جاذبه هاي اساطيري نيشابور ميزبان گردشگران نوروزي

مشهد- ايرنا- نيشابور شهري كهن در دل سرزمين پهناور و تاريخي خراسان همچون نگيني درخشنده از جاذبه هاي فراوان براي گردشگران داخلي و خارجي است و همين جايگاه آن را در رتبه نخست هفت شهر هدف گردشگري اين استان قرار داده است.

تاريخ دقيق پيدايش نيشابور و نام اوليه آن در دست نيست اما به گواهي متون كهن اين شهر در هزاره سوم پيش از ميلاد به لحاظ فرهنگي، هنري و تجاري از جايگاه ويژه اي برخوردار بوده است .
اين شهر اساطيري در قرون چهارم و پنجم هجري قمري زادگاه چهار فرقه عرفاني ملامتيه، كراميه، بكتاشيه و جوريه و مركزيت تصوف و عرفان جهان اسلام در قرن چهارم بوده است.
همچنين ظهور چهار هزار و 300 شخصيت برجسته علمي و فرهنگي تا ربع اول قرن ششم در اين شهر، پرورش مشاهيري همچون عطار، حكيم عمرخيام و فضل بن شاذان شاهدي بر سابقه درخشان تمدن و فرهنگ غني نيشابور در گذشته است.

قدمگاه رضوي
بناي قدمگاه واقع در 24 كيلومتري شرق نيشابور در گذشته منزلگاهي به نام الحمراء پس از نيشابور در شاهراه اعظم راه ابريشم بوده است. اهميت اين بنا به سبب توقف حضرت امام رضا(ع) در زمان هجرت تاريخي ايشان از مدينه به مرو مي باشد و به همين سبب تسهيلاتي براي كاروانيان در اين ناحيه ايجاد شده است.
نام اين بنا برگرفته از قطعه سنگ سياهي است كه مشهور است جاي قدوم مبارك حضرت رضا(ع) بر آن نقش بسته است.
احتمالا اين بقعه بر روي عمارتي مخروبه در زمان شاه عباس صفوي بازسازي و در زمان شاه سليمان به سال 1901 هجري قمري تكميل شده است.
در جوار اين بنا چشمه اي موسوم به حضرت قرار دارد كه زائران آب آن را نوشيده و به عنوان تيمم و تبرك با خود مي برند.

آرامگاه عطار
شيخ فريدالدين عطار، عارف، شاعر و اديب ايراني در سال 540 ه.ق متولد شد و در طول عمرش خدمات علمي و تاليفات ارزشمندي مانند تذكره الاولياء، منطق الطير و الهي نامه را از خود به يادگار گذاشت.
وي مقارن با حمله مغولان به خراسان در سال 618 هجري قمري جانش را از دست داد. بنابر شواهد نخستين بناي آرامگاه او توسط يحيي بن صاعد قاضي القضاه نيشابور در سده هفتم هجري برپا شد.
سپس اميرعليشير نوايي وزير آخرين حكمران تيموري بناي ديگري بر آرامگاه عطار ساخت كه اكنون تنها سنگ افراشته سياه رنگ كتيبه داري از آن باقي مانده است.
سرانجام در سال 1341 هجري شمسي انجمن آثار ملي بناي ويران شده را مرمت و بازپيرايي نمود و با كاشيهاي الوان آن را به شكلي زيبا آراست.
مقبره عطار همواره مورد توجه گردشگران و ادب دوستان سراسر دنيا بوده است.

آرامگاه خيام
حكيم ابوالفتح عمربن ابراهيم مشهور به خيام نيشابوري رياضيدان، منجم، شاعر و انديشمند والاي ايراني است كه در سطح بين المللي از شهرت بسزايي برخوردار است.
وي در سال 439 هجري قمري پس از وفات در گورستان حيره كه امروزه در پنج كيلومتري شرق نيشابور واقع شده روي در نقاب خاك كشيد.
بناي يادبود مزار كنوني اين دانشمند بزرگ به سال 1341 هجري شمسي با طرح و نقشه مهندس هوشنگ سيحون ساخته شد.
اثر مزبور با تركيبي از مصالح آهن، بتون و تزيينات كاشيكاري به شكل لوزيهاي به هم پيوسته بر گرفته از انديشه هاي رياضي عمر خيام بنيان شده است.

مسجد جامع نيشابور
مسجد جامع نيشابور را در دوره تيموري و به سال 889 هجري پهلوان علي كرخي بنيان نهاد. اين بنا در شهر نيشابور واقع شده و از انواع مساجد چهار ايواني به شمار مي رود.
مسجدجامع نيشابور با وسعت نزديك به هفت هزار و 276 متر مربع مشتمل بر ايوانهاي ضلع شمالي، جنوبي، رواق و شبستان است. نماي ايوانها و طاق نماهاي اين مسجد با تزيينات آجري آراسته شده و كهن ترين بناي بر جاي مانده در شهر نيشابور است.

بقاياي شهر كهن نيشابور
در جنوب شهر فعلي ناحيه اي به وسعت 3500 هكتار قرار دارد كه به استناد متون و شواهد زيستگاهي از صدر اسلام تا اوايل دوره ايلخاني بوده است.
قسمت اعظم نيشابور كهن امروزه در دل خاك نهفته است و آثار آن محدود به چند تپه اصلي از جمله آلپ ارسلان، تپه مدرسه، آهنگران، سبزپوشان، بازار، طرب آباد، كهن دژ، تپه قنات و شادياخ است.
از اين ميان تپه هاي طرب آباد، سبزپوشان و قنات در سالهاي 1315 و 1318 هجري شمسي توسط هيات باستانشناسي موزه متروپوليتن و شهر كهنه نيشابور در سال 1384 به دست هياتي ايراني فرانسوي مورد كاوش قرار گرفت.

گنبدهاي شه مير
در حدود 10 كيلومتري جنوب نيشابور در كنار جاده اين شهر به كاشمر در ميان قبرستان قديمي دو بناي آجري به فاصله كمي از يكديگر با ساختار و اندازه اي متفاوت قرار دارند كه به مهروا، مهرآباد و شادمهر معروفند. ويژگيهاي معماري مويد انتساب گنبد بزرگ به دوران سلجوقي و گنبد كوچك به عصر ايلخاني است.
احتمالا اين دو بنا بر فراز مقابر اشخاصي صاحبنام يا عارفاني مشهور ساخته شده اند كه هويت آنها مشخص نيست.

محوطه تاريخي شادياخ
نيشابور در سال 205 هجري مركز حكومت طاهريان و در همان ايام در شادياخ عمارتي اميرنشين و منازلي براي سپاهيان بنا شد. از آن پس اين منطقه دارالحكومه خراسان و محل اقامت امرا و پادشاهان گشت و سرانجام با حمله مغول از ميان رفت.
شادياخ در جنوب شرقي آرامگاه عطار با وسعت بيش از 200 هزار مترمربع واقع شده و از سال 1378 مورد كاوشهاي باستانشناسي قرار گرفته است.
اين مكان يكي از سايت موزه هاي باستانشناسي در استان خراسان رضوي است.

باغ و عمارت امين الاسلامي
اين خانه باغ زيبا در گذشته متعلق به مرحوم 'ابوالحسن امين الاسلامي' بوده و امروزه در خيابان امام خميني(ره) در مجاورت باغ ملي شهر واقع است.
بناي واقع در ميان باغ با زيربناي تقريبي 1300 مترمربع در دو طبقه ساخته شده و فضاهايي نظير سالن مركزي، اتاقها، پيشخوان ستواندار و سرداب دارد.
عمارت امين الاسلامي و باغ پيرامون آن با درختان بلند از جمله چنار، كاج، شمشاد، توت و گردو در زمان پهلوي ساخته شده و الگويي از هنر باغ سازي اصيل ايراني است.

بناي امام زاده محمد محروق و امام زاده ابراهيم
در سوي ديگر باغ بناي يادبود مزار حكيم عمر خيام قرار دارد. بناي مذهبي با منظره اي زيبا از كاشيكاري معرق جلب نظر مي نمايد. اين مكان مدفن امام زادگان محمدمحروق از نوادگان حضرت امام سجاد(ع) و ابراهيم از اعقاب امام موسي كاظم(ع) است.
اين مجموعه يك ايوان، دو بناي مركزي، مسجد، تالار و شبستان بوده و در دوره صفوي بنيان شده است.

بازار سرپوشيده و تاريخي نيشابور
بازار تاريخي نيشابور از جمله بازارهاي سرپوشيده منحصر به فرد در خراسان است كه قدمت آن به دوره صفوي مي رسد. در داخل اين بازار تعدادي سرا، كاروانسرا، تيمچه و حمام وجود دارد.
كاروانسراي مستوفي يكي از تيمچه هايي است كه درون اين بازار تاريخي وجود دارد كه دو دهنه ورودي آن يكي در حاشيه جنوبي خيابان امام خميني و ورودي ديگر با در بزرگ چوبي به بازار متصل مي شود.
حمام مرمر نيز يكي ديگر از جاذبه هاي اين بازار تاريخي است كه قدمت بسيار دارد اما امروز خرابه اي بيش نيست.

معدن فيروزه نيشابور
فيروزه سنگي آبي ‏رنگ و گرانبها است كه از جواهرات معروف جهان شمرده مي ‏شود و معدن آن در دنيا در چند كشور بيشتر وجود ندارد.
از آن جمله در تركمنستان و آسياي صغير و همچنين در جنوب غربي آمريكا در نيومكزيكو، آريزونا، كلرادو و نوادا. اما از بين تمام معادن فيروزه جهان فيروزه نيشابور از همه مرغوب تر و گرانقيمت تر است.
معادن فيروزه نيشابور در شش دره از كوههاي موسوم به بار معدن در 50 كيلومتري شمال غربي نيشابور در بلوك ريوند واقع است و تاكنون براي به دست آوردن فيروزه بيش از 100 غار در اين دره‏ها ايجاد شده است. شهرت فيروزه نيشابور از روزگاران قديم بر سر زبانها بوده و گويندگان و نويسندگان در وصف آن سخنها گفته‏ اند.

فيروزه مهمترين سوغات نيشابور
نيشابور علاوه بر مهد علم و فرهنگ دوره هايي از تاريخ تمدن اسلامي و زادگاه گروهي از دانشوران و مردان نامدار تاريخ ايران، از دوره هاي بسيار كهن نيز به داشتن جواهري گرانبها به نام فيروزه به شهرت جهاني رسيده است.
از تاريخ دقيق كشف فيروزه و نحوه استخراج آن در گذشته هاي دور و به ويژه تا پيش از زمامداري پادشاهان صفوي اطلاعات جامعي در دست نيست اما احتمال مي رود كه در اوج شهرت و آباداني نيشابور ساكنين اين منطقه از وجود فيروزه و نحوه استخراج آن آگاهي داشته اند.

ريواس
ريواس نيشابور بسيار معروف و از سوغات مهم اين شهر تاريخي است؛ ريواس نوعي گياه كوهستاني است كه در اصل بوته اي مرتعي و خودرو بوده و در فصل بهار بر دامنه هاي ارتفاعات شمالي و شرقي يعني كوههاي بينالود مي رويد و از بهترين و مرغوبترين نوع آن در ايران محسوب مي شود.
اين گياه از زمانهاي بسيار دور در نيشابور به عمل مي آمده بطوري كه در ˈبندهشˈ يكي از متون كهن ايراني به اين گياه با ديد اساطيري اشاراتي شده و در كتب برخي مورخين و سياحان ايراني و خارجي نيز از طعم و طراوت ريواس نيشابور توصيفها شده است.
ريواس داراي ساقه هايي سفيد تا ارتفاع 80 سانتيمتر بوده و در سر ساقه هاي آن برگ بزرگ و پهني شبيه پنجه مرغابي وجود دارد و تنها قسمت ساقه هاي آن خوردني است.
ساقه هاي اين گياه لطيف و آبدار و طعم آن ترش و مطبوع است و علاوه بر وجود مقدار زيادي املاح معدني و انواع ويتامينها خاصيت دارويي نيز دارد.
از ريواس در انواع خوراكي، مربا، شربت و خورش استفاده مي كنند و شربت ريواس مهمترين محصول فرآوري شده آن به عنوان سوغات نيشابور به ساير نقاط ايران و خارج از كشور به ويژه به كشورهاي حوزه خليج فارس صادر مي شود.
از ديگر جاذبه هاي تاريخي شهر نيشابور مي توان به برج آسياب ، سردابه ي ماروسك ، آب انبار ،موزه خيام ،روستاي خرو عليا ، روستاي ييلاقي ديزباد و روستاي بوژان اشاره كرد.

صنايع دستي
مهمترين صنايع دستي رايج در نيشابور قاليبافي و گليم بافي است. صنعت قاليبافي در 470 روستا و صنعت گليم بافي در 27 روستاي اين شهرستان عمدتا به صورت كار اصلي و يا به صورت فعاليت جنبي و مكمل در كنار ساير فعاليتهاي اقتصادي رايج انجام مي گيرد.
آمادگي و توانمندي قاليبافان نيشابوري بگونه اي است كه اقدام به بافتن فرشهايي با متراژ چند هزار متري و در نوع خود بزرگترين در سطح جهان مي كنند.
از ديگر صنايع دستي نيشابور مي توان به سفالگري، نمدمالي، پارچه بافي، ريسندگي نخ، گيوه بافي و حصيربافي اشاره كرد.
همچنين از ديگر هنرهاي دستي نيشابور ساخت برخي ابزار موسيقي است كه عبارتند از قوشمه( دوعدد فلوت به هم چسبيده)، سرنا، دهل، دوتار، سه تار، تار و دايره زنگي كه توسط خراطها ساخته مي شوند.
نمايش شبيه خواني از ديگر هنرهايي است كه گروهي از شمايل گردانها و بازيگران اين نمايش در ماههاي محرم و صفر نقشهايي را از قهرمانان اصلي قيام عاشورا ايفا مي نمايند تا حوادث و وقايع شهادت امام حسين(ع) را احيا و در خاطره مردم زنده نگهدارند.
شهر تاريخي و اساطيري نيشابور از جاذبه هاي تاريخي و گردشگري فراواني برخوردار است كه سالانه ميزبان بخش عمده اي از گردشگران داخلي و خارجي است.
نيشابور با جمعيتي معادل 433 هزار و ۱۰۵ نفر بر اساس سرشماري سال 1390 در فاصله 127 كيلومتري مشهد قرار دارد.
7496/5132

سرخط اخبار استان‌ها