۳۱ شهریور ۱۳۹۴،‏ ۱۳:۰۹
کد خبر: 81769278
۰ نفر
فیلم «محمد رسول الله (ص)» در بوته نقد و نظر

تهران- ایرنا- فیلم سینمایی محمد رسول الله (ص) ساخته ی «مجید مجیدی»، این روزها بازار نقدهای سینمایی را پررونق كرده است؛ نقد و نظرهایی كه همزمان با بررسی نقطه های قوت این فیلم پرتماشاگر و پرهزینه، به برخی ضعف های آن نیز پرداخته است.

نزدیك به چهار هفته از اكران فیلم سینمایی محمد رسول الله (ص) می گذرد. این فیلم طی این مدت افزون بر كشاندن شمار چشمگیری به سینماها، بسیاری از منتقدان و صاحبنظران سینمایی را به دایره ی ارایه ی دیدگاه هایشان درباره ی این فیلم كشاند.
به باور برخی، از آنجا كه فیلم محمد رسول الله (ص) از بزرگترین و مهم ترین پروژه های دینی در سینمای ایران و جزو آثار فاخر سینمایی به شمار می رود، اینگونه مورد توجه و ارزیابی اهالی سینما قرار گرفته است.
هزینه ی ساخت این اثر بزرگ سینمایی 623.3 میلیارد ریال بوده است كه این هزینه را شركت سینمایی «نور تابان» وابسته به «بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی» پرداخت كرده است.
در پشت صحنه ی این فیلم مجموعه یی از بهترین سینماگران جهانی حضور داشتند. از جمله چهره ‌های سرشناسی كه جزو عوامل فنی پروژه ی سینمایی محمد رسول الله (ص) هستند، می ‌توان به «ویتوریو استورارو» (Vittorio Storaro) فیلمبردار نامدار ایتالیایی و «آی.آر.رحمان» آهنگساز معروف هندی اشاره كرد كه هر 2 از برندگان جایزه ی سینمایی «اسكار» به شمار می روند.
این فیلم سینمایی از محاصره‌ ی مسلمانان در شعب ابی ‌طالب آغاز می‌ شود و سپس به دوره ی پیش از تولد پیامبر اسلام باز می ‌گردد. این فیلم رخدادهای پیش از تولد پیامبر اسلام تا 12 سالگی و صحنه ‌های دوره ی شیرخوارگی و خردسالی پیامبر را پیش چشم مخاطبان به تصویر می كشد.
فیلم با اولین سفر پیامبر به شام و رسیدن به صومعه ی «بحیرا» راهب مسیحی به پایان می‌ رسد؛ راهبی كه درباره ی ظهور آخرین پیامبر به «ابوطالب» عموی پیامبر، بشارت می ‌دهد.
فیلمبرداری، موسیقی متن و جلوه های ویژه ی به كار رفته در این فیلم تاكنون مورد تحسین بسیاری از منتقدان قرار گرفته است. به باور بسیاری از صاحبنظران، آخرین اثر سینمایی مجیدی با بهره مندی از ظرفیت های موسیقی، تصویربرداری و جلوه های ویژه می تواند به قلب مخاطبان نفوذ كرده و عظمت و شكوه اسلام و پاكی و مهربانی پیامبر را به زیباترین و تاثیرگذارترین شكل آن به تصویر بكشد.
گروهی از منتقدان سینمایی، ساخت این اثر بزرگ را در شرایط آشفته ی امروز جهان كه به موجب رفتارهای غیرانسانی گروه های افراطی، اسلام ستیزی و اسلام هراسی در آن رو به گسترش است، امری ضروری دانسته اند. به اعتقاد آنان اثر سینمای محمد رسول الله (ص) می تواند معرف شایسته یی برای چهره ی حقیقی اسلام در عرصه ی بین الملل باشد و بر حاشیه سازی ها پیرامون این دین الهی و رحمانی خط نابودی بكشد.

*** فیلم محمد رسول الله (ص) و تمجید منتقدان
روزنامه ی «شرق» بیست و یكم بهمن ماه پارسال، یك روز پس از رونمایی از فیلم مجیدی در یادداشتی با عنوان «روایت باشكوه مجیدی از حضرت ‌محمد(ص)» نوشت: خورشید و سواری كه بر اسب به سوی مكه می رود، صحنه آغازین فیلمی است كه هالیوودریپورتر از هزینه ٣٠ میلیون دلاری آن خبر داده است؛ بودجه ای كه یك سی ام بودجه قطری ها برای ساخت فیلمی در همین زمینه است و همین صحنه است كه بیننده را برای تماشای ٣٠٠ دقیقه فیلم دعوت می كند. فیلمی كه بی تردید یكی از مذهبی ترین آثار سینمای ایران است و قطعا هیچ تحمیلی از مذهب در آن نمی توان یافت و مجیدی در مقام كارگردان تمام تجربه های این سال ها را در كنار استفاده از بهترین عوامل فنی انسانی و تكنولوژیك قرار داده است تا روایت های داستانی زیبای زندگی حضرت محمد(ص) را تصویر كند. فیلمنامه ای كه با همراهی كامبوزیا پرتوی نوشته شده و با كمك بیژن میرباقری دیالوگ هایش تهیه شده است و البته مشاور هم آیت الله جوادی آملی است.
شرق آورده است: ریزه كاری مجیدی در خلق صحنه های زیبا در لحظات مختلف همه یادآور آن دقتی است كه مجیدی در لحظه ای از (فیلم) آواز گنجشك ها تاكید دارد كه ماهی های قرمز از كیسه پسر بر زمین بریزد. مجیدی بهترین های سینمای جهان را گردآورده است یا نه، مهم نیست. اثری كه خلق كرده شكوه موسیقی و تصاویر منحصر به فردش می تواند بیننده را برای ساعت ها بعد از دیدن فیلم به خود جلب كند. لحظه های غار حرا یا تصاویری كه از بیابان های كنار مكه یا در رفتن به دیر پیش بحیرا ترسیم شده است، تنها لحظه های اندكی هستند كه دوربین فیلمبرداری ویتوریو استورارو آن را تصویر كرده است و موسیقی متن آن ساخته اِی.آر.رحمان، در لحظات اوج و فرود قلب را می لرزاند. كلاس درسی كه كودكان ایرانی و مسلمانان با علاقه بسیار در آن می نشینند.
خبرگزاری «فارس» نیز در نیمه ی شهریورماه امسال در یادداشتی به دفاع همه جانبه از آخرین اثر سینمایی مجیدی پرداخت و انتقادهای صورت گرفته در مورد این فیلم را غرض ورزی سیاسی و سلیقه یی دانست.
در این یادداشت سینمایی آمده است: فیلم محمد رسول الله (ص) برای كسانی كه با نگاه‌ های غیرمنصفانه و بعضاً «شخصی»، «سلیقه ‌ای» و «سیاسی» به دنبال ایجاد تشنج و حاشیه باشند، پیام روشنی را القا نخواهد كرد.
«علی محمدی» نویسنده ی این یادداشت، در ادامه با اشاره به فروش 2 میلیارد تومانی فیلم محمد رسول الله (ص) در 10 روز نخست از اكران آن نوشت: استقبال مردمی از این فیلم به‌ حدی بود كه سانس‌ های فوق ‌العاده ‌ای برای آن حتی در ساعات نیمه‌ شب نیز در نظر گرفته شد. در این میان، نكته ‌ی حایز اهمیت آن است كه برعكس بسیاری از فیلم‌ های دیگر ایرانی، «خانواده‌ های ایرانی» دسته‌ جمعی برای تماشای این فیلم در سینما حاضر شدند. در این بین هنوز هستند مخالفانی كه با قصد و غرض‌های آشكار و پنهان دست به بدگویی نسبت به پراقبال‌ ترین فیلم این روزهای سینمای ایران می‌زنند.
در این یادداشت در پاسخ به برخی ادعاها مبنی بر اینكه برخی روایت ها در فیلم محمد رسول الله (ص) پشتوانه ی تاریخی ندارند آمده است: هر فیلم تاریخی باید از حضور محققانی كه در این حوزه تخصص دارند، بهره ببرد و در واقع از هر فیلم تاریخی باید توقع پژوهش تاریخی داشت. مجیدی فیلم خود را با بهره‌ مندی از نظرات علما و آیات عظام همچون آیت ‌الله جوادی آملی، آیت ‌الله وحید خراسانی، آیت ‌الله سیستانی، آیت‌ الله صافی گلپایگانی و آیت‌ الله مكارم شیرازی ساخته است. همچنین فیلم محمد رسول الله (ص) از حضور یك گروه مجرب از مورخین و پژوهشگران به سرپرستی حجت ‌الاسلام اختیاری و با حضور حجت ‌الاسلام رسول جعفریان استفاده كرده و مراحل مقدماتی و پیش ‌تولید این فیلم كه با تمركز بر تحقیق و پژوهش بوده، سه سال طول كشیده است.
«سرج لوزیك» مدیر جشنواره ی فیلم «مونترال» كانادا، نخستین جشنواره ی بین المللی كه فیلم محمد رسول الله (ص) در آن به نمایش در آمد نیز در اظهارنظری درباره ی این فیلم با تمجید از آن گفت: این فیلم اثری با ارزش والای هنری است. تاكنون فیلم‌ های زیادی در خصوص زندگی چهره ی كلیدی ادیان بزرگ مانند مسیح، موسی و بودا ساخته شده اما این دومین فیلم حماسی است كه داستان بنیانگذار اسلام را تعریف می ‌كند.

*** ضعف های فیلم از نگاه منتقدان
با وجود تجلیل ها و تقدیرهای فراوان از فیلم محمد رسول الله (ص) در محافل مختلف سینمایی داخلی و بین المللی، برخی این فیلم را اثری پرنقص می دانند.
به باور برخی منتقدان، آخرین اثر سینمایی مجیدی از كاستی های زیادی از جمله ضعف در فیلمنامه و شخصیت پردازی رنج می برد.
همسنجی فیلم مجیدی با اثر ماندگار «مصطفی عقاد» فیلم ساز فقید سوری و اشاره به سنددار نبودن بخش ‌هایی از فیلم از لحاظ تاریخی، بستری برای دیگر انتقادهای است كه در مورد فیلم محمد رسول الله (ص) مطرح شده است.
«مصطفی شریفیان» در نقدی با عنوان «پرنقص و كامیاب!» كه بیست و پنجم شهریور، در تارنمای خبری- تحلیلی فرارو منتشر شد، در نقد اثر تازه ی مجیدی نوشت: بی تردید فیلم محمد (ص) ساخته مجید مجیدی از نقایص و ایراد‌های فراوانی به ویژه در فیلمنامه آسیب خورده است. این فیلم در پیگیری روایت داستانی و شكل ‌دهی درام باز ‌مانده و مغشوش بودن روایت در سراسر این فیلم سه ساعته نمایان است. دیالوگ ‌نویسی سطحی و فاقد زیبایی ادبی، از دیگر نقیصه ‌‌های فیلمنامه است كه به ویژه در مقایسه‌ ی آن با دیگر آثار تاریخی شاخص سینمای ایران، ضعف آن مشخص می‌ شود.
او افزود: معایب فیلمنامه در شخصیت پردازی نیز به چشم می ‌خورد به شكلی كه می ‌توان گفت هیچ شخصیتی در داستان به طور كامل شكل نگرفته است و هیچ یك از آنها از حد تیپ فراتر نمی‌ روند. آمنه و محمد به وضوح تداعی‌ گر مریم و مسیحند و عبدالمطلب یادآور پیر فرزانه كه در اسطوره‌ های خضر و ابراهیم می ‌شناسیم.
«محمدعلی محمدپور» منتقد دیگری است كه به نقطه های ضعف فیلم پرداخته است. در نقدی كه از وی در تارنمای سینمایی «سلام سینما» در نوزدهم شهریور امسال منتشر شده، آمده است: فیلم خوب و قوی، بر پایه درام قوی، بر پایه شخصیت‌ های قوی و بر پایه تكنیك قوی بنا می ‌شود. حرفِ فیلم از مجموعه‌ ی تمام موارد بالا، و از پسِ نمره ‌قبولی گرفتن در مجموعه ‌ی این عناصر است كه به عینیت می ‌رسد و بر مخاطب اثر می‌كند. فقدان و ضعف هر یك از این عناصر می ‌تواند همه‌ ی فیلم را بی ‌اثر كند و همه‌ ی فیلم را زیر سوال ببرد.
به نوشته ی محمدپور، فیلم محمد رسول الله (ص) در مجموع نمره‌ ی قبولی نمی ‌گیرد چون در بسیاری از مواردی كه نام بردیم نمره‌ ی قبولی نمی ‌گیرد.
«سعید حسینی» منتقد دیگری است كه نظر چندان مساعدی نسبت به پروژه ی سینمایی محمد رسول الله (ص) ندارد. وی در روزهای میانی شهریورماه امسال، در نقدی در تارنمای سینمایی «كافه سینما» نوشته است: آماده شده بودیم كه یكی از بهترین های تاریخ سینمای ایران را ببینیم. آنقدر عوامل و داستان وسوسه كننده بودند كه تقریبا مطمئن بودیم در هیچ صورتی فیلم محمد رسول الله فیلم بدی نخواهد شد. اما محمد رسول الله فیلم بدی شده. انگار مجیدی قصد داشته با ما شوخی كند و فیلم اصلی را هنوز رونمایی نكرده و راشهای كنار گذاشته فیلم را به هم چسبانده و نمایش داده تا ببیند چند نفر متوجه می شوند! این تنها امیدی است كه داریم و گرنه فیلم محمد رسول الله را باید ناكامی بزرگ سینمای ایران در ساخت عظیم ترین و گران ترین فیلم تاریخش دانست.
در این نقد آمده است: محمد رسول الله فیلم كنش مندی نیست. بحث ایجاد نمی كند و ایمانی نمی سازد بلكه تنها می خواهد پاسخ بدهد. پاسخش هم پاسخ نفی است. فیلمنامه آشفته، دیالوگ های بد، بازی های ضعیف، فیلمبردار سرگردان، تدوین از این دكور به آن دكور، طراحی صحنه در حد ساده ترین سریال های تاریخی ایرانی، غیبت اتمسفر، فضای احساسی كه بیشتر اشك آدم های داخل فیلم را در می آورد تا تماشاگران، صدای بسیار بدی كه برای پیامبر (چه در كودكی چه در بزرگسالی) انتخاب شده، جلوه های ویژه ای در حد بازیهای كامپیوتری، داستانی كه جلو نمی رود و.. .
«آریان گلصورت» نیز در نقدی در كافه سینما نوشته است: مشكل اصلی این فیلم ناتوانی در خلق درامی قدرتمند است؛ ضعفی كه مجیدی تلاش كرده با استفاده از موسیقی پرحجم و زیبای ای.آر رحمان و چند قاب چشم ‌نواز ویتوریو استورارو آن را بپوشاند، اما موفق نشده است.

*** نگاه آخر
با وجود اینكه بازار نقدهای منفی در مورد فیلم محمد رسول الله (ص) داغ است، اما می توان گفت نقدهای مثبت موجب ایجاد نوعی تعادل بین 2 كفه ترازو شده است.
در حالی كه منتقدان فیلم مجیدی این اثر را از یك نگاه فنی مطلق مورد ارزیابی قرار می دهند و از این رهگذر ایرادهایی را به آن وارد می دانند، مخاطبان فیلم سینمایی محمد رسول الله (ص) كه بیشتر با چشمانی اشكبار سالن نمایش را ترك می كنند، نظر دیگری دارند.
آنان جدا از عناصر فنی، احساس را عنصری عمیق در آخرین فیلم مجیدی می دانند؛ عنصری كه در دیگر آثار این فیلمساز برجسته از جمله «رنگ خدا»، «باران»، «بچه های آسمان» و «بید مجنون» نیز حضوری قوی و باورپذیر دارد. عنصری كه این بار مجیدی از آن برای شناساندن چهره ی حقیقی دین اسلام و پیامبر پرمهر مسلمانان بهره برده است.
به باور نگارنده، فیلم محمد رسول الله در بحث فنی نیز چند پله از بسیاری از فیلم های ساخته شده در سینمای ایران از جمله بسیاری از آثار فاخر چند سال گذشته كه هزینه های هنگفتی نیز برای ساخت آنها صرف شده بالاتر ایستاده است و می تواند الگویی مهم در مسیر پیشرفت فنی سینمای ایران باشد.
با وجود این، نقدهای منفی وارد بر فیلم را نیز نمی توان امری غیرمعمول دانست چرا كه این فیلم نیز مانند دیگر فیلم های ساخته شده در سینما باید مورد نقد و ارزیابی قرار گیرد و به شكل بازخوردی منفی سبب ارتقای سطح فنی ساخت های آینده ی سینمایی شود.
*گروه پژوهش و تحلیل خبری
پژوهشم**9282** 9279**2054