نابودی محیط زیست، عامل توسعه ی ناپایدار

تهران- ایرنا- پنجم ژوئن روز جهانی محیط زیست نام گرفت تا جمعیت هفت میلیاردی كره ی زمین با اصلاح الگوی مصرف و اقتصاد سبز بتوانند از نابودی محیط زیست و بحران های زیست محیطی جلوگیری كنند و سازمان های مرتبط نیز باید برای دستیابی به «توسعه ی پایدار» تعامل مناسبی داشته باشند.

لزوم توجه به محیط زیست با صنعتی شدن و افزایش جمعیت جهان بیش از پیش بر همگان روشن شده است. در این زمینه بایستی مسوولیت فردی و اجتماعی خود را نسبت به محیطی كه در آن زندگی می كنیم به صورت كامل انجام دهیم.

ساكنان این كره خاكی با آموزش و جلب مشاركت عمومی، تشكیل نهادهای غیردولتی و مردمی زیست محیطی و با همراهی سازمان های دولتی می توانند با سیاستگذاری های مناسب و ایجاد برنامه های بلند مدت در سازمان های مختلف به داشتن محیط زیست سالم كمك كنند.

همكاری و هماهنگی میان نهادهای مختلف با محوریت سازمان حفاظت محیط زیست نیز از دیگر راهكارها برای برقراری محیط زیستی سالم و عاری از آلودگی محسوب می شود.

عملكرد نامناسب بشر در كره ی زمین، سبب تخریب محیط زیست شده كه بر این پایه مشكلاتی همچون كمبود آب، خشك شدن دریاچه ها و سدها، قطع درختان، آلودگی هوا، شكار بی رویه ی حیوانات و... پدیده آمده است و در صورت ادامه ی این روند بدون تردید یك محیط زندگی ناسالم شكل خواهد گرفت.

علاوه بر اثرهایی كه در نتیجه ی رفتارهای مستقیم بشر بر روی تخریب محیط زیست رخ داده، اثرات غیر مستقیم همچون تخریب لایه ی ازن و تغییرات آب و هوایی نیز بر وخامت شرایط اقلیمی افزوده، نازك شدن لایه ی ازن سبب شده است كه تابش اشعه های مضر برای سلول های زنده افزایش یابد و با گرم تر شدن كره ی زمین تغییرهایی در زیستگاه ها و پراكندگی گونه های گوناگون موجودات زنده به وجود آید. دانشمندان اعتقاد دارند افزایش تنها چند درجه ی دمای كره ی زمین در زمان محدود می تواند بسیاری از گونه های موجودات زنده را در معرض نابودی قرار دهد.

ایران در نخستین گام برای حفاظت از محیط زیست نهادی مستقل با نام كانون شكار ایران در 1335 خورشیدی برای حفظ نسل شكار و نظارت بر اجرای مقررات مربوط ایجاد كرد. پس از 11 سال، این كانون به سازمان شكاربانی و نظارت بر صید تغییر یافت. در 1350 خورشیدی این سازمان با افزایش اختیارهایش به ویژه در زمینه ی پیشگیری از اقدام های زیان بار برای تعادل و تناسب محیط زیست به سازمان حفاظت محیط زیست ارتقا یافت.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران با تاكید و تحقق اصل پنجاهم قانون اساسی به منظور حفاظت از محیط زیست گامی موثر در این زمینه برداشته شد. این سازمان اكنون اهدافی همچون پیشگیری و ممانعت از تخریب و آلودگی محیط زیست، مطالعه و زمینه سازی به منظور دستیابی به توسعه ی پایدار، حفاظت از اكوسیستم های طبیعی كشور، ترمیم اثرهای اشتباه گذشته در محیط زیست و ... را پیگیری می كند.

هر چند مسوولان محیط زیست تلاش های فراوانی را در این زمینه انجام می دهند، اما همواره افرادی هستند كه با توجه به منفعت شخصی به تخریب محیط زیست می پردازند و با اقدام هایی همچون مصرف بیش از اندازه ی آب، قطع درختان در مكان های مختلف به ویژه در جنگل ها، نشت مواد آلوده در رودخانه ها، شكار گونه های نادر حیوانات و پرندگان و فروش آنان و ... به تخریب محیط اطراف خویش مشغول می شوند.

آموزش و فرهنگ سازی همراه با قوانین سخت گیرانه نسبت به افراد متخلف می تواند در جلوگیری از تخریب محیط زیست بسیار كمك كننده باشد.

با توجه به اهمیت روزافزون مساله ی محیط زیست، سازمان ملل متحد در 1972 میلادی در نشست استكهلم در كشور سوئد به موضوع جهانی محیط زیست پرداخت و در بیانیه ی پایانی این كنفرانس، محیط زیست سالم را یك حق اساسی برای انسان به شمار آورد و در ماده ی نخست آن، این حق را در كنار آزادی و برابری مطرح و آن را به عنوان حقوق بنیادی معرفی كرد. مجمع عمومی سازمان ملل متحد در همان سال نیز با تصویب ماده‌ای، پنجم ژوئن را روز جهانی محیط زیست اعلام كرد. همچنین در ایران پانزدهم تا بیست و یكم خرداد هر سال به عنوان هفته ی محیط زیست گرامی داشته می شود.

**پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا به مناسبت روز جهانی محیط زیست با «زهرا جواهریان» مدیر كل توسعه پایدار و اقتصاد محیط زیست به گفت و گو پرداخته است.

زهرا جواهریان با اشاره به اهمیت روز جهانی محیط زیست گفت: دلیل اینكه یك روز برای محیط زیست در نظر گرفته شده، این است كه انسان ها در طول تاریخ به ویژه در 40 سال گذشته با بحران ها، مسایل و مشكلات زیستی بسیاری روبرو بوده اند كه می توان به تغییرات اقلیمی، آلودگی هوا، آلودگی خاك، كاهش تعداد گونه های گیاهی و جانوری، از میان رفتن جنگل ها، كاهش منابع آب و ... اشاره كرد. این عوامل سبب شده است كه توجه جهانی به بحران محیط زیستی افزایش یابد و از چندین سال پیش پنجم ژوئن به عنوان روز جهانی محیط زیست نامگذاری شد و هر ساله یك شعار جهانی برای آن در نظر گرفته می شود كه «هفت میلیارد رویا، یك سیاره، با احتیاط مصرف كنید» شعار امسال روز جهانی محیط زیست به شمار می رود.

وی اجلاس های جهانی محیط زیست را مهم ارزیابی كرد و بیان داشت: نخستین اجلاس جهانی محیط زیست در 1972 میلادی در ژنو شكل گرفت و سپس در 1992 میلادی در ریودوژانیرو اجلاس توسعه و محیط زیست برگزار كه در این جلاس بحث توسعه ی پایدار مطرح شد با این مضمون كه توسعه ای، پایدار محسوب می شود كه نیاز امروز را بر طرف سازد اما نیاز نسل آینده را به خطر نیندازد. در این اجلاس دستور كاری با 40 ماده برای رسیدن توسعه ی پایدار كشورهای مختلف تهیه شد تا آن را به مرحله اجرا در آورند.

مدیر كل توسعه پایدار و اقتصاد محیط زیست افزود: اجلاس ژوهانسبورگ در آفریقای جنوبی در 2002 میلادی حامل این پیام بود كه اگر خواهان دستیابی به توسعه ی پایدار هستیم باید توسعه ی فرهنگی و آموزشی را در اولویت قرار دهیم. در حقیقت توسعه ی پایدار دارای سه ركن رشد اقتصادی، عدالت اجتماعی و حفظ محیط زیست است كه باید در بستر توسعه ی فرهنگی بنا شده باشد. در 2012 میلادی اجلاس سران محیط زیست دوباره در ریودوژانیرو با عنوان «20+ریو» برگزار و سندی با عنوان آینده ای كه می خواهیم تهیه شد كه در این سند، موضوع های مهمی همچون اقتصاد سبز كلید رسیدن به توسعه ی پایدار و اهداف توسعه ی پایدار، تدوین شد كه در 2015 نهایی می شود و به تمامی كشورها ابلاغ خواهد شد.

زهرا جواهریان با اشاره به بحران های زیست محیطی در ایران گفت: به طور كلی در ایران شاخص ظرفیت زیستی(به ازای هر نفر منابعی وجود دارد) 84 صدم هكتار جهانی است اما شاخص مصرف(ردپای اكولوژیك) كه ما چقدر مصرف می كنیم و چقدر اثر روی زمین به جا می گذاریم، در شرایط فعلی 2.66 هكتار جهانی است كه نشان می دهد، مصرف در كشور بیش از سه برابر ظرفیت جهانی است. بدین شكل ما در یك سال به زمین اجازه ی خودپالایی نمی دهیم كه منابع خودش را برگرداند و پسماند جمع شود. ما بیش از ظرفیت زمین برداشت می كنیم. همچنین در ایران كشاورزی پایدار نداریم و خاك و آب به اندازه كشاورزی در روی زمین نیست كه زمین پس از یك سال خود را بازپروری كند. این 2 شاخص نشان می دهد كه ما به طرف ناپایداری حركت می كنیم و باید با استفاده از مدیریت منابع آب، فن آوری های نوین، تغییر الگوی كشت، اجرای طرح های آمایش سرزمین، ارزیابی توان اكولوژیك آن را كنترل كنیم. بدین منظور مكان هایی با قابلیت صنعتی و كشاورزی مورد شناسایی قرار گیرد و مشخص شود چه نوع كِشتی باید در آن صورت پذیرد كه هم معیشت كشاورز و هم رشد اقتصادی كشور تامین شود تا در نهایت منابع زیست محیطی كمتری مورد تاثیر قرار گیرد كه این موضوع با عنوان اقتصاد سبز محقق می شود. یعنی زمانی كه به دنبال اشتغال، رشد اقتصادی و عدالت اجتماعی هستیم در عین حال حفظ منابع طبیعی و محیط زیست هم در نظر داشته باشیم. اقتصاد سبز در پی فراهم كردن این موضوعات در كنار یكدیگر است.

وی اقتصاد سبز را برای توسعه ی محیط زسیت مهم دانست و گفت: یكی از راه های دستیابی به اقتصاد سبز، ایجاد و گسترش شغل های سبز همچون زنبورداری، كشاورزی سالم، بازیافت، انرژی تجدید پذیر و... است كه بر پایه ی تعریف سازمان جهانی كار از شغل های شایسته محسوب می شود كه از نظر درآمد، بیمه، امنیت شغلی و به ویژه پایداری در رتبه های بالا قرار می گیرند. اینك ما باید تلاش كنیم تا فرآیند حرفه های دیگر را طوری تغییر دهیم كه در ردیف شغل های سبز قرار بگیرند تا آلودگی و پساب كمتری داشته باشند.

مدیر كل توسعه پایدار و اقتصاد محیط زیست سازمان حفاظت محیط زیست تاكید كرد: سازمان محیط زیست با دستگاه های مختلف تعامل مناسبی در راه رسیدن به توسعه ی پایدار داشته و كمیته ی ملی محیط زیست نیز در یك سال و نیم گذشته با نظارت مستمر بر زیركمیته های خود در راستای اهداف اصلی این سازمان عمل كرده است. در راستای اجلاس 20+ ریو، امسال نخستین جلسه ی «كمیته ی اقتصاد سبز و كارآفرینی» در هفته ی محیط زیست برگزار می شود كه دبیری این كمیته را وزارت امور اقتصاد و دارایی بر عهده دارد و وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعی، وزارت امور اقتصاد و دارایی، بانك مركزی، سازمان مدیریت و برنامه ریزی، سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت نیرو و جهاد كشاورزی از اعضای آن به شمار می روند. این كمیته می تواند كمك شایانی را در راستای رسیدن به اقتصاد پایدار در كشور انجام دهد.

وی در ادامه افزود: سازمان حفاظت محیط زیست تفاهم نامه ای را با وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعی در ارتباط با مشاغل سبز داشته كه اكنون نزدیك 500 شغل سبز در حوزه ی محیط زیست ظرفیت سازی شده است. این سازمان شاخص های اهداف توسعه ی هزاره را برای كشور با كمك دستگاه ها و سازمان های مختلف تدوین كرده و امیدوار است به تصویب دولت برسد و تا بتوانیم به طرف اجرایی كردن و نظارت بر اجرای این شاخص ها حركت كنیم. مهمترین كاری كه درباره ی اقتصاد سبز باید انجام شود، اصلاح الگوی تولید و مصرف پایدار محسوب می شود كه در آموزه های دین اسلام نیز به آن بسیار اشاره شده و سیاست های كلی نظام در یك بند به گسترش اقتصاد سبز پرداخته است. امیدواریم به زودی در صحن علنی مجلس مطرح شود و به تصویب برسد. ما قرار است كه در افق 1404 خورشیدی بر پایه ی چشم انداز كشور به یك محیط زیست مطلوب برسیم.

مدیر كل توسعه پایدار و اقتصاد محیط زیست سازمان حفاظت محیط زیست بیان كرد: كشورهای مختلف اهمیت محیط زیست در توسعه ی پایدار را به خوبی درك كرده اند. اقتصاد بدون محیط زیست و و محیط زیست بدون توجه به رشد اقتصادی معنا و مفهومی ندارد. اگر ما در توسعه، محیط زیست را درك نكنیم، به صورت طبیعی منابعی را كه برای رشد اقتصادی داریم، از دست خواهیم داد. رهبر معظم انقلاب نیز فرمودند محیط زیست از مسایل اساسی كشور است و تمامی دستگاه ها وظیفه دارند به این موضوع بپردازند. اگر به محیط زیست توجه كافی و لازم را نداشته باشیم، بدون تردید بحران هایی همچون كمبود آب، پدیده ی گرد و غبار، خشك شدن تالاب ها، آلودگی خاك و هوا و ... به اندازه ای ما را مورد تاثیر قرار می دهد كه به مسایل نخست و اصلی كشور تبدیل خواهد شد و اینگونه ممكن است در آینده برگشت به محیط زیست مطلوب، امكان پذیر نباشد.

زهرا جواهریان در پایان گفت: امیدواریم با توجه به اصل پنجاهم قانون اساسی با تلاش و كوشش نهادهای مختلف از محیط زیست و زندگی خود مراقبت كنیم تا از پایداری سرزمین خویش بهره مند شویم و محیط زندگی سالمی را به نسل های آینده منتقل كنیم.

از: مجتبی شفیعی(گروه اطلاع رسانی)

پژوهشم**9348**2002**9131

سرخط اخبار جامعه