پايانِ PMD

تهران-ايرنا- گزارش اخير «يوكيا آمانو» مديركل آژانس بين المللي انرژي اتمي به شوراي حكام در خصوص «مسايل گذشته و حال برنامه هسته اي ايران»در ادبيات و محتوا تفاوتي آشكار با گزارش هاي پيشين اين نهاد داشت؛ گزارشي كه مويد صلح آميز بودن فعاليت هاي هسته يي ايران است و اميدها را براي بستن هميشگي اين پرونده دوچندان كرده است.

13 روز مانده به زمان ارايه گزارش نهايي آژانس بين المللي انرژي اتمي (IAEA)، شامگاه چهارشنبه يازدهم آذرماه مديركل اين نهاد بين المللي گزارشي از بررسي هاي خود در ارتباط با فعاليت هاي هسته اي ايران به شوراي حكام ارايه داد. از آنجا كه تصميم گير نهايي در اين زمينه شوراي حكام آژانس بين المللي انرژي اتمي است پس متن و محتواي اين گزارش در بسته شدن پرونده مسايل گذشته و حال برنامه هسته اي ايران اهميت زيادي مي يابد. شوراي حكام پس از مطالعه و بررسي گزارش اخير آمانو تا پانزدهم دسامبر (بيست و چهارم آذرماه) مهلت دارد تصميم نهايي خود را بگيرد؛ تصميمي كه ارتباطي مستقيم با اجراي «برجام» (برنامه جامع اقدام مشترك) خواهد داشت.
در بند 35 اين گزارش آمده است: بر مبناي تمام اطلاعاتي كه در اختيار آژانس بود، آژانس هيچ نشانه اي از اينكه انجام فعاليت هايي توسط ايران كه به طور مستقيم ريشه در «سند فلز اورانيوم» يا اطلاعات طراحي يك ابزار انفجاري هسته اي از طريق يك شبكه ي مخفي عرضه هسته اي داشته باشد نيافته است.
همچنين در بخش «خلاصه» (G) در بند 87 آمده است: آژانس ارزيابي مي كند طيفي از فعاليت هاي مرتبط با توسعه وسيله انفجاري هسته اي در ايران قبل از پايان سال 2003 ميلادي به عنوان تلاشي هماهنگ و برخي فعاليت ها بعد از سال 2003 ميلادي انجام شده است. آژانس همچنين ارزيابي مي كند كه اين فعاليت ها فراتر از امكان سنجي و مطالعات علمي و كسب مهارت ها و توانمندي هاي فني مرتبط و مشخص پيشرفتي نداشته است. آژانس نشانه هاي معتبري از فعاليت ها در ايران در ارتباط با توسعه وسيله انفجاري هسته اي بعد از سال 2009 ميلادي در اختيار ندارد.»
در بند بعدي به صراحت بيان شده است كه «آژانس نشانه هاي معتبري از انحراف مواد هسته اي در ارتباط با ابعاد احتمالي نظامي برنامه هسته يي ايران نيافته است.»
اين گزارش تفاوتي آشكار با گزارش پيشين آمانو دارد. مدير كل آژانس در گزارش بيست و ششم نوامبر (پنجم آذر) خود، با بيان اين كه در زمان حاضر پاسخ قاطع بلي يا خير درباره احتمال فعاليت‌ هاي نظامي در تاسيسات هسته‌ يي ايران ممكن نيست اعلام كرده بود كه گزارش نتيجه ‌ي بررسي ‌ها، سياه‌ و سفيد نخواهد بود. در همسنجي با گزارش هاي گذشته، اما به نظر مي رسد گزارش اخير آمانو بيش از آنكه به خاكستري نزديك باشد سفيد مي نمايد. همين موضوع واكنش مثبت خبرگزاري ها و مسوولان بلندپايه غرب را به دنبال داشت. پس از انتشار اين گزارش، خبرگزاري هاي آمريكايي همچون آسوشيتدپرس يك دهه اتهام عليه ايران را پايان يافته دانستند و كاخ سفيد نيز با استقبال از اين گزارش، همكاري ايران با آژانس را « به اندازه كافي» دانست.
اختلاف اما از آنجايي آغاز شد كه در سال 1382 خورشيدي (2003 ميلادي) سرويس هاي جاسوسي غربي به همراه سازمان هاي اطلاعاتي سيا، موساد و همچنين گروهك منافقين با جمع آوري هزاران عكس و سند جعلي به قطور كردن پرونده ي هسته يي ايران اقدام كردند و اين مدارك و اسناد را به آژانس تحويل دادند؛ موضوعي كه با هدف افزايش ايران هراسي و ايران ستيزي پيگيري مي شد.
گزارش نوامبر 2011 آژانس اتهام هاي زيادي را بر فعاليت هاي هسته اي ايران وارد كرد. در اين گزارش براي نخستين بار بود كه فهرستي تحليلي از ابعاد نظامي احتمالي فعاليت هاي هسته يي ايران ارايه شد. همين موضوع باعث شد تا گزارش نوامبر 2011 مبنايي براي ارزيابي و مقايسه با وضعيت كنوني فعاليت هاي هسته يي ايران به شمار رود. از اين رو، در گزارش كنوني آمانو نزديك به 50 بار به گزارش نوامبر 2011 يا سند شماره 2011/65 اشاره شده است. مقايسه ي هرچند مختصر ميان اين 2 گزارش، روند بهبود وضعيت را بهتر به تصوير مي كشد.
آژانس در بند 48 گزارش نوامبر 2011 خود آورده بود: ايران به رغم قطعنامه هاي شوراي حكام و شوراي امنيت، پروتكل الحاقي آژانس را اجرا نمي كند. اگر ايران اين همكاري را انجام ندهد آژانس در موضعي نخواهد بود كه بتواند در مورد نبود مواد و فعاليت هاي هسته اي پنهان در ايران، اطمينان خاطر قطعي فراهم آورد.
همچنين در بند 53 بخش خلاصه گزارش آمده بود: آژانس از بابت وجود جنبه هاي نظامي در برنامه ي هسته اي ايران به شدت نگران است. اطلاعات مورد نظر حاكي از آن هستند كه ايران فعاليت هايي براي ساخت يك بمب انفجار هسته اي انجام داده است. همچنين بند 54 آن از ايران مي خواست تا با در نظر گرفتن نگراني هاي مطرح شده بدون فوت وقت و با هدف شفاف سازي وجود جنبه هاي نظامي احتمالي در برنامه هسته اي خود با آژانس همكاري كند.
باوجود اين كه بين ژانويه 2012 و مي 2013 دست كم نمايندگان ايران و آژانس 10 بار در وين به گفت وگو پرداختند اما اين گفت وگوها به نتيجه نرسيد. پس از توافق هسته يي تيرماه امسال بود كه ايران و آژانس با تنظيم «نقشه راه» در مسيري تازه قدم نهادند؛ مسيري كه به گزارش اخير آمانو منجر شد. نتيجه نقشه راه را مي توان از بند 86 بخش خلاصه (G) دريافت. در اين بند آمده است كه همه فعاليت هاي مندرج در نقشه راه بر اساس برنامه مورد توافق انجام شده اند.
نكته جالبتر و متفاوت تر، ادبيات به كار گرفته شده در اين گزارش است. تاكنون آژانس براي بيان مطالعات ادعايي خود از واژه ي «PMD» (ابعاد نظامي احتمالي فعاليت هاي هسته يي ايران) استفاده مي كرد و مسوولان جمهوري اسلامي ايران از آن به عنوان «مسايل گذشته و حال» (PPI) نام مي بردند. همان طور كه به خاطر اصرار و پافشاري هاي تيم هسته يي كشورمان در برجام و نقشه راه از واژه ي پي. ام. دي استفاده نشده بود، در گزارش تازه آمانو نيز از اين واژه استفاده نشده است.
در نظر گرفتن ملاحظه هاي طرف مقابل باعث شد تا آژانس افزون بر آنكه 15 بار در متن گزارش به جاي پي. ام. دي از مسايل گذشته و حال استفاده كند حتي عنوان گزارش خود را «ارزيابي نهايي درخصوص مسايل باقيمانده گذشته و حال پيرامون برنامه هسته اي ايران» نام نهاد.
در مجموع، نوع ادبيات و محتواي گزارش چهارشنبه شب آمانو حاكي از پايان شيرين اختلاف هاي تلخي است كه بيش از يك دهه بر روابط ايران و آژانس بين المللي انرژي اتمي سايه افكنده است. از موضع گيري اعضاي 1+5 به ويژه آمريكا پس از انتشار بيانيه آژانس چنين بر مي آيد كه آن ها تمايلي به باز ماندن اين پرونده ندارند چرا كه در صورت پايان نيافتن پرونده ادعايي غرب، نمي توانند انتظار همكاري ايران را در زمينه ي اجراي برجام داشته باشند.
در اين مدت كشورهاي 1+5 لازم است تا بر پايه بند 14 برجام به منظور بستن اين پرونده قطعنامه اي را به شوراي حكام آژانس ارايه كنند. در كنار آن اقدام در مورد نوسازي راكتور اراك با حفظ هويت آب سنگين آن و معامله اورانيوم غني شده موجود در برابر كيك زرد با دولت هاي خارجي زماني آغاز مي شود كه پرونده مسايل گذشته و حال براي هميشه بسته شود؛ موضوعي كه انتظار مي رود شوراي حكام در تصميم گيري نهايي پانزدهم دسامبر خود به آن توجه ويژه اي داشته باشد.
*از:حسن شكوهي نسب (گروه پژوهش و تحليل خبري)
پژوهشم**1969**2054