كتاب كُردها در میانه جنگ ایران و عراق منتشر شد

تهران- ایرنا- كتاب پژوهشی -تاریخی «كُردها در میانه جنگ ایران و عراق» نوشته «اردشیر پشنگ» فعال در حوزه مسایل خاورمیانه، از طرف انتشارات مرز و بوم انتشار یافت.

این كتاب كه پژوهشی تاریخی در خصوص جنبش مبارزاتی كردهای عراق در دهه 1980 میلادی به شمار می رود برای نخستین بار به یكی از مهم ترین مقاطع و رویدادهای موثر بر جنبش مبارزاتی كردهای عراق پرداخته است.
نویسنده در مقدمه كتاب در خصوص چرایی جهش قابل توجه وضعیت كُردها در سال های اخیر نوشته است: « این دستاوردها یك‌شبه به‌دست نیامده و همه این‌ها حاصل تلاشی گسترده و دامنه‌دار و پر كش و قوسی بوده است كه از نخستین سال‌های سده بیستم به شیوه‌های مختلف مبارزه مسلحانه، مدنی و... آغاز شده و تا به امروز همچنان ادامه داشته و خواهد داشت.»
به اعتقاد وی در ایجاد وضعیت كنونی در كردستان عراق، مسائل و حوادث و دوره‌های تاریخی زیادی تأثیرگذار بوده‌اند. از منظر نویسنده «یكی از مهم‌ترین حلقه‌های این زنجیر به دوره زمانی چندساله‌ای در دهه 1980 بازمی‌گردد كه در ابتدای آن جنبش مبارزاتی كردهای عراق پس از سال‌ها اتكای بیش از اندازه به كمك‌های شاه ایران و حمایت‌های آمریكا به‌ ناگاه با امضای معاهده 1975 الجزایر و پشت‌كردن شاه به آنان مواجه شد و درنتیجه پنج سالی بود كه دوران افول و نزول سختی را سپری می‌كرد...سراسر كردستان عراق در زیر چكمه‌های دهشت‌زا و رعب‌انگیز بعثی‌ها گرفتار و اسیر و در رقت‌بارترین حالت ممكن قرار داشت و بدتر از همه آنكه، گویی امید به آینده از كهن‌سرزمین مادها و از دل و فكر هزاران كُردِ آواره و بی‌حامی رخت بربسته بود. در چنین شرایطی، پیروزی انقلاب اسلامی در ایران و سپس بروز جنگ میان دو همسایه دیرین به فرصتی بی‌بدیل برای كردها تبدیل شد كه در سایه آن توانستند یك‌بار دیگر قامت راست كرده، نه‌تنها جنبش مبارزاتی خود را احیا كنند، بلكه زمینه‌ساز رقم‌خوردن سرنوشت امروز خود شوند.»
این كتاب دارای 6 فصل است. فصل نخست به «مبانی نظری پژوهش» پرداخته است و نویسنده در آن برای بررسی و تبیین هرچه بهتر فرضیه اش از میان نظریه های گوناگونی نظیر «جنگ و تغییر» و «حامی و پیرو» در نهایت نظریه حامی - پیرو را انتخاب می كند. ایده اصلی در كتاب این است كه «وقوع جنگ ایران و عراق و فرصت‌های پیش آمده ناشی از آن مهم‌ترین عامل احیای جنبش مبارزاتی كُردهای عراق است. به عبارتی دیگر كمك های متقابل ایران و كردها به یكدیگر در قالب دو متحد برای هریك از آنان ثمرات و نتایج مثبت اما متفاوتی بدنبال داشته است. كه این امر برای كردها زمینه ساز احیای جنبش مبارزاتی شان شده است.»
فصل دوم كتاب به «كردها از آغاز تا چهار تكه شدن جغرافیای سرزمین» اختصاص پیدا كرده است. در این فصل به اشتراكات تاریخی، فرهنگی، نژادی و سیاسی كردها با دیگر گروه های قومی و ملی ایرانی به صورت مبسوطی اشاره شده است.
در فصل سوم «جنبش مبارزاتی كردهای عراق از آغاز تا افول (1919 -1979)» مورد بررسی قرار گرفته است بر پایه نوشته های این فصل جنبش مبارزاتی كردها پس از انتشار اخباری در خصوص توافق انگلیسی –فرانسوی سایكس –پیكو و 2 سال پیش از تاسیس عراق تشكیل شد. كردها در این برهه به مخالفت با تصمیم سازی بریتانیایی ها پرداختند اما مخالفت آنها به وسیله ارتش بریتانیا و متحدین عرب سنی شان به صورت عمده دچار سركوب و محدودیت قرار داشت. اما وقوع كودتای 1958 عبدالكریم قاسم و سپس كودتای حزب بعث و .... باعث ایجاد تغییراتی در عراق و نیز در روند مبارزاتی كردها شد. در برهه ای از زمان كه حزب بعث در عراق كودتا كرد به دلیل رقابت های منطقه ای این حزب با نظام سلطنتی حاكم در ایران، شاهد آن هستیم كه شاه با چراغ سبز آمریكایی ها به پشتیبانی از كردها پرداخت. اما درست در زمانی كه فشار گسترده ای بر عراق وارد می شد، شاه با میانجیگری رئیس جمهور الجزایر مقدمات امضای معاهده 1975 الجزایر با صدام را فراهم ساخت كه یكی از نكات كلیدی آن قطع كمك های شاه به كردها بود؛ مساله ای كه به شكست و فروكش جنبش كردهای عراقی در برابر رژیم بعث منجر شد.
در فصل چهارم «اهداف و نیات ایران و كردها برای همكاری پس از انقلاب 1979 -1988)» به رشته تحریر در آمده است. بر پایه استنادات و استدلال های نویسنده، جنبش مبارزاتی كردهای عراق در ابتدای دهه 1980 یك جنبش رو به افول و جبهه های درگیری اش با رژیم بعث دچار ركود بود. اما وقوع انقلاب اسلامی و سپس بروز جنگ میان ایران و عراق و همراهی و اتحاد كُردها با جمهوری اسلامی ایران باعث ایجاد فرصتی دوباره برای آنها شد تا جنبش خود را یكبار دیگر احیا كنند؛ مساله ای كه در قدرت گیری كردها در دهه 1990 میلادی و بعدها در ایجاد حكومت اقلیم كردستان نیز تاثیر بسزایی داشته است.
عنوان فصل پنجم «كردها در جنگ ایران و عراق» است كه نویسنده در آن به شرح چگونگی حضور و همكاری كردها و رزمندگان ایرانی در جنگ های مختلف به خصوص در جبهه شمال پرداخته است.
در ششمین فصل نویسنده به اثبات فرضیه خود پرداخته است و عنوان آن را «جنگ ایران و عراق و احیای جنبش مبارزاتی كردهای عراق» نامیده و در نهایت به جمع بندی كتاب پرداخته است.
نویسنده همچنین در خصوص اهمیت كتاب در پشت جلد آن نوشته است: «جنگ ایران و عراق برای جنبش مبارزاتی كردهای عراق هم دارای لحظه‌ها و واقعه‌های تراژیك و فاجعه‌بار همچون بمباران شیمیایی حلبچه و عملیات انفال توسط صدام بود –كه طی آن ده‌ها هزار شهروند كرد اعم از پیر و جوان و كودك جان خود را از دست دادند- و هم به مثابه یك فرصت بی‌بدیل تاریخی برای احیای حركت مبارزاتی‌شان علیه رژیم بعثی عراق به شمار رفت. طی این جنگ كردها یك بار دیگر فرصت تحرك یافتند و با قرار گرفتن در كنار ایران كم‌كم به یك بازیگر مؤثر نه‌تنها در صحنه جنگ بلكه بعضاً در سطح منطقه تبدیل شدند؛ مطمئناً تحولات این مقطع زمانی (1980 تا 1988) یكی از مهم‌ترین دوره‌هایی بود كه كردها در سایه آن توانستند ضمن بازسازی احزاب و جریانات داخلی، یك بار دیگر جنبش مبارزاتی قدیمی خود را احیا كنند. همین امر در قدرت گیری آن‌ها در دهه 1990 و سپس تبدیل شدنشان به اقلیم كردستان عراق (2003) تأثیر غیرقابل انكاری داشت به نحوی كه به باور نویسنده اگر انقلاب اسلامی ایران و بخصوص جنگ مذكور رخ نمی‌داد به احتمال بسیار امروز كردهای عراقی دارای موقعیت و اعتبار قابل توجه فعلی‌شان در عرصه بین‌المللی، منطقه‌ای و نیز داخلی عراق نبودند.»
این كتاب در 352 صفحه با حمایت مركز اسناد دفاع مقدس و قیمت 220 هزار ریال راهی بازار كتاب شده است.
پژوهشم**9347**9131