۲۹ اسفند ۱۳۹۴،‏ ۱۲:۰۷
کد خبر: 82007536
T T
۰ نفر
نیك فرجامی عرصه سیاست در سالی كه گذشت

تهران- ایرنا- تصمیم گیری پرچالش در زمینه برنامه جامع اقدام مشترك به عنوان دستاورد مذاكرات هسته ای، فراخوانی وزیران به مجلس و تلاش گروهی از نمایندگان برای استیضاح آنان و در نهایت انتخابات پرشور هفتم اسفندماه از مهمترین رخدادهای سیاسی ایران در سال 1394 بود.

عرصه سیاست ایران در سال 1394 شاهد رخدادهایی بود كه به ویژه در ابتدا و انتهای این سال اهمیت بالایی داشت و پیامدهای آن را می توان در سال های پیش رو به چشم دید؛ سالی كه بیانیه سوییس در میانه های فروردین ماهِ آن سبب افزایش امیدها به حل و فصل اختلافات هسته ای ایران و كشورهای 1+5 شد و با مشاركت گسترده مردم در انتخابات مجلس دهم شورای اسلامی و خبرگان رهبری پنجم به پایان رسید.

**سال 1394؛ سال برجام
ماراتن نفس گیر مذاكرات هسته ای كه از سال 1392 و با پیروزی «حسن روحانی» در انتخابات ریاست جمهوری آغاز شده بود، در نخستین ماه امسال به ایستگاه لوزان رسید و روز سیزدهم فروردین «محمد جواد ظریف» وزیر امور خارجه ایران و «فدریكا موگرینی» مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا جلوی دوربین ها ایستادند و از توافق كامل تا چند ماه آینده خبر دادند؛ توافقی برد- برد كه روحانی وعده اش را به مردم داده بود تا سرآغاز لغو تحریم های بین المللی علیه ایران باشد و برای به ثمر نشستنِ آن، طولانی ترین مذاكره قرن میان وزیران امور خارجه ایران و آمریكا صورت گیرد.
در حالی كه بیم و امیدهای به سرانجام رسیدنِِ توافق هسته ای همچنان در بهار امسال در صدر اخبار ایران و جهان بود، مخالفان این توافق، چه در ایران، چه در منطقه و چه در كشورهای غربی به ویژه آمریكا برای شكست آن به تكاپو افتادند و اخبار تصویب تحریم های تازه یا هر خبری كه توافق را زیر سوال می برد به سرعت پراكنده می شد.
با وجود تاكیدهای مكرر رییس جمهوری و وزیر امورخارجه مبنی بر صیانت از دستاوردهای هسته ای، گروهی از نمایندگان مجلس نهم زیر عنوان مقابله با اقدام های ضد ایرانی برخی اعضای كنگره آمریكا طرح سه فوریتی توقف مذاكرات را به صحن مجلس بردند كه با انتقادها و مخالفت های فراوانی روبه رو شد.
«مجید انصاری» معاون امور مجلس رییس جمهوری درباره طرح سه فوریتی شماری از نمایندگان مجلس شورای اسلامی درباره مذاكرات هسته ‌ای گفته بود: گرچه در جزییات مذاكرات، طبعا مسایل فنی، اجرایی و حقوقی مطرح است اما مسوولان ذی‌ربط نهایت دقت و تلاش خود را می‌ كنند و قطعا خطوط قرمزی كه مقام معظم رهبری تعیین فرموده‌اند مد نظر بوده و خواهد بود.
در این میان، شماری از نمایندگان نیز دربرابر طرح سه فوریتی ایستادند و با مخالفت «علی لاریجانی» رییس مجلس و چهره های اثرگذار با طرح یادشده مذاكرات به راه خود ادامه داد.
با وجود دشواری های مذاكره و برخی مخالفت های داخلی و خارجی، در نهایت پس از چند مرحله تمدید مذاكرات، در بیست و سوم تیرماه (14 ژوییه 2015)، توافق جامع هسته ای وین موسوم به برنامه جامع اقدام مشترك یا «برجام» بین ایران، اتحادیه اروپا و گروه 1+5 (شامل چین، فرانسه، روسیه، انگلیس، امریكا و آلمان) حاصل شد.
پس از كسب برجام، كمیسیون ویژه برجام با هدف بررسی متن مذاكرات هسته ای در مجلس تشكیل شد و همزمان بحث های بسیاری بین موافقان و مخالفان توافق هسته ای درگرفت. مذاكره كنندگان كشورمان از جمله شخص ظریف بارها در جلسه های علنی و غیر علنی مجلس از توافق صورت گرفته دفاع كردند. حضور هیات مذاكره كننده در مجلس حاشیه هایی نیز به همراه داشت از جمله فیلم اعتراض و اهانت یكی از نمایندگان مجلس به ظریف جنجال آفرین شد.
با همه فراز و نشیب ها و حاشیه ها كه تا تهدید جانی «علی اكبر صالحی» رییس سازمان انرژی اتمی هم پیش رفت، سرانجام رایزنی ها و جلسه های فراوان دولت و نمایندگان نتیجه داد و برجام بیست و یكم مهر 1394 به تصویب مجلس رسید.
با امضای این توافق فصلی نوین در ارتباط ایران و جهان گشوده شد. رییس جمهوری در دوره پسابرجام به مناطق مختلف جهان سفر كرد و همچنین میزبان مقام هایی از كشورهای جهان بود. روحانی افزون بر حضور در مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورك به كشورهایی چون فرانسه و ایتالیا سفر كرد و در تهران با رهبران دولت های اروپایی و كشورهایی چون تركیه، چین و روسیه ملاقات كرد.

** كارت های زرد پرشمار مجلس برای وزیران دولت یازدهم
با وجود تلاش دولت برای بهبود اوضاع سیاسی و اقتصادی، برخی نمایندگان مجلس این تلاش های كابینه یازدهم را كافی ندانستند و بارها وزیران دولت روحانی را برای پاسخ به پرسش ها به صحن علنی فرا خواندند، به برخی كارت زرد دادند و شماری از وزیران نیز تا پای استیضاح رفتند.
سومین استیضاح وزیران دولت یازدهم كه سه شنبه 14 مهر 1394 در مجلس شورای اسلامی برگزار شد تلاشی ناموفق برای منتقدان بود و «عباس آخوندی» وزیر راه و شهرسازی توانست در جلسه استیضاح رای لازم را به دست آورد و در سمت خود ابقا شود. در سال 94 «علی اصغر فانی» با دریافت چهار كارت زرد ركورد دار كارت از مجلس نهم بود. در 30 آذر 1394، مدتی پس از استیضاح ناموفق فانی (تیرماه 94)، وی برای سومین بار نتوانست نمایندگان را قانع كند و سومین كارت زرد خود را از مجلس دریافت كرد. در دی ماه نیز فانی چهارمین كارت زرد را از مجلس دریافت كرد و ركورد دار شد.
«محمود واعظی» وزیر ارتباطات هم به دلیل تلاش برای ارتقای پهنای باند اینترنت مورد انتقاد برخی نمایندگان مجلس قرار گرفت. «علی طیب نیا» وزیر اقتصاد هم سومین كارت زرد خود را پس از آنكه نتوانست «مهرداد بذرپاش» نماینده مجلس نهم را قانع كند از مجلس دریافت كرد. «محمدرضا نعمت زاده» وزیر صنعت، معدن و تجارت هم از وزیرانی بود كه در سال 94 سومین كارت زرد خود را از مجلس گرفت.

**تك مضراب های سیاسی سال 94
پرونده پول های كثیف در عرصه سیاست از جمله پرونده های سیاسی سال 94 بود. اظهار نگرانی شماری از چهره های سیاسی كشور در زمینه ورود پول های كثیف به عرصه سیاسی ایران و فرایندهایی چون انتخابات مجلس، به خصوص گفته های «عبدالرضا رحمانی فضلی» وزیر كشور در این مورد از بحث های داغ سال 94 بود كه البته واكنش هایی را نیز از سوی مخالفان دولت به دنبال داشت.
در سال 94 كلید روحانی قفل درِ خانه احزاب را گشود. گشایش در فضای سیاست داخلی به بازگشایی مجدد خانه احزاب انجامید. ششمین مجمع عمومی و فوق العاده خانه احزاب پس از گذشت سال‌ها از زمان پنجمین مجمع عمومی این نهاد به هر ترتیب در بهار امسال برگزار شد. در نشست اردیبهشت ماه كه با حضور دبیران كل و نمایندگان 127 حزب از مجموع 180 حزب عضو خانه احزاب برگزار شد، «مصطفی كواكبیان» و «حسن غفوری ‌فرد» در جایگاه رییس و نایب رییس خانه احزاب قرار گرفتند.
امسال با وجود آرامش نسبی در فضای سیاسی كشور، عده ای این آرامش را بر نتافتند و با زیر پا گذاشتن قانون سخنرانی بسیاری از چهره های سیاسی و حتی مسوولان را به روش ها و دلایل گوناگون برهم زدند.
خودسری هایی از این دست در برهه هایی گوناگون رخ نمود. سال 1394 سالی بود كه در آن روابط تهران و ریاض به شدت تیره شد. پس از فاجعه منا كه در ابتدای مهرماه امسال منجر به قربانی شدن صدها تن از حاجیان ایرانی شد، ناكارآمدی و پاسخگو نبودن مقام های سعودی خشم بسیاری از ایرانیان را برانگیخت. اما این اعدامِ شیخ «نمر باقر النمر» روحانی شیعه عربستانی در دی ماه امسال بود كه بر آتش این اختلافات دمید و سبب شد نمایندگی های دیپلماتیك ریاض در تهران و مشهد هدف حمله گروهی از خودسرها قرار گیرد؛ اقدامی كه بهانه ای برای فرافكنی و هیاهوگری سعودی ها را فراهم ساخت اما با تدبیر مسوولان دولتی و واكنش دیگر مسوولان نظام در محكومیت عمل خودسرها این چالش مدیریت شد.
در كنار آنچه گفته شد، امسال فضای سیاسی ایران حاشیه های دیگری نیز داشت. در طول مذاكرات هسته ای، رفتارهای وزیر امورخارجه و همتای آمریكایی وی مورد توجه بسیاری از رسانه های داخلی و خارجی قرار گرفت. قدم زدن ظریف با «جان كری» در طول مذاكرات رخدادی بود كه با انتقادهای زیادی در ایران مواجه شد. البته این قدم زن با كری به اندازه دست دادن با «باراك اوباما» رییس جمهوری آمریكا در سازمان ملل برای ظریف انتقاد و اعتراض به بار نیاورد. برخی در داخل او را خاین و برخی دیگر این دست دادن را برنامه ریزی شده عنوان كردند. در برابر، ظریف بارها با رد این ادعاها این مصافحه را رفتاری دیپلماتیك برشمرد.

**پایان خوش سال با انتخابات هفتم اسفند
زمزمه های انتخاباتِ اسفندماه و تصویب قوانین مربوط به آن با اخباری از طرح استانی شدن انتخابات در همان اوایل سال جدی شد؛ طرحی كه شامل 12 ماده بود و در كمیسیون شوراها و سیاست داخلی مجلس شورای اسلامی مورد بررسی قرار گرفت. همچنین رایزنی ها و گمانه زنی ها برای ورود چهره های سیاسی به انتخابات و نحوه برخورد هر یك از جریان های سیاسی با انتخابات مجلس و خبرگان نیز مورد توجه مردم بود.
طی سال 94 جریان های سیاسی بر اهمیت انتخابات مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان تاكید داشتند. قبل از آغاز ثبت نام و داغ شدن تنور انتخابات، گمانه زنی هایی از زبان چهره های اصولگرا و اصلاح طلب منتشر و اهداف و روش های شركت در انتخابات تبیین می شد.
از ابتدای سال برخی چهره ها و جریان های سیاسی فعالیت خود را با تشكیل حزب كلید زدند؛ از جمله حزب «اتحاد ملت ایران اسلامی» تشكلی بود كه با دریافت مجوز فعالیت از وزارت كشور در فروردین ماه به جمع احزاب اصلاح طلب پیوست. در میان اصولگرایان نیز تشكل هایی چون «جبهه یكتا» در خردادماه اعلان موجودیت كرد.
در این میان، جریان اصلاح طلب بیم و امید زیادی برای تایید صلاحیت چهره ها و نامزدهای سیاسی خود را داشت. در مقابل، اصولگرایان كمتر نگرانی رد صلاحیت نامزدهایشان در شورای نگهبان را داشتند و بیشترین دغدغه اصو‌لگرایان ایجاد اتحاد و ائتلاف برای نتیجه گیری در انتخابات سرنوشت ساز اسفند بود. در این میان بازار شایعه ها و تخریب ها هم گرم شد.
اصلاح طلبان در راستای رفع دغدغه تایید صلاحیت تلاش كردند تا همه چهره های تاثیرگذار خود را برای تایید به شورای نگهبان معرفی كنند اما از نتیجه بررسی صلاحیت ها در شورای نگهبان چندان راضی نبودند و با رد صلاحیت گسترده افراد شاخص خود روبرو شدند اما دست از تلاش نكشیدند و با معرفی چهره های گمنام سعی كردند تا به فهرستی مشترك دست یابند. در جناح مقابل هم هرچند تلاش شد فهرست ائتلاف، فهرستی همه جانبه و مورد قبول همه قرار گیرد اما فهرست های چند‌گانه این تصور را برهم ریخت و شماری از اصولگرایان سنتی ترجیح دادند میدان ائتلاف را به طیف دیگر واگذارند و بخت خود را در فهرست های دیگر آزمایش كنند.
تفاوت تاثیرگذار انتخابات این دوره، فعالیت گسترده شبكه های مجازی و رسانه های اجتماعی در موسم انتخابات بود كه به باور برخی تحلیلگران توانست حتی زمینه های گسترش مشاركت مردم پای صندوق های رای را فراهم كند.
در پی این تلاش ها و تكاپوها، سرانجام هفتم اسفندماه پایان سیاسی زیبایی برای امسال رقم خورد و مردم با حضور شكوهمند پای صندوق های رای منتخبان خود را به مجلس فرستادند. در نتیجه انتخابات، پیروزی قاطع اصلاح طلبان و اعتدالگرایان در تهران و كا‌میابی نسبی اصو‌لگرایان در شهرستان ها موازنه سیاسی را متعادل نگه داشت تا مجلس آینده با وجودِ در پیش بودن دور دوم انتخابات، مجلسی معتدل باشد.
**گروه پژوهش و تحلیل خبری
پژوهشم**ل.و**9275**9279

سرخط اخبار سیاست