محدودیت رشته های تحصیلی / تهدید یا فرصت برای اشتغالزایی

تهران - ایرنا - این روزها دانش آموزان پایه نهم برای ورود به دوره دوم متوسطه در پایه دهم در كش و قوس انتخاب رشته تحصیلی هستند، انتخابی كه با سرنوشت و آینده شغلی آنها گره خورده است.

به گزارش روز یكشنبه خبرنگار حوزه آموزش ایرنا، دغدغه والدین برای انتخاب رشته تحصیلی متناسب با معدل و سلیقه دانش آموزان از یك سو و تمهیدات وزارت آموزش و پرورش برای برقراری توازن در رشته ها مساله ای است كه این روزها فكر خانواده ها و اولیا مدارس را به خود مشغول كرده است.
دانش آموزان پایه نهم شاید بر اساس باوری كه ریشه در گذشته دارد رشته علوم تجربی را ارجح از دیگر رشته ها دانسته و آینده درخشان خود را تنها در این رشته جست و جو می كنند.
گرایشی كه چه بسا تعداد دانش آموزان در رشته علوم تجربی را در كلاس ها متراكم كرده و سایر رشته ها را از رخوتی برخوردار می كند كه این معضل از سال های گذشته ریشه دوانده و چه بسا در آینده با مشكلات بیشتری همراه شود.
از آنجا كه جامعه در راستای تعهد به اقتصاد مقاومتی به تمامی رشته ها و تخصص ها نیاز دارد یك جانبه نگری و تك بعدی نگریستن به رشته های تحصیلی نگران كننده به نظر می رسد.
وزارت آموزش و پرورش در راستای گسترش هنرستان ها و مراكز فنی و حرفه ای و توجه دادن دانش آموزان به رشته های فنی ، سال ها تلاش كرده تا این ذهنیت كه این رشته ها صرفا مختص دانش آموزان تنبل و افرادی است كه نتوانسته اند در رشته های علوم انسانی، تجربی و ریاضی نمره حد نصاب لازم كسب كنند را از میان بردارد.
البته تلاش های این وزارتخانه بی نتیجه نبوده و دانش آموزانی كه وارد رشته های فنی شده اند پس از به دست آوردن نتایج مثبت و این مساله كه آنها مجبور نیستند پس از فراغت از تحصیل به دنبال شغل مناسبی برای خود باشند، تا حدودی رشته های فنی و حرفه ای و تحصیلی در هنرستان ها نیز جایگاه ویژه ای پیدا كرده است.
اما از منظر دیگر باید دید كه تمایل و علاقه دانش آموزان در این گذر چه جایگاهی پیدا می كند، دانش آموزی كه به رشته علوم تجربی گرایش بسیاری دارد و صرف نظر از نام و نشانی كه این رشته پیدا كرده برای او آمال و آرزوهای آینده را رقم می زند چگونه می تواند با دانش آموزی كه باری به هر جهت رشته علوم تجربی را انتخاب می كند وجه تمایزی قائل شود؟
محدودیت ظرفیت تحصیل در رشته تجربی از جمله دلایلی است كه آموزش و پرورش را بر آن داشته تا راهكاری برای این مساله بیاندیشد از این رو بر اساس آیین نامه موجود دانش آموزان با در نظر گرفتن نمره و معدل سه ساله دوره متوسطه اول و بررسی های مشاوره ای، هدایت تحصیلی می شوند.
هدایت تحصیلی پیش از این در پایه دهم صورت می گرفت اما امسال برای اولین بار از كلاس نهم و از طریق آزمون های رغبت سنجی، سلامت روانی و رفتاری، استعداد سنجی و نظرخواهی به صورت تستی و به مدت 150 دقیقه در واحدهای آموزشی مقاطع توسط مشاوران و مدیران مدارس صورت می گیرد تا ارزیابی دقیق و درستی از وضعیت دانش آموزان ارایه شود.
در این میان آنچه موجب اعتراض خانواده ها در انتخاب رشته تحصیلی فرزندانشان شده، راهكاری است كه مشاوران با توجه به شرایط دانش آموز ارایه می كنند و چه بسا دانش آموز معدل بالایی داشته باشد اما مشاوران او را به تحصیل در یكی از رشته های شاخه كار دانش و فنی و حرفه ای هدایت می كنند.
این مساله موجب شده بسیاری از خانواده ها نسبت به آن معترض باشند و هدایت تحصیلی را نوعی اجبار در انتخاب رشته تحصیلی برای فرزندانشان قلمداد كنند.
معاون برنامه ریزی امور مشاوره اداره كل امور تربیتی و مشاوره وزارت آموزش و پرورش اما نظر دیگری دارد و معتقد است كه انتخاب رشته بر اساس 65 درصد بررسی مشاوره ای و 35 درصد عملكرد تحصیلی صورت می گیرد.
محمد مصطفوی در گفت و گو با خبرنگار آموزش ایرنا اظهار داشت:‌ با در نظر گرفتن این دو مقوله، 12 انتخاب به دانش آموز ارایه می شود اما شرط اصلی آن است كه دانش آموزان به هنگام انتخاب رشته باید هنجار منطقه ای را رعایت كنند.
وی افزود: هنجار منطقه ای به این معنا است كه به عنوان مثال اگر در یك منطقه از آموزش و پرورش ظرفیتی برای یك رشته در نظر گرفته شده، انتخاب رشته دانش آموزان متناسب با رتبه ای است كه به دانش آموز داده می شود.
معاون برنامه ریزی امور مشاوره وزارت آموزش و پرورش ادامه داد:‌ هیچ اجباری برای ترغیب دانش آموزان به انتخاب رشته تحصیلی از سوی مشاوران صورت نمی گیرد اما ایراد كار در هدایت تحصیلی این است كه چون دروس دوره متوسطه اول عمومی است نشانگرها اختصاصی نیست و دانش آموزان با درس های واقعی مثل فیزیك، شیمی، زیست و ریاضی متوسطه دوم روبرو نشده اند و لذا یك خودكارآمدی كاذب دارند.
مصطفوی یادآورشد: از آنجا كه نمرات دوره متوسطه اول تركیبی از ارزشیابی توصیفی و نمره است، دانش آموزان در انتخاب رشته تحصیلی خود بر مبنای عملكرد تحصیلی 35 درصدی تصمیم می گیرند و به نقش رغبت و استعداد خود بی توجه هستند.
وی اظهار كرد:‌ اگر مشاوران ما دانش آموز را برای انتخاب یك رشته هدایت می كنند بر مبنای نظر دانش آموز، اولیا وی و معلمان، آزمون استعداد و رغبت و در نهایت نظر مشاور است و مشاوران دخالت مستقیمی در این رابطه ندارند.
معاون برنامه ریزی امور مشاوره اداره كل امور تربیتی و مشاوره وزارت آموزش و پرورش افزود: هر چند موضوع هدایت تحصیلی سابقه 30 ساله در آموزش و پرورش دارد اما پس از 23 سال برای اولین بار این كار در دوره متوسطه اول آغاز شده به همین دلیل مقاومت در این مساله امری طبیعی است.
مصطفوی ادامه داد:‌ مطلب دیگر این است كه برخی والدین فكر می كنند دانش آموزان باید وارد بهترین رشته و نه مناسب ترین رشته شوند و البته بهترین رشته به تصور آنها رشته های علوم تجربی و ریاضی است غافل از اینكه امسال 540 هزار دانش آموز پشت كنكوری در رشته علوم تجربی بوده اند.
وی اظهار داشت:‌ از این تعداد تنها شش هزار و 300 دانش آموز در رشته های بالای پزشكی مثل دندانپزشكی، پزشكی و پرستاری قرار است جذب شوند و بقیه بلاتكلیف هستند.
مصطفوی با بیان اینكه اینها دانش آموزانی هستند كه سرخورده می شوند، گفت: از سوی دیگر كشور نیاز به نیروی انسانی ماهر، تكنیسین و متخصص در رشته های علوم انسانی و ریاضی و فنی دارد و این توزیع متوازن باید اتفاق بیافتد.
وی خاطرنشان كرد: شاید یكی دیگر از دلایل دغدغه خانواده ها، جابجایی دانش آموزان از دوره متوسطه اول به متوسطه دوم باشد كه البته جای نگرانی نیست و مشاوران در مدارس حضور دارند و راهنمایی های لازم را در اختیار دانش آموزان و والدین قرار می دهند.
معاون برنامه ریزی امور مشاوره وزارت آموزش و پرورش اظهار كرد: لازم است این باور قدیمی و كهنه كه دانش آموزان ضعیف باید در رشته های شاخه كاردانش و فنی و حرفه ای ادامه تحصیل بدهند، با فرهنگسازی از میان برداشته شود و اولیا نقش استعداد، تمایل دانش آموزان و آزمون های مشاوره ای را جدی بگیرند.
مصطفوی افزود: برای آشنای دانش آموزان با نحوه انتخاب رشته تحصیلی از مهر سال 94 برای دانش آموزان در كتاب كار و فناوری مبحثی با عنوان هدایت تحصیلی شغلی دانش آموزان ارایه شده كه در قالب 12 ساعت از سوی مشاوران برای دانش آموزان تدریس می شود.
وی برگزاری كلاس های توجیهی و بازدیدهای شغلی برای دانش آموزان و اولیا آنها، 24 ساعت دوره ضمن خدمت برای مدیران و 40 ساعت آموزشی برای مشاوران را از دیگر اقدامات در راستای هدایت تحصیلی دانش آموزان برشمرد.
معاون برنامه ریزی امور مشاوره اداره كل امور تربیتی و مشاوره وزارت آموزش و پرورش اظهار داشت: بر اساس سند تحول بنیادین باید 48 درصد دانش آموزان در رشته های فنی و 52 درصد در رشته های نظری تحصیل كنند كه این رقم اكنون در رشته های فنی 38 درصد و در رشته های نظری 62 درصد است و هنوز به توسعه متوازن دسترسی پیدا نكرده ایم.
مصطفوی در رابطه با توسعه رشته های علوم انسانی نیز گفت: در بررسی های مشاوره ای و عملكرد تحصیلی سعی شده امتیازهای خاصی برای علوم انسانی در نظر گرفته و ورود به این رشته قانونمند شود.
وی افزود: تفاوت عمده امسال هدایت تحصیلی این است كه دانش آموزان اینگونه طبقه بندی نشده اند كه هر كس قوی است در یكی از رشته های ریاضی و علوم تجربی ادامه تحصیل دهد و افراد ضعیف به كار دانش و فنی و حرفه ای بروند بلكه جدای از عملكرد تحصیلی، دانش آموزان متناسب با استعداد، رغبت و توانایی خود به سمت رشته های فنی هدایت شوند.
مصطفوی خاطرنشان كرد: امسال برای اولین بار هدایت تحصیلی از پایه دهم به نهم آمده اما از سال آینده روند فرآیندی را دنبال خواهد كرد به این صورت كه از پایه های هفتم و هشتم در قالب درس تفكر و سبك زندگی و در پایه نهم در قالب درس كار و فناوری اطلاعات لازم به دانش آموزان داده می شود تا آنها بتوانند انتخاب آگاهانه ای داشته باشند.
به نظر می رسد چشم انداز ترسیم شده برای هدایت تحصیلی دانش آموزان و این مساله كه افراد پس از فراغت از تحصیل وارد بازار كار شده و بدون دغدغه و متناسب با حرفه ای كه فرا گرفته اند كاری برای خود دست و پا كنند، بسیار ایده ال است.
اما از آنجا كه هر تغییر و تحول در ابتدای امر با واكنش های مثبت و منفی همراه است لازم است این فرصت به والدین، دانش آموزان و مسوولان آموزش و پرورش داده شود تا با محك شرایط و ضوابط بهترین انتخاب را داشته باشند تا در آینده شاهد بلاتكلیفی و بیكاری كه معضل اصلی جامعه است، نباشیم.
فراهنگ ** 1883**1823