دانشور؛ بانوی داستان نویسی فارسی

تهران- ایرنا- «سیمین دانشور» نویسنده و مترجمی بود كه توانست نام یك زن را در میان بزرگان داستان نویسی و ادبیات معاصر بلندآوازه سازد. از دید بسیاری، رمان سووشون نماد قدرتنمایی دانشور در هنر داستان نویسی است.

دانشور در هشتم اردیبهشت ماه سال ۱۳۰۰ در شیراز به دنیا آمد، دوره دانش آموزی ابتدایی و دبیرستان را در مدرسه‌ «مهر آیین» به پایان برد و سپس برای تحصیل در رشته‌ زبان و ادبیات فارسی وارد دانشگاه تهران شد.
پدرش در سال 1320 زمانی كه دانشور موفق به اخذ مدرك كارشناسی شده بود، درگذشت. پس از این رخداد با وجود درآمد مكفی پدر و ثروت مادرش برای مدتی مجبور به كار كردن شد. دانشور به نوشتن مقاله برای روزنامه «ایران» آن زمان با نام مستعار «شیرازی بی‌نام» پرداخت، او برای مدت كوتاهی نیز در رادیو تهران مشغول به كار شد.
دانشور در سال 1327 توانست نخستین مجموعه داستان ‌های كوتاهش را با عنوان «آتش خاموش» منتشر كند كه برخی از داستان‌های این مجموعه 16 قسمتی، پیشتر در روزنامه كیهان، مجله بانو و امید چاپ شده بود.
او در سال 1329 با دفاع از رساله خود درباره زیبایی شناسی موفق به كسب درجه دكترا از دانشگاه تهران شد. دانشور در همین سال با «جلال آل‌احمد» نویسنده نامدار معاصر ازدواج كرد. دانشور 2 سال بعد برای تحصیل در رشته زیبایی‌شناسی به دانشگاه «استنفورد» آمریكا رفت و پس از بازگشت در هنرستان هنرهای زیبا و دانشگاه تهران تدریس كرد. او در سال ۱۳۵۸ از دانشگاه تهران بازنشسته شد.
دانشور آثار برجسته ای را نوشته یا ترجمه كرده است. از مجموعه داستان های او می توان به آتش خاموش، «شهری چون بهشت»، «به كی سلام كنم؟» و «از پرنده‌های مهاجر بپرس» اشاره كرد. همچنین از رمان های دانشور باید به «سَووشون»، «جزیره سرگردانی» و «ساربان سرگردان» یاد كرد.
در زمینه ترجمه نیز می توان به «سرباز شكلاتی»، اثر «برنارد شاو»، «دشمنان» اثر «آنتوان چخوف»، «بنال وطن»، اثر «آلن پیتون»، «داغ ننگ، اثر «ناتانیل هاثورن» و «باغ آلبالو» اثر «آنتوان چخوف» اشاره كرد. دانشور همچنین آثار غیرداستانی را از خود برجای گذاشته است از جمله «غروب جلال»، «شاهكارهای فرش ایران»، «راهنمای صنایع ایران»، «ذن بودیسم» و «مبانی استتیك».
این نویسنده و مترجم نامدار 19 اسفند سال 1390 ، در سن 90 سالگی در تهران دیده از جهان فروبست.

**سبك و درونمایه آثار
سیالیت نثر سیمین دانشور بنا به گفته خود او و البته بسیاری از كارشناسان و منتقدان ادبی كشور وامدار نثر بوستان سعدی است و تعبیرهای عرفانی و عاطفی موجود در زبان این نویسنده فقید نیز تا حد زیادی مدیون تاكید او بر مطالعه اشعار حافظ است. همچنین دانشور نویسنده ای است كه به اصول واقع گرایی (رئالیسم) در داستان تاكیدی وافر داشت و روایت های انتزاعی (آبستره) را نمی پسندید و همواره بر واقع گرایی تاكید می كرد.
داستان های كوتاه دانشور در قیاس با رمان های او از وزن و اعتبار درخوری برخوردار نیستند و نمی توان آن ها را هم طراز داستان های كوتاه نویسندگانی همچون «صادق هدایت» و «بزرگ علوی» تلقی كرد.(1)
كارنامه دانشور در حوزه ادبیات داستانی مبین آن است كه وی در طول زندگی ادبی خویش ، از اصول و موازین سه مكتب «رمانتیسم»، «رئالیسم» و «سوررئالیسم» تاثیر پذیرفته است. به گونه ای كه در نخستین مجموعه داستان های كوتاه خود، متاثر از رمانتیسم بوده و در دومین و سومین آن ها، از موازین رئالیسم بهره جسته و در آخرین آثارش به فراواقع گرایی (سورئالیسم) توجه داشته است.(2)

**فرهنگ عامه
كاربرد فرهنگ عامه در بیشتر آثار دانشور دیده می شود. او شناخت عمیقی از فرهنگ مردم و پژوهش های مربوط به آن دارد و تنها از فرهنگ مردم زادگاهش نمی نویسد، بلكه فرهنگِ مردمِ دیگر نقاط ایران هم در آثارش دیده می شود. او می كوشد تا توجه خواننده را به جنبه هنری، ادبی و ملی برخی مولفه های فرهنگی مانند آیین ها، هنرهای عامه، قصه ها و ترانه ها جلب كند. تصویر ارایه شده از این باورها در نهایت زیبا و همراه با حس مطلوب نوستالژی یا غم غربت است. برخی از آداب و رسوم در سیر رخدادهای داستان های دانشور مانند مراسم مربوط به عروسی، عید نوروز و سوگواری نقش محوری دارند.(3)

**رمان سووشون
به باور بسیاری از منتقدان یكی از بهترین آثار دانشور رمان سووشون است. این رمان توصیف و روایت اوضاع نابهنجار اجتماعی و تسلط بیگانگان بركشور در سال های جنگ جهانی دوم است. این كتاب، اثری رئالیستی با ساختاری منسجم و محكم است. راوی در سووشون، «دانای كل» است و حوادث داستان را به ترتیب توالی زمانی نقل می كند.
دانشور در این رمان با استفاده از قدرت كم نظیر خود در روایت داستان و گنجاندن توامان فرهنگ، اندیشه، زبان ایرانی، فنون و ابزارهای داستان نویسی غربی در آن، همراه با مبانی فكری، فلسفی، مذهبی، عرفانی و جلوه های اساطیری و تاریخی ایران كهن و ایران اسلامی توانسته است بافته ای هزار رنگ و قشنگ را در عین استحكام ساخت و زبان، بیان، قدرت جذب و تاثیر بسازد.(4)
به باور «جمال میرصادقی» نویسنده و منتقد ادبی، رمان «سووشون» در حقیقت تبدیل كتاب «غرب زدگی» آل احمد در قالب قواعد رمان است. همچنین «حسین سناپور» منتقد ادبی و نویسنده بر این باور است كه دانشور در این رمان رئالیستی با بهره گیری از همه نیروهای مختلف و درگیر اجتماع، قشرهای مختلف مردم و فرهنگ تمام آدم ها و تقابل آنها با یكدیگر، داستان كاملی برای ما می سازد كه همه این مباحث باعث می شود رمان سووشون یك اثر خوب باشد.

**نماد پردازی در آثار دانشور
دانشور در داستان های سووشون، جزیره سرگردانی و ساربان سرگردان در ورای واقعگرایی زیبا و برجسته خود، به گونه ای طبیعی و در عین حال درخشان، تاثیرگذار و جذاب نمادپردازی كرده است. او از نمادپردازی به بهترین شكل در جهت هر چه ژرف تر و گسترده تر ساختن ابعاد و وجوه القایی اندیشه ها و عواطف مورد نظرش سود جسته است.
این نمادپردازی در هر سه رمان او، در زبان و تعبیرهای زبانی، اشیاء، حوادث و رویدادها، توصیف ها، شخصیت پردازی ها، گفت و گوها و حتی زمان ها و مكان ها وجود دارد. برخی نمادها همچون نارنج، ترنج، بهار نارنج، سرو، كاج و سیب در هر سه رمان مكرر آمده اند و چونان رشته ای پنهان هر سه رمان را به هم متصل كرده اند. اشاره به فقر، فساد و نابسامانی اجتماعی در هر سه رمان و جملاتی نمادین با این مضمون كه همه مردم ایران شاعراند و نیز اشاره به خورشید و ارباب آسمانی در 2 رمان سووشون و ساربان سرگردان آمده است.(5)
*پی نوشت ها
1- صدری نیا، باقر، خلیل هومن، ابراهیم، «بررسی سیر تحول شیوه های روایت و زاویه دید در داستان های كوتاه سیمین دانشور»، مجله بوستان ادب، دوره دوم، شماره سوم، پاییز 1389، ص 181
2- همان، ص198
3- دری، نجمه، خیراندیش، سیدمهدی، «مقایسه بازتاب فرهنگ عامه در آثار سیمین دانشور و احمد محمود»، دوفصلنامه فرهنگ و ادبیات عامه، سال دوم، شماره 3، بهار و تابستان 1393، ص101
4- قبادی، حسینعلی، نوری خاتونبانی، علی، «نمادپردازی در رمان های سیمین دانشور»، نشریه پژوهش های ادب عرفانی، پاییز 1386، شماره 3 ،ص67
5 - همان، ص82
**گروه پژوهش و تحلیل خبری
خبرنگار:محمدستاری**انتشاردهنده: سیدمحمد موسی كاظمی**پژوهشم**458**9279

سرخط اخبار فرهنگ