ساختمان تاريخي هلال احمر خرمشهر؛ تلفيق سنت و مدرنيته

آبادان - ايرنا - ساختمان تاريخي هلال احمر( كنسولگري سابق ) خرمشهر از بناهايي است كه مي توان در اين بنا، تلفيقي از سنت و مدرنيته را يافت.

ساختمان هلال احمرمربوط به دوره‌ي قاجار مي‌باشد و از اين دوره مي توان به عنوان دروازه‌ ورود مدرنيته به معماري ايران دانست.
در اين دوره به ‌دليل آمد و شد هيأت حاكمه به اروپا، راه اندازي كنسول‌گري‌هاي اروپايي در ايران و بالعكس، سفر ناصرالدين شاه به اروپا، حضور معماران روسي و ارمني در ساخت و سازها، تحصيل معماران ايراني در اروپا و استفاده از استادان و معلمان اروپايي در مدرسه‌ي دارالفنون، بيشتر ساختمان‌ها تلفيقي از سنت و مدرنيته شرق و غرب هستند. در اين دوره به‌دليل شكل‌گيري معماري خياباني به دليل ورود اتومبيل به ايران، تقريبا فرم بيشتر ساختمان‌ها از حالت درون‌گرا به برون‌گرا و تمايل به ارتباط بصري بيشتري با خيابان و فضاي خارج پيدا كرد.
ساختمان هلال احمر نيز از اين امر مستثني نبوده و ويژگي‌هاي ذكر شده در آن قابل مشاهده است.
ساختمان دو اشكوبه هلال احمر متناسب با خصوصيات اقليمي و شرايط آب و هوايي منطقه‌ گرم و مرطوب خرمشهر طراحي و ساخته شده، به گونه‌اي كه در گرماي شديد تابستان به‌دليل وجود ايوان‌هاي جلوي اتاق‌ها از شدت تابش آفتاب كاسته شده و باعث كاهش دماي هوا در فضاي بسته شده است.
قطور بودن جرزها و وجود لايه‌ي كاهگل بر روي بام، كمك مضاعفي به تعديل دماي هوا و كاهش چشمگير آن نسب به دماي خارج از ساختمان كرده است.
همچنين وجود بازشوهاي متعدد و مقابل هم و اتاقك‌ هاي راه‌پله در پشت بام كه نقش بادگير را در بنا بازي مي‌كند، به ايجاد كوران هوا و تهويه‌ي مداوم كمك كرده است.
پوشش هر دو طبقه‌ بناي هلال احمر از نوع تخت با تيرهاي چوبي مي‌باشد و در مناطق گرم و مرطوب عموماً براي پوشش از تيرهايي با فاصله‌ي حداكثر 50 سانتيمتر و پوشش حصير و سپس غوره‌ي گل و كاهگل جهت عايق بندي استفاده مي شده است.
اين پوشش به‌دليل مقاومت در برابر رطوبت، متداول‌ترين نوع پوشش براي بناها بوده است.
قوس‌ها(چفدها)ي به‌كار رفته در ساختمان هلال احمر 'مازه‌دار' از نوع چفد مازه‌اي كُند (بيز يا هَلوچين كُند) و مازه‌اي كَفته مي‌باشند.
چفد مازه‌اي كند، شكل بيضي خوابيده‌اي است كه فاصله‌ي كانوني آن مساوي نصف دهانه مي‌باشد و به‌همين دليل فرم آن بسيار نزديك به دايره است.
اين نوع چفد از استحكام بالايي برخوردار نبوده و باربر نيست و بيشتر، داراي نقش تزييني است.
چفد مازه‌اي كفته كه ' بيضي با خيز بسيار كم' مي‌باشد به‌عنوان نعل درگاه بالاي بازشو‌ها استفاده شده است.
تزيينات به‌كار رفته در نماي ساختمان هلال احمر شامل نَغُول‌هاي آجري در اطراف قوس‌هاي ورودي‌ها و قطار بندي در رُخ‌بام بنا مي‌باشد.
نَغُول جمع كلمه‌ي نَغِل به معني گودي است و اين المان جنبه تزييني در نماي ساختمان‌ها داشته و اغلب داراي شكل هندسي مستطيل و يا مربع مي‌باشد كه معمولاً در بالاي سردرها و گاه به‌صورت تركيبي همراه با طاق‌نما ساخته مي‌شود.
بناي هلال احمر به‌صورت كوشك مانند و برون‌گرا بوده و استفاده از نور طبيعي در ساعات مختلف روز، مكث، عبور و تماشا در سازمان فضايي آن به‌خوبي رعايت شده است.
ويژگي‌هاي منحصر به فرد موجود در فضاهاي ساختمان هلال احمر به شرح زير است:
- حضور همزمان سه گونه فضاي باز نظير حياط، نيمه باز (پوشيده) مانند ايوان و بسته مانند اتاق‌ها
- وجود نسبت‌ و تناسب مختلف در سه فضاي فضاي باز، نيمه باز و بسته و امكان انجام فعاليت در سه فضاي 'باز، نيمه باز و بسته'
- انعطاف پذيري فضا در برابر پويايي، رفتار و حالات انساني، عملكردها و ايجاد تعادل
- ارتباط بصري مستقيم بيشتر اتاق‌ها بافضاي آزاد و استفاده از چشم ‌انداز زيباي كانال تاريخي عضدي
- وجود تقارن در طراحي فضاها و همچنين در نماهاي ساختمان
بناي تاريخي و ارزشمند هلال‌احمر، شانزدهم آذرماه 1379 با شماره‌ 2845 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است.
نويسندگان:
نجلا درخشاني كارشناس ارشد مرمت و احياء بناها و بافت هاي تاريخي
سجاد پاك گهر كارشناس ارشد حفاظت و مرمت آثار فرهنگي و تاريخي
6125 انتشار دهنده:سيدبهادر حسيني
كانال خبري ايرنا خوزستان:irnaahvaz@
براي دريافت لحظه به لحظه اخبار استان خوزستان به كانال http://www.telegram.me/irnaahvaz بپيونديد.