بجستان در جنوب خراسان رضوي چشم انتظار مسافران نوروزي

گناباد- ايرنا- شهرستان بجستان از جمله مناطق كهن و برخوردار از ميراث فرهنگي چند هزار ساله، از مناطق جذب گردشگر و مسافران نوروزي در جنوب خراسان رضوي محسوب مي شود.

بجستان كه در گذشته با عنوان بوزستان، بزستان و بژستان هم ناميده شده به اعتقاد برخي از مورخان توسط سام نريمان قهرمان تاريخي ايران بنيان گذاشته شده و همچنين معتقدند نام بجستان يا بغستان(سرزمين ايزد) خود گوياي قدمت اين آبادي از دوران زرتشت است.
'ياقوت حموي' نخستين جغرافي نويس مسلمان در بخشي از نوشته هاي خود عنوان كرده كه بجستان در دوران تيموريان از اهميت برخوردار بوده و اعتبار آنجا آنقدر بوده كه حاكمان و بزرگان معاصر تيمور قادر بوده‌اند، تيمور را از خرابي آن شهر باز دارند.
بجستان از نظر تجارت و داد و ستد در دوران قاجار نيز از اهميت و رونق بالايي برخوردار بود و شبكه گسترده راهها و رباطهاي متعدد از جمله فخرآباد، قاسم آباد و زين آباد در راه فيض آباد به بجستان و فردوس خود گواه اين مدعا مي باشد.
37 اثر شهرستان بجستان در فهرست آثار ملي ايران و چهار اثر در فهرست ميراث معنوي كشور به ثبت رسيده است.
از جمله آثار تاريخي شاخص بجستان مي توان به پل يونسي، رباطهاي زين آباد و فخرآباد و مسجدهاي جامع، مرنديز و كاروانسراهاي مزارآهنگ و خارفيروزي و باغ منزلهاي رحيمي در شهر بجستان و بخشايش در روستاي جزين اشاره كرد.
مهمترين آثار ثبت شده اين شهرستان در فهرست ميراث معنوي كشور نيز جشن باستاني سده روستاي جزين، فنون تهيه شيره انگور و هنر سبد و تركه بافي روستاي مزار و آيين نخل بندان و نخل گرداني شهر بجستان است.

* مسجد جامع بجستان
مسجد جامع بجستان مهمترين اثر تاريخي بر جاي مانده از قرن نهم هجري در اين شهرستان مي باشد كه در زمان شاهرخ تيموري به همت محمد بن فخرالدين بن سيف الدين بن مقدم بجستاني بنا شده و تاريخ اتمام آن بر اساس كتيبه موجود در مسجد سال 828 هجري است.
اين مسجد داراي دو ايوان بر دو سوي صحن مربع شكل آن مي‌باشد و بر انتهاي ايوان قبلي محرابي مقرنسكاري تعبيه شده‌ و در سمت مغرب مسجد شبستاني مي باشد كه سقف آن بر فراز ستون‌هايي استوار گرديده‌ است.
ايوان شمالي بنا در سال 1024 ه. ق در عصر صفويه توسط حاج ناصرالدين محمدبن احمد مرمت شده ‌است.

* پل يونسي
از ابنيه تاريخي بجستان كه بر امتداد كال شور و بر روي آن ايجاد شده پل يونسي با سازه اي آجري و مستحكم است كه نام خود را از شهري با همين نام واقع در 45 كيلومتري بجستان گرفته‌است.
معماري اين پل داراي 9 چشمه طاق جناقي و آبروهاي نيمه مدور است كه در بخشي از آن سنگ يا ملات ساروج و قسمتهايي ديگر از آجر و گچ كار شده‌ و اين بناي تاريخي از يادگارهاي دوره صفويه است.

* رباط زين‌آباد
بناي با ارزش رباط زين آباد در 60 كيلومتري گناباد و به فاصله 15 كيلومتري جنوب شرقي بجستان و در امتداد جاده بجستان – فردوس واقع است.
رباط زين‌آباد با وسعت تقريبي 2500 متر مربع به صورت نقشه چهار ضلعي و فضاهاي معماري متفاوت توقفگاه كاروانياني بوده‌ كه مسير كوير را طي مي‌نموده‌اند.
در اضلاع شمالي و جنوبي در هر طرف از صحن رباط فضاهايي به عرض سه متر براي اقامت مسافران و اتاقهايي نيز به ابعاد سه در چهار متر تعبيه شده ‌است.
شاه نشين بنا كه قسمت شاخص اين اثر معماري محسوب مي‌شود در ضلع غربي صحن قرار گرفته ودو دالان كه به پشت آن منتهي مي‌شود و اين رباط تاريخي از يادگارهاي معماري عصر قاجاريه مي‌باشد.

* رباط فخرآباد
رباط چهار ايواني فخر آباد مربوط به دوران قاجاريه و در حاشيه روستايي به همين نام واقع است، اين مكان با فضاهاي وسيع خود در زمان رونق و آباداني مورد استفاده كاروانياني بوده‌است كه ازاين طريق قصد سفر به سوي كوير را داشته‌اند.
از نقاط شاخص معماري اين رباط مي توان به سر در ورودي، ايوانچه‌هاي طرفين ورودي به عنوان توقف گاه تابستاني، شاه نشين، فضاي اصطبل، بار انداز و صحن اشاره كرد و تزيينات جالب توجه اين رباط استفاده از آجرهاي با پخت ناقص است كه با تلفيق آن با آجرهاي معمولي اشكال هندسي زيبايي در قسمت پيشاني سر در ورودي و بخش شاه نشين آن بوجود آمده‌ است.

* مسجد مرنديز
بناي تاريخي مسجد مرنديز در قرن يازدهم هجري قمري و با وسعت تقريبي 600 مترمربع در 37 كيلومتري شمال شرقي بجستان احداث شده است.
معماري اين بنا شامل صحن، ايوان، قبله و شبستان گنبددار بوده و ايوان مقصوره آن داراي پوشش شكل گرفته از تاق و تويزه است و در بخش انتهايي اين قسمت رسمي بنديهاي زيبا بر روي گچ ايجاد شده ‌است.
مسجد جامع مدنديز به سبب وجود بخشي از تزيينات و نماي بيروني اطراف و صحن و ايوان از نظر نقشه و نوع عناصر تزييني با مسجد تاريخي خواف، مسجد رشتخوار و گنبد مقبره قطب الدين حيدر مشابه ‌است.

* مسجد مزار
در دامنه تپه‌اي طبيعي در روستاي مزار در فاصله پنج كيلومتر بجستان اثر باارزشي قرار دارد كه در زمانهايي به عنوان سردابه و پناهگاهي مي‌توانسته براي ساكنين آن مورد استفاده قرار گيرد.
به احتمال بسيار زياد اين اثر در دوران اسلامي به عنوان زاويه و صومعه نيز بكار رفته ‌است. امروزه اين مكان با انجام تغييراتي در فضاي داخلي به عنوان مسجد زمستاني اهالي مورد استفاده قرار مي گيرد.
اين مكان تاريخي شامل تعدادي ستون چهارضلعي و مستحكم با تاقها و فضاهاي وسيع است.

* كاروانسراي قاسم ‌آباد
كاروانسراي قاسم‌آباد يكي از بناهاي باارزش بر جاي مانده از دوره صفوي مي ‌باشد كه در روستايي به همين نام در 20 كيلومتري غرب بجستان واقع شده است.
از خصوصيات بارز اين اثر تاريخي مي‌ توان به معماري بسيار زيبا، تزيينات نوع پوشش سقفها و بادگير چهارضلعي آن اشاره كرد. اين بنا كه يكي از كاروانسراهاي شاه عباسي هفت گانه بجستان است و در قديم مسير جاده ابريشم واقع شده هم اكنون راه آهن بافق- مشهد از حاشيه آن عبور مي‌كند.

* مشاغل و هنرهاي سنتي بجستان
در شهرستان بجستان از ديرباز هنرهاي سنتي و مشاغل سنتي جايگاه ويژه‌اي در تأمين معيشت مردم اين سرزمين داشته‌ اند. از جمله اين مشاغل مي‌توان به گيوه دوزي در روستاهاي جزين، بقچير و افكان، آهنگ، گليم بافي در يونسي، فخرآباد، نيان، ابراهيم‌آباد و قاليبافي، پارچه بافي، نمد مالي، حوله بافي و سبد بافي در ساير مناطق اشاره كرد.
وجود مناطق ييلاقي همچون تنكه نسترن، بوستان طبيعي نوبهار، دره آهنگ، باغ سليمه مزار، سد سريده، به لحاظ رويش لاله‌هاي درشت و گلگون و شقايقهاي زيباي بهاري و بيد مشكهاي زيبا و دو منطقه حفاظت شدهٔ هلالي و افتخار با گونه‌هاي كم‌نظير حيات وحش و كوير زيبا از ديگر جاذبه‌هاي گردشگري بجستان مي‌باشد.

* پارك طبيعي بجستان
مجموعه پارك طبيعي و باغ زيباي پرندگان بجستان يكي از كم نظيرترين مجموعه‌هاي استان خراسان رضوي است. اين مجموعه شامل حيات وحش و نمايشگاه جلوه‌هايي از طبيعت و باغ پرندگان و سايت نگهداري آهو و جبير مي باشد.
اين پارك طبيعي چون نگيني زيبا در مركز شهر بجستان مي درخشد و داراي پرندگان زيبا و خوش الحاني همچون زاغي پا قرمز، طوطيهاي رنگارنگ، طاووس و غيره مي‌باشد.
اين مجموعه همه روزه پذيراي علاقه ‌مندان به طبيعت و مسافران نوروزي و گردشگراني است كه از اين مسير عبور مي‌كنند.

* سوغات بجستان
در ميان سوغات سفر بجستان مي‌توان ازياقوت سرخ كوير يا همان انار بجستان نام برد كه به بسياري از كشورهاي شرق دور صادر مي‌شود و كام هر رهگذري و مسافري را كه به اين شهر مي‌گذارد شيرين مي‌كند.
از ديگر سوغات مشهور شهر بجستان مي‌توان از كلوچه و حلواي اين شهر نام برد كه در بازار شهرهاي اطراف جايگاه ويژه اي دارد.
زعفران، زيره، حنا، پسته و محصولات خشكبار ديگر سوغات بجستان هستند كه مي ‌تواند بخش زيادي از سبد خريد مسافران را پر نمايد.
بجستان در فاصله 278 كيلومتري جنوب غربي مشهد واقع است.
2095/1858

سرخط اخبار استان‌ها