۲۵ اسفند ۱۳۹۴،‏ ۹:۴۰
کد خبر: 82002863
۰ نفر
آخرين چهارشنبه سال در آستارا رنگ ديگري دارد

آستارا - ايرنا - آخرين چهارشنبه واپسين ماه سال در آستارا رنگ متفاوتي دارد و آيين هاي خاص متناسب با اين مناسبت در آستارا به اجرا در مي آيد.

بر اساس رسمي ديرين در شمال غرب ايران و از جمله شهرستان آستارا ، در عصرگاه روزهاي سه شنبه اسفندماه ، هر هفته جشني براي استقبال از بهار بر پا مي شود.
به گزارش خبرنگار ايرنا ، مردم همه مناطقي كه به زبان تركي آذربايجاني تكلم مي كنند ، به طور معمول اين جشن ها را از اولين چهارشنبه اسفندماه معروف به يالانچي چرشنبه (چهارشنبه دروغين) شروع مي كنند.
مراسم چهارشنبه در دومين چهارشنبه كه به خبرچي چرشنبه (چهارشنبه خبرچي) ، سومين چهارشنبه كه به كول چرشنبه (چهارشنبه خاكستري) و چهارمين چهارشنبه نيز كه به گول چرشنبه (چهارشنبه گل) و يا اود چرشنبه (چهارشنبه آتش) معروف است ، ادامه مي يابد.
علاوه بر اين ، به اعتقاد مردمان اين سرزمين ، عدد چهار اصل و ريشه طبيعت جاودانه است و با توجه به اعتقاد عميق به چهار عنصر آب ، باد ، خاك و آتش در زندگي مردم ، اولين چهارشنبه را منسوب به باد مي دانند و اعتقاد دارند در آن روز باد خواهد وزيد.
دومين چهارشنبه ماه آخر سال نيز منسوب به خاك ، سومين چهارشنبه منسوب به آب و چهارمين چهارشنبه هم منسوب به آتش است.
هر كدام از اين چهار چهارشنبه ماه آخر سال آيين هاي مخصوص به خود را دارد كه سه مورد از آن آيين ها هم اكنون در شهرستان هايي مثل آستارا فراموش شده ولي آيين هاي ويژه چهارشنبه آخر سال كه به اود چرشنبه (چهارشنبه آتش) و يا چهارشنبه سوري نيز معروف است ، همچنان با قوت برگزار مي شود.
برخي از مردمان شهرستان آستارا با روشن كردن آتش در ساعات غروب روز سه شنبه اين هفته (امشب) به استقبال بهار رفته و با سرخي آتش و گرماي آن ، گرم شدن زمين و رويش دوباره حيات و طبيعت را نويد مي دهند.
هر چند كه نام چهار چهارشنبه آخر سال با نام چهارشنبه گره خورده ولي مراسم آن در ساعات غروب روز سه شنبه برگزار مي شود.
برگزاري اين آيين ها در ساعات پاياني روز سه شنبه حكمتي دارد كه در هزار توي تاريخ گم شده ولي نشانه هايي مي توان از علت دقيق آن به دست داد.
در سال هاي دور كه هنوز ساعت اختراع نشده بود ، مردم فواصل زماني روز و شب را با طلوع و غروب آفتاب سنجيده و آغاز هر روز را از غروب روز قبل محاسبه مي كردند.
به همين علت غروب روز سه شنبه جزو لحظات متعلق به چهارشنبه تلقي شده و از اولين دقايق روز چهارشنبه محسوب مي شد و بر همين اساس ، آيين هاي ويژه چهارشنبه نيز در اولين ساعات همان روز(چهارشنبه) بر پا مي شد.
هر چند كه آخرين چهارشنبه هر سال آيين هاي ويژه مخصوص به خود را دارد و همه ساله با شكوه خاصي در شهرستان آستارا برگزار مي شود ، ولي در چهارشنبه هاي ديگر ماه اسفند نيز برخي مردم علاقمند مراسم ويژه اين ايام را نيز برپا مي دارند.
آغاز تكم گرداني و روشن كردن آتش در غروب اين روز از آن جمله آيين ها است و بر اساس رسم ديرين اين روزها ، تكم گردانها به طور رسمي فعاليت آييني خود را در آستارا آغاز كرده اند.
تكمچي ها و تكم گردانان در بين دو چهارشنبه آخر يعني كول چرشنبه و اود چرشنبه مي آيند و اشعارشان را خوانده و مژدگاني آمدن عيد و فرا رسيدن نوروز را مي گيرند.
تكم خواني و تكم گرداني آييني است كه همواره در مناطق آذري زبان از جمله آستارا به عنوان سنتي ماندگار و منحصر به فرد در زمينه عيد باستاني نوروز مورد توجه مردم بوده و با روش مخصوص خود به اجرا در مي آيد.
واژه تكم Takam از دو بخش تكه و م تشكيل شده است.
تكه در زبان تركي به معني بز نر قوي هيكل كه هميشه در راس گله حركت مي كند و گله را به چراگاه و محلهاي معين هدايت مي كند و م ضمير ملكي دوم شخص مفرد است و تكم در واقع به معني بز نر من است.
تكم يك عروسك چوبي سنتي است و به كسي كه اين عروسك را بگرداند و همراه با شعر شيرين و آهنگين در شهر نويد آمدن نوروز را بدهد ، تكمچي مي گويند.
تكم به خودي خود شايد فاقد ارزش باشد ولي افرادي كه به آنها تكم خوان و يا تكم گردان مي گويند با خواندن اشعار متناسب با عيد و زندگي روزمره مردم به آن هويت خاصي داده اند.
تكم خوان ها معمولا از كوهستانها مي آيند و اشعاري را درباره نوروز ، زايش و نوزايش طبيعت مي خوانند و علامت مشخصه آنها نيز همين بز تزيين شده و تكم است.
تكم خواني يك نمايش عروسكي و يكي از شاخه هاي فرهنگ شفاهي ما است كه اگر ناديده گرفته شود به معني ناديده گرفتن و پشت سر گذاشتن ميراث فرهنگي خود ماست و نخستين نتيجه آن ، اين خواهد بود كه نسل آينده جايي پاي محكمي براي گذاشتن نخواهد داشت.
معمولاً آيين هاي نمايشي از جوامع كشاورزي نشأت مي گيرند و به همين علت بسيار با طبيعت همگون بوده و با صفا هستند.
آيين تكم خواني هم كه از جامعه روستايي و كشاورزي خطه آذربايجان سرچشمه گرفته ، متاسفانه با پيشرفت علم و تكنولوژي ، صنعتي شدن و گسترش شهرنشيني و در نهايت به علت فراهم نبودن بستر ارايه آن عقب نشيني كرده و در حال فراموشي است.
تكم گردان ها كه مژده بهار را مي دهند ، از مردم مژدگاني مي گيرند ، آنها به اين مژدگاني پاي يا سهم مي گويند و گرفتن آن را حق خودشان مي دانند.
آيين تكم گرداني با ارزش گذاري مجدد ، بازشناسي و كاربردي كردن آن قابل احيا و گسترش است ولي لازمه اين امر آن است كه متصديان امر فرهنگ احياي آن را براي خود وظيفه دانسته و فقط در روزهاي نوروز به فكر احيا و استفاده از اين آيين نيفتند.

***
آذين بندي تكم؛
تكم يك عروسك چوبي است كه به قطر حدود 4 سانتيمتر ، طول 25 و عرض 12 الي 15 ساخته مي شود و آن را آذين مي كنند. اين عروسك خاص مراسم نوروز در خطه آذربايجان است.
روي اين عروسك چوبين را با مخمل يا پارچه هائي به رنگ قرمز مي پوشانند و روي اين پارچه را نيز با پولك ، زنگوله ، سكه و نيز پارچه هاي الوان و حتي آئينه تزيين مي كنند.
تكم با قطعات پارچه اي رنگي آزين بندي شده مانند گلهاي بهاري است كه هر رنگ و گل اين تكم معناي خاص خود را دارد. رنگ سرخ به معني شادي و نشاط است.
اين رنگ در فرهنگ آذربايجان خيلي مورد استفاده قرار مي گيرد و به طوري كه حتي لباس عروسهاي اين خطه در سالهاي نه چندان دور سرخ رنگ بوده است.
گاهي تكم برخي از تكم چي ها به جاي بز شتر است و شعرهايشان نيز با همين تغيير شكل تكم عوض مي شود مثلاً:
آق دوه نون گوزلري /
يره گيرمز ديزلري
بو ايامين قيزلاري /
كبين كسر اوزلري
پس تكمچي ها گاهي به جاي بز ، از شتر نيز استفاده مي كردند ، چون اينها همه از نشانه هاي زندگي در طبيعت است و هر كدام از اين حيوانات نيز به عنوان سمبلي از زندگي محسوب مي شوند.

***
اشعار تكم خواني؛
مهمترين بخش آيين تكم گرداني خواندن اشعار آن است، نمايش هاي آييني ساختار نمايشي محكمي ندارند و ساختار نمايشي آنها بسيار ساده ، صميمي و روان بوده و بيشتر بيانگر مفاهيم انساني عصر خودشان است.
اين نمايش ها به احتمال زياد ادامه همان سرودهاي ايران باستان هستند كه مربوط به دوره هخامنشيان و قبل از آن است كه به مرور زمان با تغيير شكل به ما رسيده است.
اشعار تكم خواني از نظر ساختاري جزو ترانه هاي عاميانه محسوب مي شود، اوزان و هارموني آن با توجه به نياز و مقتضيات زمان جابجا و عوض مي شود و هر تكمچي يا تكم گردان با آزادي كامل اشعار اين آيين را عوض كند.
در اشعار تكم خواني گاهي اشعار مذهبي نيز به چشم مي خورد ، اين اشعار بر اساس مستندات موجود از زمان صفويه كه بنيانگذار شعيه در ايران هستند وارد اين آيين شده و اغلب در سالهايي كه ايام نوروز با مناسبتهاي مذهبي همزمان مي شود از اين اشعار مذهبي استفاده مي شود.

تكم گردان ها اين گونه آواز سرمي دهند:
بو تكه اويون ائدر
قوردونان قول بويون ائدر
يئغار ايرانئن دويوسون
چه پيشينين تويون ائدر
ترجمه: / اين بز نر بازي مي كند / با گرگ همراهي مي كند / و دست برگردن او مي اندازد / محصول برنج كل
ايران را جمع آوري مي كند / و براي بزغاله اش جشن عروسي به پا مي كند/

***
زمان اجراي آيين تكم خواني؛
تكم آييني است كه چند روز مانده به چهارشنبه سوري اجرا مي شود، بر اساس رسمي ديرين در شهرستان آستارا در اسفندماه هر هفته جشني براي استقبال از بهار بر پا مي شود و معمولا مردم اين جشنها را در بين دو چهارشنبه آخر يعني كول چرشنبه و گول چرشنبه مي آيند و اشعارشان را خوانده و مژدگاني آمدن عيد و فرا رسيدن نوروز را مي گيرند.
7105/2007