رفع فقر فرهنگی و اقتصادی عامل مهمی در توسعه سوادآموزی است

تهران- ایرنا- «علی باقر زاده» در گفت وگو با ایرنا از سواد آموزی به عنوان ركن اصلی توسعه و آبادانی نام برد و گفت: نهادهای مختلف بایستی در جهت اجباری شدن آموزش و پرورش تلاش كنند و بكوشند تا با برطرف كردن فقر فرهنگی و اقتصادی در جامعه در مسیر رسیدن به پیشرفت گام بردارند تا اینگونه با رشد شاخص سواد در كشور بتوان به جایگاه مطلوبی در عرصه بین المللی دست یافت.

دستیابی به علم و دانش از كارآمدترین ابزارهای توسعه و پیشرفت برای هر جامعه انسانی به شمار می رود، عامل مهمی كه با گسترش سوادآموزی در جامعه حاصل می شود. در كشوری كه بسیاری از مردمان آن بی سواد باشند رسیدن به آرمان ها میسر نخواهد بود و مشكل های پیش روی آنان هر روز با پیشرفت دیگر جوامع، گسترده تر خواهد شد.

بنابراین كشورهای مختلف در طول سال های گذشته به اهمیت سواد پی بردند و در این راستا هر كدام به گونه ای برای ریشه كن كردن بی سوادی تلاش كردند. پس از پیروزی انقلاب شكوهمند اسلامی، امام خمینی(ره) نیز كه علم آموزی را عبادت و از نیازهای ضروری زندگی افراد بر می شمردند، مردم را به قیام عمومی به منظور از میان بردن بی سوادی در كشور فرا خواندند و در نخستین گام دستور تشكیل نهضت سواد آموزی را در هفتم دی ۱۳۵۸ خورشیدی صادر كردند.

سواد آموزی با فرمان بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران از یك حركت محدود فرهنگی به نهضتی فراگیر تبدیل شد و گروه های بسیاری از مردم برای آموزش سواد به هموطنان خود در منطقه های شهری و روستایی بسیج شدند و برنامه های گسترده ای برای دستیابی به اهداف این سازمان انجام دادند.

مجلس شورای اسلامی اساسنامه سازمان نهضت سواد آموزی را در 1363 خورشیدی با هدف تقویت و توسعه برنامه های مبارزه با بی سوادی به تصویب رساند و در آن آموزش خواندن و نوشتن به بزرگسالان و آموختن حساب با استفاده از ابزارهای هنری و تشویق بی سوادان و كم سوادان به امر یادگیری را وظیفه اصلی این نهاد عنوان كرد.

اكنون با فعالیت های گسترده این سازمان بسیاری از افراد بی سواد كشور توانسته اند علاوه بر آموزش خواندن و نوشتن به مدارج بالای علمی دست یابند و در مسوولیت های مختلف به ملت ایران خدمت كنند. سازمان نهضت سواد آموزی به دلیل رشد نرخ با سوادی از 1390 خورشیدی به وزارت آموزش و پرورش پیوست و اكنون به عنوان یكی از معاونت های این وزارتخانه به فعالیت خویش ادامه می دهد.

پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا در سالروز تشكیل نهضت سوادآموزی با «علی باقر زاده» معاون وزیر آموزش و پرورش و رییس سازمان نهضت سوادآموزی كشور به گفت و گو پرداخت.

** سوادآموزی گامی موثر در تحقق توسعه پایدار
باقرزاده از سوادآموزی به عنوان ركن اصلی توسعه نام برد و گفت: آموزش از جنبه های مختلف كلید پیشرفت و آبادانی كشورها به شمار می رود و تحقیق های مختلف ملی و بین المللی نیز این امر را به اثبات می رساند. بررسی ها نشان می دهد كه آموزش به ویژه آموزش مهارت های پایه در افزایش توانمندی مردم برای رویارویی با فقر تعیین كننده است. باتوجه به تحقیقات یك گزارش جهانی در صورت دسترسی تمام افراد كره زمین به آموزش پایه، دست كم 171 میلیون تن از فقر رهایی می یابند و میزان فقرا 12 درصد كاهش پیدا می كند.

رییس سازمان نهضت سواد آموزی كشور بیان داشت: آموزش و مهارت های پایه ای می تواند به روش های زراعی پایدار و درك مفهوم تغذیه سالم نیز كمك كند زیرا اگر كشاورزان باسواد باشند ارزش افزوده اقتصادی باسواد شدن آنها چند برابر میزان سرمایه گذاری انجام شده در اصلاح نهاده های گیاهی است. همچنین سواد آموزی به طور چشمگیری در سلامت انسان تاثیر دارد. یك پژوهش جهانی نشان می دهد مادرانی كه سواد دوره ابتدایی را از مدرسه یا سواد آموزی كسب می كنند، نرخ مرگ و میر كودكان زیر یك سال آنها 50 درصد كاهش می یابد و میزان ابتلا به بیماری های واگیردار در آنان نزدیك به 10 درصد كم می شود و عارضه كوتاه قدی كه به دلیل تغذیه ناسالم روی می دهد، 60 درصد كاهش پیدا می كند.

آموزش پایه سواد، علاوه بر اثرگذاری در سبك زندگی، وضعیت اقتصادی و رفاهی افراد بر افزایش توانمندی مهارت های مشاركتی و مداخله موثر آنان در امور جامعه نقش دارد. همچنین عامل اساسی در مصرف انرژی و مواد تجدید پذیر به شمار می رود و از عناصری است كه می تواند به پویایی اقتصادی، ترویج كارآفرینی و رونق بازار كار منجر شود. «حفاظت از محیط زیست، یادگیری مهارت های اجتماعی، تضمین جوامع سالم و پایدار، یادگیری مداوم در زمینه های مختلف» نیز از دیگر اثرهای با سواد بودن در جامعه است.

وی در ادامه افزود: در جهان كنونی میزان دسترسی ملت ها و كشورها به علوم و فنون جدید به عنوان مظهر قدرت آنها شناخته می شود. این مهم نخست به وسیله آموزش رسمی در كودكی حاصل خواهد شد و در این راستا ضرورت دارد تمام كودكان و جوانان به آموزش با كیفیت، برابر و مبتنی بر نیازهای روز دسترسی داشته باشند و پس از آن افرادی كه از تحصیل باز می مانند با استفاده از فرصتی دیگر كه همان سواد آموزی است بایستی كار آموزش را پیگیری كنند.

** افزایش نرخ سواد با تشكیل نهضت سوادآموزی
باقرزاده فعالیت های سازمان نهضت سواد آموزی را از هنگام شكل گیری تا كنون بسیار ارزشمند و كارآمد دانست و اظهار كرد: هنگامی كه امام خمینی(ره) پیام تاریخی خود را برای تشكیل سازمان نهضت سواد آموزی صادر كردند، نزدیك به 50 درصد جمعیت زیر 50 سال كشور بی سواد بودند اما اكنون این میزان با فعالیت های مداوم مربیان و كاركنان این نهاد به كمتر از پنج درصد رسیده است و بهبود 45 درصد نرخ سواد در گروه سنی 10 تا 49 ساله به عنوان جامعه هدف نهضت سواد آموزی مشاهده می شود. اختلاف میان سواد در منطقه های شهری و روستایی نیز از 35 درصد در 1355 خورشیدی به كمتر از 9 درصد در 1390 خورشیدی رسید و فاصله با سوادی مردان و زنان كاهش قابل توجهی پیدا كرد.

معاون سوادآموزی وزیر آموزش و پرورش با اشاره به میزان پوشش دهی بی سوادان و جذب آنان برای سواد آموزی توضیح داد: پس از سال های اولیه انقلاب، دولت هر سال یك هدف كمی برای نهضت سواد آموزی در نظر می گیرد. برای نمونه در 1394 خورشیدی هدف آموزشی این سازمان 380 هزار تن در نظر گرفته شد اما نهضت سوادآموزی توانست كلاس های آموزشی را برای 512 هزار تن از سواد آموزان كشور برگزار كند. همچنین 420 هزار تن برای آموزش در 1395 خورشیدی در نظر گرفته شد كه مربیان این سازمان با تلاش های خویش توانستند 450 هزار تن را زیر پوشش بگیرند. این آمارها نشان می دهد سازمان نهضت سواد آموزی دوره های سواد آموزی خود را كه در سه سطح سوادآموزی، انتقال و تحكیم برگزار می شود، 10 تا 25 درصد بیش از هدف گذاری كه برای آن تعیین شده بود، برگزار كرده و وظیفه خویش را تا كنون به خوبی به انجام رسانده است.

** تنوع شیوه های آموزشی، گامی در جهت ترغیب سوادآموزان
وی روش های آموزش سواد را متنوع و متناسب با شرایط مختلف سوادآموزان ارزیابی كرد و گفت: سازمان نهضت سواد آموزی از شیوه های مختلفی برای آموزش به افراد بهره می گیرد. برخی آموزش ها به صورت خودآموز است كه در این شیوه یكی از اعضای خانواده به عنوان پشتیبان فرد آموزش پذیر معرفی می شود، نهضت سواد آموزی كتاب های لازم را در اختیار او قرار می دهد و در صورت قبولی سوادآموز، هفت میلیون ریال پاداش از این سازمان دریافت می كند. شیوه دیگر آموزش فرد به فرد نام دارد، در این روش كه شخص شرایط لازم را برای حضور در كلاس های آموزشی ندارد، به طور گروهی و با حضور دو تا پنج تن خواندن و نوشتن را به وسیله یك آموزش دهنده می آموزد. روش كلاسی نیز با یك حد نصاب و در مكان و زمان مشخصی تشكیل می شود. در این میان برخی داوطلبان به طور آزاد ثبت نام می كنند و تنها در آزمون حضور می یابند، این دسته از افراد امكاناتی آموزشی دریافت نمی كنند و در صورت موفقیت در امتحان كارنامه قبولی خواهند گرفت.

باقرزاده با برشمردن ویژگی های مربیان نهضت سوادآموزی بیان داشت: معلمانی كه برای آموزش این دسته از افراد اعلام آمادگی كنند، اولویت نخست را برای انتخاب شدن به عنوان مربی دارند زیرا پیشتر آموزش های لازم را برای سوادآموزی دریافت كرده اند. در مرحله بعدی از ظرفیت بخش غیردولتی برای امر آموزش استفاده می شود؛ به طوری كه اكنون بیش از 64 هزار مربی در كشور به واسطه موسسه های غیردولتی به امر سوادآموزی می پردازند.

رییس سازمان نهضت سوادآموزی كشور در ارتباط با چگونگی استخدام و به كارگیری مربیان سوادآموزی توضیح داد: قانونی در مجلس شورای اسلامی به عنوان طرح اصلاح تبصره ۱۰ ماده ۱۷ قانون تعیین تكلیف استخدامی معلمان حق التدریسی و آموزشیاران نهضت سوادآموزی در وزارت آموزش و پرورش به تصویب رسیده است و در آن از افرادی مانند مربیان پیش دبستانی، آموزش دهنده های نهضت سواد آموزی، نیروهای شركتی و نیروهای حق التدریس غیرمستمر نام برده شده و آموزش و پرورش را موظف می كند كه این نیروها را به تدریج متناسب با نیاز، رشته و جنس در منطقه های خود به صورت حق التدریس به كار بگیرد.

** رفع فقر فرهنگی و اقتصادی عامل مهم در زمینه آموزش سواد آموزان
وی درباره نقش سوادآموزی در برنامه ششم توسعه عنوان كرد: برای نهضت سواد آموزی به طور مستقیم در برنامه توسعه فعالیت واحدی در نظر گرفته نشده است اما در جدول های طراحی شده از كاهش درصد بی سوادی گروه سنی بالای 10 سال به عنوان یكی از شاخص های اصلی توسعه نام برده می شود كه به منظور رسیدن به نتیجه مطلوب در این زمینه، باید كار جدی و مداوم انجام شود.

باقرزاده با تاكید بر برطرف كردن فقر اقتصادی و فرهنگی در زمینه آموزش سواد آموزان یادآور شد: بودجه یكی از عوامل به شمار می رود كه این امر نیز به دلیل منابع محدود به اندازه كافی در دسترس قرار نمی گیرد اما اراده و همكاری مهم تر و فراتر از بودجه شناخته می شود كه نیاز است در میان دستگاه ها، نهادهای دولتی، غیردولتی و مردم برای محو بی سوادی شكل بگیرد و همگان با قرار گرفتن در كنار یكدیگر برای انجام دادن این مهم تلاش كنند. نهادهای مختلف كشور بایستی در جهت اجباری شدن آموزش بكوشند و قانون اجازه ندهد در روزهایی كه مدرسه دایر است كودكان در خارج از فضای آموزش قرار بگیرند. البته در كنار قانون، این مهم را جامعه و رسانه ها نیز نباید بپذیرند و بایستی مساله جذب تمام كودكان در مدرسه دغدغه ملی و همگانی باشد و تنها به عنوان یك وظیفه سازمانی برای یك نهاد در نظر گرفته نشود. آموزش و پرورش در تمام نقطه های كشور امكان دسترسی كودكان به مدرسه را فراهم كرده است. مشكل آموزش كودكان در آموزش و پرورش نیست بلكه در مسایلی مانند فقر اقتصادی و فرهنگی برخی خانواده ها وجود دارد كه ضروری است با همراهی تمام نهادها بررسی شود.

سازمان نهضت سواد آموزی در راستای جذب سوادآموزان جامعه هدف یعنی گروه سنی ۱۰ تا ۴۹ ساله، به حمایت دستگاه های مختلف از جمله قانون گذاران نیاز دارد تا با برقراری محدودیت های حقوقی- اجتماعی و ایجاد الزام و تشویق، افراد بی سواد را به سواد آموزی و دست كم یادگیری سواد پایه ترغیب كند. همچنین بخش های مختلف بایستی بكوشند تا در كنار آن امكانات آموزشی لازم را در اختیار این سازمان قرار دهند.

** فعالیت های نهضت سواد آموزی در دولت یازدهم
معاون سوادآموزی وزیر آموزش و پرورش با اشاره به فعالیت های گسترده این سازمان در دولت یازدهم، گفت: به طور متوسط سالیانه 500 هزار تن با عملكرد مثبت این سازمان با سواد شده اند كه 25 هزار تن از آنان را شهروندان خارجی و 20 هزار تن را كودكان و نوجوانان بازمانده از تحصیل زیر 18 سال تشكیل می دهند. طرح آموزش اولیا بی سواد دانش آموزان و طرح خواندن با خانواده نیز از دیگر طرح هایی به شمار می رود كه در مدت فعالیت دولت تدبیر در حال اجرایی شدن است. مسابقه انشاء نویسی به صورت متوسط با حضور 100 هزار تن از سوادآموزان هر ساله برگزار می شود و 50 تا 60 هزار تن نیز سالیانه در مسابقه كتابخوانی شركت می كنند.

رییس سازمان نهضت سواد آموزی كشور در پایان بیان داشت: بیش از 140 عنوان كتاب درسی و كمك درسی جدید در طول سه سال گذشته به دلیل اصلاح برنامه درسی در سازمان تدوین شده است كه اكنون در مرحله بهره برداری قرار دارد. امضای 29 تفاهم نامه مشترك با دستگاه های دولتی و غیردولتی نیز از دیگر دستاوردهای سازمان نهضت سوادآموزی در دولت یازدهم به شمار می رود. همچنین مركزهای یادگیری محلی در سطح كشور احیا شد و شورای عالی پشتیبانی سواد آموزی جزو آنها است كه در سال های گذشته جلسه های آن در سطح كشور، استان و شهرستان ها به طور مرتب برگزار می شود.

خبرنگار:مرضیه دهقانی** انتشار دهنده: شهربانو جمعه
پژوهشم**۹۱۶۵**۲۰۰۲**۹۱۳۱
*ایرنا مقاله كانالی برای انعكاس مقاله های اندیشكده ها – پژوهشكده ها - دانشكده ها - مراكز تحقیقاتی و رسانه های ایران وجهان*
Irnaarticle@

سرخط اخبار پژوهش