طه هاشمی: مردم شناسی مانع از گسست عقبه و آینده فرهنگی بشر است

تهران- ایرنا- همایش و نمایشگاه ملّی هشتادمین سال تأسیس نهاد مردم شناسی در ایران، امروز برگزارشد و معاون فرهنگی دانشگاه آزاد در بیان اهمیت مردم شناسی طی سخنانی گفت كه این علم مانع از گسست عقبه فرهنگی و آینده فرهنگی بشرمی شود.

به گزارش روز دوشنبه ی خبرنگار فرهنگی ایرنا، در این برنامه كه پیش از ظهر امروز در موزه اسلامی برگزار شد سید محمد بهشتی (رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی) سعدالله نصیری قیداری (دبیر كمیسیون ملّی یونسكو)، سید احمد محیط طباطبایی (رئیس ایكوم ایران) و جمعی از مردم شناسان همچون محمد میرشكرایی، حضور داشتند.
سید طه هاشمی معاون فرهنگی و امور دانشجویی دانشگاه آزاد در سخنان خود افزود: سرعت رشد فناوری و توسعه ی علم در دنیا، بشر را به مرحله ی تازه یی رسانده كه گویی انسان تازه یی در حال پدید آمدن است. این شتاب رشد بشر می تواند رابطه ی وی را با عقبه ی فرهنگی اش قطع كند؛ با این حال، یكی از عواملی كه می تواند ارتباط بشر را با گذشته ی فرهنگی اش حفظ كند، همین مطالعه های مردم شناسانه است.
رییس اسبق پژوهشگاه میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی افزود: مردم شناسی می تواند با حفظ همه ی آنچه در گذشته ی بشر وجود داشته، شاكله های هویت فرهنگی بشر را به آینده ی او منتقل كند.
این روحانی، پزشك، پژوهشگر و سیاستمدار از پامبر اسلام به عنوان مردم شناس ترین فرد در میان مسلمانان یاد كرد كه توانست با شناخت از روحیه ی مردم، بخش وسیعی از دنیا را با خود همراه كند.
طه هاشمی گفت: از سال 1385 كه هفتادمین سال تأسیس نهاد مردم شناسی در ایران را جشن گرفتیم، تحول های بسیاری در حوزه ی مردم شناسی ایران روی داده و البته مردم شناسان بسیاری را هم از دست داده ایم.
نماینده مردم در پنجمین مجلس شورای اسلامی گفت: ما باید به پیوند مردم شناسی و آینده نگری توجه ویژه داشته باشیم. ما همزیستی مسالمت آمیز ادیان گوناگون در ایران را بررسی كرده ایم و دریافته ایم كه هویت ملّی و امنیت و یكپارچگی ملّی با به رسمیت شناختن خرده فرهنگ ها است كه تقویت می شود.
معاون فرهنگی و امور دانشجویی دانشگاه آزاد در بخش دیگری از سخنان خود، گفت: در دانشگاه آزاد همكاری خوبی را با میراث و پژوهشگاه میراث فرهنگی آغاز كرده ایم. برپایی نمایشگاه اقوام، در كرمان و گرامی داشت یاد استادان روانشاد كوهی كرمانی و ابوالقاسم انجوی شیرازی؛ و تجلیل مرحوم استاد روح الامینی، از جمله ی این برنامه هاست.
وی گفت: پیشنهاد من آن است كه 17 مهر ماه، هم زمان با نودمین سال تولد استاد روح الامینی، در مراسمی یاد ایشان را گرامی بداریم. همچنین ما در دوم دی ماه پیش رو نخستین جایزه ی استاد باستانی پاریزی را در حوزه ی تاریخ، ادب و فرهنگ عامه در كرمان برگزار خواهیم كرد. در سال آینده نیز از مرحوم جابر عناصری، صادق همایونی و عنایت الله شهیدی، سه چهره ی برجسته ی مردم شناسی تقدیر خواهیم كرد.
هاشمی ادامه داد: كار بزرگی كه ما در دانشگاه آزاد آغاز كرده ایم، این است كه شخصیت های علمی، ادبی و فرهنگی كشور را شناسایی كرده ایم تا معرفی آنان و آثارشان، موضوع پایان نامه های دانشجویان در مقطع ازشد و دكتری باشد. با این كار، اطلاعات فراوانی از این شخصیت های برجسته ی ملی در دسترس همه قرار می گیرد.

** در كشور ما هدایت تحصیلی به درستی صورت نمی گیرد
دیگر سخرنان مراسم امروز، سعدالله نصیری قیداری، دبیر كمیسیون ملّی یونسكو، بود. وی سخن خود را این طور آغاز كرد: اینكه 80 سال از تأسیس نهاد مردم شناسی در ایران می گذرد، اما هنوز حتی بسیاری از دانشجویان تحصیلات تكمیلی رشته ی مردم شناسی هم از این رشته شناخت ندارند، باز می گردد به اینكه هدایت تحصیلی در كشور ما به درستی صورت نمی گیرد.
وی كه دارای درجه دكتری در فیزیك است گفت: علوم انسانی، مهم ترین و دشوارترین رشته ها است، چراكه انسان را به راحتی نمی توان شناخت. ما باید دانشجویان باهوش به رشته های علوم انسانی هدایت كنیم. دانشجویان ما باید رشته ی خود را به خوبی بشناسند تا بتوانند آن را به درستی به مردم معرفی كنند.
قیداری درباره ی مردم شناسی هم گفت: علم مردم شناسی را باید ظریف ترین رشته ی علوم انسانی دانست، كه زیباترین كاركرد آن بر این اصل استوار است كه شناخت عمیق تر انسان ها می تواند به شناخت بنیان های فكری آنان منتهی شود بشر امروز گرفتار بحران جهل است كه در قران كریم در برابر این جهل، علم و حلم آمده است.
وی افزود: اگر در مناسبات انسان ها جهل حاكم شود، جزم اندیشی و خشونت نیز پیامد آن خواهد بود؛ اما اگر جهل برطرف شود، دوستی و مهر است كه میان آدمیان حكم فرما می شود. علم مردم شناسی یكی از روزنه های نورانی به سوی شناخت عمیق انسان ها و خرده فرهنگ هاست و بر همین اساس یونسكو 2013 تا 2023 را سال شناخت خرده فرهنگ ها اعلام كرده است.
نماینده دوره هشتم مجلس ادامه داد:‌ اگرچه سنّ تقویمی مردم شناسی در ایران 80 سال است، اما سنّ تحقیقی آن به بلندای تاریخ و فرهنگ كهن ایران زمین است؛ اما با وجود این، ما در شناسایی فرهنگ خود، كوتاهی كرده ایم. در چهارراه فرهنگی یونسكو، كشور كوچكی چون عمان، بروشورها و آثار فراوانی را برای معرفی این كشور در معرض دید عموم قرار داده؛ این در حالی است كه ما با این همه سال سابقه ی تمدنی، چیزی برای عرضه ننهادیه ام.

** امروزه هیچ موزه یی فارغ از نگاه مردم شناسانه نیست
سید احمد محیط طباطبایی (رئیس ایكوم ایران) نیز در این همایش گفت: ایكوم محور فعالیت موزه ها را در امسال، روایتگری چالش های جامعه و گفتن ناگفته ها در موزه قرار داده است. یكی از نگاه های اصلی موزه، نگاه مردم شناسانه به موزه است.
وی ادامه داد: گفتن اینكه یك موزه، موزه ی تخصصی مردم شناسی است، یك بحث است؛ و اینكه امروزه هیچ موزه یی نمی تواند خود را فارغ از نگاه مردم شناسانه ببیند، بحثی است دیگر. باتوجه به نگاه امسال ایكوم، در می یابیم كه همانند سال های گذشته، ایكوم و یونسكو از صلح و هم زیستی می گویند و یكی از پایه های این گفتمان صلح و هم زیستی، بر روی دوش مردم شناسی و شناخت مردمان در جامعه ی امروز است.
محیط طباطبایی گفت: نبود شناخت از مردمان و نیز وجود روایت های غلط از شناخت مردم كه از نسلی به نسل دیگر منتقل می شود، موجب می شود جنگ و ستیزه دنیا را فراگیرد. اما شناخت درست از فرهنگ های گوناگون موجب هم افزایی بیش تر بین جوامع و فرهنگ های گوناگون خواهد شد.
وی گفت: از سال های گذشته تا امروز، ایكوم جهانی و كمیته های ملّی، اساس كار را بر حفظ صلح و میراث مشترك در خانه ی مشتركی كه در آن زندگی می كنیم و دنیا نام دارد، گذاشته اند. اگرچه امروز در ایران موزه ی ملّی مردم شناسی نداریم، اما باید دانست كه نگاه مردم شناسی فراتر از موزه و نهاد مردم شناسی است. این نگاه البته باید در آموزش، فرهنگ، كتاب های درسی، رفتار و همه ی اركان جامعه ی ما وجود داشته باشد.

** فرهنگ در «مردم شناسی» مستتر است
محمد میرشكرایی، یكی از مردم شناسان كهنه كار ایران، نیز از سخنرانان این برنامه بود. این استاد مردم شناسی گفت: كهن ترین یادمان های نوشتاری فرهنگ سرزمین ما، كه از 2500 سال پیش به خط و زبان فارسی باستان در دل سنگ هاو صخره ها برجای مانده، با این نیایش آغاز می شود: «خدای بزرگ است اهورامزد،‌كه آن آسمان را آفرید، این زمین را آفرید و مردم را آفرید و شادی را برای مردم آفرید».
وی افزود: و نزدیك به دو هزاره پس از آن، فردوسی بزرگ در مقدمه ی شاهنامه این مفهوم آفرینش جهان را به گونه یی دیگر بیان كرده است: «كه یزدان ز ناچیز چیز آفرید / بدان، تا توانایی آرد پدید...
چو زین بگذری مردم آمد پدید / شد این بندها را سراسر كلید
نخستین فكرت، پسین شمار / تویی، خویشتن را به بازی مدار».
میرشكرایی گفت: این پیشینه یی بود درباره ی واژه ی مردم كه اساس دانش مردم شناسی است. از نام كه بگذریم،‌ مردم شناسی، دانش مطالعه ی رفتار فرهنگی است. اما چه در ایران، چه در كشورهای دیگر، فرهنگ از این عنوان حذف شده، اما با وجود این، فرهنگ در عبارت مردم شناسی مستتر است.
وی توضیح داد: پیشگامان نهاد 80 ساله ی مردم شناسی، افرادی چون صادق هدایت و رشید یاسمی حارج از این نهاد بودند. اما از سال 1314 كه فرهنگستان این نهاد را تأسیس كرد، تا امروز نهادهای گوناگون ضابطه هایی را بدان افزوده اند، و امروز نوبت به پژوهشكده ی مردم شناسی رسیده تا میراث دار این مهم باشد.

** یادی از مردم شناس سفر كرده
در یكی دیگر از بخش های این برنامه، خانم دكتر مقدم، همسر روانشاد استاد محمود روح الامینی، مردم شناس برجسته، گوشه یی از ویژگی های شخصیتی و علمی این استاد را برشمرد.
مقدم گفت: گروه انسان شناسی از سال های 47 و 48 شكل گرفت و تدریس درس مردم شناسی در همین سال ها، مصادف با اولین سال بازگشت محمود روح الامینی بر عهده ی وی گذاشته شد.
وی ادامه داد: دانشجویان روح الامینی می گفتند كه هیچ گاه در یك كلاس، یك مطلب را دو بار از او نشنیده اند. سمینارهای آموزشی فوق لیسانس و كار میدانی با دانشجویان، یكی برنامه های اصلی او بود. اینكه در خارج از ایران نام ایران و فرهنگش مطرح می شدف مایه ی غرور و افتخار او بود.
مقدم گفت: كتاب ها، مقاله ها، پیشنهادها و طرح های پژوهشی بسیاری با رویكرد مردم شناسانه از او مانده است. روح الامینی شیرین سخن می گفت و با حصله می شنید. ار كسی رنجیده نمی شد و یا به روی خود نمی آورد.
وی ادامه داد: روح الامینی كلاس های درسش را در كاخ گلستان برگزار می كرد و به پیشنهاد او حمام گنجعلی خان از انبار بازاریان به موزیه تبدیل شدو او در سال 73 خانه ی خود را در كوهبنان به خانه ی فرهنگ بدل كرد و موزه ی روستایی گیلان به پیشنهاد او راه اندازی شد.

** تقدیر ها
در پایان این برنامه، با حضور بهشتی، هاشمی، قیداری، نوكنده (رئیس موزه ی ملی ایران) و حسن زاده (رئیس پژوهشكده ی مردم شناسی)،‌لوح پیام این همایش امضا شد و از پژوهشگران واستادان برتر مردم شناسی، همچون استادان محمد میرشكرایی، باجلان فرخی، وكیلیان، مقدم، فرهاد ورهرام، نعمت الله فاضلی، سپهر و جانب اللهی تقدیر شد.

* اجرای گروه موسیقی و رقص محلی آفر، از دیگر بخش های این آیین افتتاحیه بود.
فراهنگ**3067**1823 خبرنگار: امیرحسین دولتشاهی* انتشار دهنده: طاهره نبی اللهی