كنند، جایی كه دیگر نشانی از آب و خاك سیستان نیست.
این مردم رنج دیده به دلیل نداشتن درآمد كافی و شرایط نامطلوب معیشتی از سیستان مهاجرت كره اند بنابراین راهی جز انتخاب مناطق حاشیه ای برای ادامه حیات ندارند.
بسیاری از تجار، كشاورزان، دامداران، صیادان و كارآفرینان منطقه سیستان پس از ورشكستگی كامل به حاشیه های شهر زاهدان و چابهار روی آورده و از طرق مختلف همچون دستفروشی یا مسافركشی و كارهایی مانند آن امرار معاش می كنند.
یكی از ساكنان حاشیه شهر زاهدان در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: در گذشته كه موقعیت اقتصادی زابل خوب بود چندین كارگاه تولید بلوك های مختلف، یك نانوایی و چند خودرو سنگین داشتم كه این امر سبب كارآفرینی برای حداقل 15 نفر شده بود.
وی كه به علت شرمندگی از ذكر نامش خودداری كرد گفت: سیستان پس از مسدود شدن مرز به اوضاع اقتصادی نامطلوب و شكننده ای دچار شده و از آنجایی كه بیشتر تجار و كارآفرینان آن برای انجام كارهای خود از وام بانكی استفاده كرده بودند دیگر نتوانستند قسط های خود را پرداخت كنند.
وی افزود: بسیاری از مردم منطقه مجبور به تعطیلی كار و كاسبی و نیز فروش اموال خود برای پرداخت قسط های عقب مانده و بدهی ها شدند و در نهایت به میزان زیادی زیر بار قرض رفتند.
وی ادامه داد: اینك به همراه سه دختر و 2 پسر خود در محله باباییان زاهدان در یك خانه خشتی و گلی ساكن شده و از طریق فروش ضایعات درآمد كسب می كنم.
یكی دیگر از ساكنان مناطق حاشیه زاهدان بیان كرد: علت حضور در این مناطق نابسامان نداشتن درآمد كافی در منطقه سیستان بوده است.
سالار فقیر لشكری ادامه داد: پس از خشك شدن هامون و بسته شدن مرزها دیگر هیچ درآمدی نداشتم و مجبور شدم برای كار به همراه خانواده خود به زاهدان بیایم.
وی ادامه داد: سود حاصل از فروش سوخت مرزی به اندازه خریدن چند قرص نان هم نمی شود و تا زمانی كه دولت مردان برنامه ای جامع نداشته باشند نمی توان انتظار بهبود شرایط زندگی در سیستان و تثبیت جمعیت را در آن داشت.
فرماندار شهرستان مرزی هیرمند در شمال سیستان و بلوچستان به خبرنگار ایرنا گفت: این شهرستان یكی از مناطق مهاجرت فرست استان محسوب می شود.
محمد علی پیری ادامه داد: بیكاری یكی از دلایل مهاجرت افراد به حاشیه شهرهاست كه برای مقابله با آن باید كسب و كار در شهرهای مرزی رونق یابد.
وی افزود: یكی از راهكارهای موجود در مناطق مرزی برای تثبیت جمعیت راه اندازی معبرهای مرزی است تا مردم بتوانند بدون هیچ واسطه ای تجارت كرده و درآمد كسب كنند.
وی تصریح كرد: همچنین افرادی كه از این منطقه مهاجرت كرده و در مناطق حاشیه ای سایر شهرها سكونت دارند در صورت بازگشت می توانند از مزایای سود حاصل از فروش فراورده های نفتی مرزنشینان استفاده كنند.
فرماندار شهرستان هیرمند خاطرنشان كرد: با توجه به اینكه بیشتر جمعیت این منطقه روستایی هستند حاشیه نشینی در این شهرستان معنا ندارد با این وجود به منظور جلوگیری از مهاجرت جمعیت از منطقه، در صورتی كه روستاییان از روستاها به حاشیه شهرهای سیستان(زابل، هیرمند، زهك، نیمروز و هامون) مهاجرت كنند از آنان استقبال شده و امكانات لازم نیز در اختیارشان قرار می گیرد.
منطقه سیستان یكی از مناطقی است كه به دلیل شرایط خاص خود باید بصورت ویژه در نظر گرفته شود.

**نقش آموزش و پرورش در حاشیه شهرها
آموزش و پرورش یكی از نهادهایی است كه به دلیل آموزش های مطلوب می تواند مسیر زندگی را نه تنها در حاشیه شهرها بلكه در تمام نقاط و شرایط بهبود بخشد.
مدیركل آموزش و پرورش سیستان و بلوچستان در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: یكی از اقدامات آموزش و پرورش در زمینه رسیدگی به حاشیه های شهر گسترش آموزش و تربیت بوده است.
علیرضا نخعی ادامه داد: به منظور ارتقا كیفیت زندگی در مناطق حاشیه ای، امكانات مدارس دولتی موجود ارتقا داده شده و نیز در مكانهایی كه مدارس دولتی نبوده، كار آموزش به صورت خرید خدمات آموزشی با همكاری مردم و بخش خصوصی انجام شده است.
وی ادامه داد: بر اساس آمار موجود افراد بازمانده از تحصیل در منطقه سیستان به عنوان یكی از مراكز مهاجر فرست 17 هزار نفر بوده كه 11 هزار نفر آنان با مراجعه خانه به خانه آموزش دیده و پنج هزار نفر دیگر به دلایل مختلفی در منطقه حضور ندارند.
وی افزود: طرح خرید خدمات با استفاده از توان بخش خصوصی برای محرومیت زدایی با فعالیت 1500 نفر در سطح استان در حال اجراست.
مدیركل آموزش و پرورش سیستان و بلوچستان تصریح كرد: شهید گنگوزهی نیز یكی از افرادی بود كه در طرح خرید خدمات برای محرومیت زدایی از مناطق دور افتاده مشغول به كار بود.
نخعی خاطر نشان كرد: در این زمینه سایر نهادها از جمله استانداری، فرمانداریها و سازمان برنامه و بودجه سیستان و بلوچستان همكاری لازم را داشته اند.
وی بیان كرد: با انجام كارهای لازم هم اینك بازمانده از تحصیل در استان تولید نمی شود.
وی افزود: اتباع خارجی دارای مجوز نیز می توانند با اخذ نامه از سازمانهای مربوطه نسبت به تحصیل در مدارس اقدام كنند.

**نقش علوم پزشكی و خدمات بهداشتی درمانی در حاشیه شهرها
معاون اجرایی مركز بهداشت زاهدان در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: علوم پزشكی زاهدان در زمینه ارتقای وضعیت بهداشتی و درمانی در شهر زاهدان و مناطق زیرپوشش اقدامات گسترده ای داشته كه ایجاد ساختمان های جدید بهداشتی از مهمترین آنهاست.
ملك كیانی ادامه داد: این ساختمان ها با عنوان پایگاه سلامت جامعه شهری شناخته می شوند و در آن افراد دوره دیده بجز پزشك خدمات درمانی و بهداشتی را به مردم ارائه می دهند.
وی افزود: همچنن تعداد زیادی از افراد برای خدمت رسانی به مردم حاشیه شهرها در این پایگاهها به كار گرفته شده اند.
وی تصریح كرد: با توجه به اینكه بیش از یك سوم جمعیت شهر زاهدان در مناطق حاشیه ای قرار دارند، علوم پزشكی و خدمات بهداشتی درمانی زاهدان به این حوزه ورود جدی داشته است.
معاون اجرایی مركز بهداشت زاهدان خاطرنشان كرد: نبود زیرساخت های لازم در حاشیه شهرها سبب ایجاد بسیاری از مشكلات بهداشتی و توسعه بیماریهای واگیردار مانند ایدز می شود.
كیانی بیان كرد: بسیاری از معضلات اجتماعی نیز مربوط به حاشیه شهرهاست.
وی افزود: همچنین مراكز DIC تحت نظارت علوم پزشكی در مناطق حاشیه شهر برای سامان دادن به معتادان وجود دارد كه به این افراد به منظور تزریق ایمن خدمات می دهند.
در بحبوحه فریادها و زشتی های زائده ای ناموزون از شهر اما، من كودكی را دیدم كه چراغی از نوع كتاب بدست داشت، نمی دانستم قرار است آینده او چه شود، شاید در 12 یا 13 سالگی زن یا مردی مسن شود و یا شاید بتواند از این گذر سخت و نفس گیر رد شود و آینده را به گونه ای دیگر رقم زند، به گونه ای كه حس برابری را بتوان به خوبی درك كرد، به گونه ای متفاوت از آنچه جامعه به او تحمیل كرده است.
شاید بچه های آفساید هم روزی سر را بالا گرفته و سینه سپر راه بروند و بگویند زندگی خوب كنونی من را سرمایه پدر نساخته و از هیچ پول بادآورده ای نیست بلكه آن را خودم ساخته ام، خود خودم با دست های پینه بسته و آستین های نیم تنه ام.
7311 **6081 خبرنگار: اسماعیل مرادقلی ** انتشار دهنده: حیدر سرایانی