جایگاه زنان در جامعه ی ایران

تهران- ایرنا- «زنان در همه ی عرصه ها بسیار پر انرژی و فعال حضور پیدا كردند و تشكیلات حزبی یا سیاسی نداشتند اینها وارد شدند تغییراتی ایجاد كردند و در بحبوحه ی پیروزی انقلاب اسلامی و بعد از آن زنان به یاری انقلاب شتافتند و مردان هم نسبت به این حركت تشویق می شدند.» (بخشی از سخنان امام خمینی درباره زنان)

امام خمینی متفكری بزرگ و رهبری فرزانه بودند كه به مباحث مختلف علمی اشراف كامل داشتند و همین ویژگی ها اندیشه ایشان را از عمق، غنا و ماندگاری برخوردار كرده است. به طوری كه می توان نوعی نظام اندیشه ای منسجم، جامع و منطقی در آرای ایشان یافت. از این رو بازخوانی و شناخت اندیشه ی چنین انسانی حایز اهمیت و راهگشای بسیاری از مسایل امروز جامعه ی اسلامی است.

شكل گیری جوامع بشری در جهان امروز برای تحقق مفاهیم و ویژگی هایی همچون عدالت، آزادی، برابری و ... مستلزم آن است كه تمام افراد یك جامعه در آن نقش آفرینی كنند. در این نقش آفرینی سهم زنان به دلیل مولد بودن، انسان سازی و انتقال ارزش ها به نسل های بعدی اثر گذارتر و ماندگارتر به شمار می رود. از این رو در این گزارش اندیشه ی امام خمینی(ره) درباره جایگاه و نقش زنان بررسی شده است.

امام خمینی (ره) نمونه انسان كامل و تمامیت آنچه را باید براي یك زن قابل تصور باشد در وجود حضرت زهرا(س) مي بیند و می فرماید:«تمام ابعادي كه براي زن متصور است و براي یك انسان متصور است در فاطمه زهرا(س) جلوه كرده است، او یك زن معمولي نبوده است، یك زن روحاني یك زن ملكوتي، یك انسان به تمام معنا انسان، تمام نسخه انسانیت، تمام حقیقت زن...بوده است» ایشان همچنین در خصوص جایگاه زن فرمود:« زن مسـاوي مـرد است، زن مـاننـد مـرد آزاد است كه سـرنـــوشت و فعالیت هاي خـود را انتخـاب كنـد...»

ایشان زن را در سه مرحله تاریخی در نظر گرفته اند و بررسی كرده اند:

1-عصر جاهلیت؛ امام خمینی موقعیت اسفبار زن را در عصرجاهلیت مورد اشاره قرار داده اند و فرموده اند: «در جاهلیت، زن مظلوم بود، و اسلام منت گذاشت بر انسان، زن را از آن مظلومیتی كه در جاهلیت داشت بیرون كشید...»

2- پس از ظهور اسلام؛ دومین دوره پس از ظهور اسلام است. امام(ره) خدمت عظیمی را كه اسلام به زن كرده این گونه توصیف كردند:«اسلام می خواهد كه زن و مرد رشد داشته باشند. اسلام زن ها را نجات داده است از آن چیزهایی كه در جاهلیت بود. آنقدری كه اسلام به زن خدمت كرده، خدا می داند به مرد خدمت نكرده ... اسلام به شما آن قدر احترام قائل است كه برای مردها نیست. شما نمی دانید كه در جاهلیت زن چه بوده و در اسلام چه شده، اسلام به زن خدمتی كرده است كه در تاریخ همچو سابقه ای ندارد. اسلام ... شخصیت به او داده ... درصورتی كه در زمانی كه پیغمبر اسلام آمد، زن ها را هیچ حساب می كردند، اسلام زن ها را قدرت داده است.»

3- انقلاب اسلامی ایران؛ هنر انقلاب این بود كه زنان جامعه ما را متحول ساخت. امام در این باره می فرمایند:«من در جامعه ی زنها یك جور تحول عجیبی می بینم كه بیشتر از تحولی است كه در مردها پیدا شده است.» و نیز در جایی دیگر بیان می كنند:«در نهضت اسلامی به بركت اسلام چنان تحولی در نفوس زن و مرد به وجود آورده كه ره صد ساله را یك شبه طی نموده است.»

در این ارتباط «پروانه مافی» رییس كمیته بانوان ستاد بزرگداشت ارتحال امام خمینی(ره) در گفتگو با پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا در خصوص تاثیر انقلاب اسلامی و اندیشه امام(ره) بر رشد و تعالی زنان گفت: اندیشه امام (ره) موجب احیای هویت زن مسلمان شد. آنچه در قبل از انقلاب اسلامی وجود داشت و آنچه در بعد از انقلاب بوجود آمد ظرفیت ویژه ای بود كه در حقیقت امام (ره) ایجاد كرد. زنان قبل از انقلاب 2 گروه بودند. یكی گروه هایی كه به خاطر رفتار های رژیم پهلوی و چالش های فرهنگی ، موافق فعالیت های اجتماعی آن زمان نبودند و ترجیح می دادند در گوشه خانه بمانند. دوم گروه هایی از زنان كه به ترویج فرهنگی رژیم می پرداختند و در حقیقت عروسك های دست ساخته بودندو آن چیزهایی كه آنها می خواستند انجام می دادند. این شرایط برای گروه اول با توجه به انقلاب اسلامی متفاوت شد و تحول روحی ، فكری و رفتاری در آنها بوجود آمد.

رییس كمیته بانوان ستاد بزرگداشت ارتحال امام خمینی(ره) ضمن اشاره به وظایف تربیتی و سازندگی زنان در خانواده و جامعه یادآور شد: امام تاكید زیادی داشتند كه زنان جامعه اگر راه انحطاط رفتند و مسیر درست ترقی را طی نكردند مطمئن باشند آن جامعه هر چند هم مردانشان خوب باشد صدمه می بیندو جمله ی معروف امام كه می فرمایند: «از دامن زن، مرد به معراج می رود» اشاره بر قداست خانواده و محوریت زن در خانه و خانواده دارد. از این گفته می توان به حساس بودن نقش زن در تربیت و قوام خانواده پی برد و اینكه به عقیده ی امام (ره) هیچ جامعه ای به موفقیت نمی رسد مگر اینكه زنانی پاك و صادق داشته باشد.

امام خمینی (ره) در خصوص نقش زنان در تربیت فرزندان می فرمایند: «دامن مادر بزرگ ترین مدرسه ای است كه بچه در آن جا تربیت می شود. آن چه كه بچه از مادر می شنود، غیر از آن چیزی است كه از معلم می شنود. بچه از مادر بهتر می شنود تا از معلم. در دامن مادر بهتر تربیت می شود تا در جوار پدر، تا در جوار معلم. یك وظیفه ی انسانی، یك وظیفه ی الهی، یك امر شریف، انسان درست كردن است.» همچنین بیان می كنند كه «شما می توانید بچه هایی تربیت كنید كه ...حفاظت از آمال انبیا بكنند، شما هم خود حافظ باید باشید و هم نگهبان درست كنید... خانه ی شما باید خانه ی تربیت اولاد باشد...» و «یك مادر ممكن است كه بچه را تربیت كند و خوب تربیت كند، و آن یك بچه یك امت را نجات بدهد و ممكن است كه بد تربیت كند و موجب هلاكت یك امت بشود.»

**حقوق زنان

امام (ره) حقوقی را برای زنان در جامعه اسلامی قائل بودند كه از جمله ی این حقوق، حضور پر رنگ زنان در صحنه های علمی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی جامعه بود. ایشان حضور زن در اجتماع را در ابعاد اخلاقی و تربیتی، سیاسی، فرهنگی و علمی، دفاعي و نظامي و ... پرارزش دانسته و فرمودند:«خانم ها حق دارند در سیاست دخالت بكنند، تكلیفشان این است.»

پروانه مافی در خصوص نظر امام(ره) درباره حضور زنان در جامعه اظهار داشت: حضرت امام(ره) به مشاركت زنان در عرصه های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، دینی، مذهبی و علمی اعتقاد داشتند. در تمام سخنان ایشان تاكید بر حضور زنان در عرصه های اجتماعی دیده می شود و فعالیت زنان را به عنوان وظیفه ی اصلی می دانند مثلاً امام در یكی از بیانات خود می فرمایند «زنان باید در مقدرات اساسی مملكت دخالت داشته باشند.»

از دیگر حقوقی كه امام(ره) برای زنان قائل بودند حضور علمي و فرهنگي آنها در جامعه بود. ایشان این امر را از این جهت مهم می دانستند كه براي ارتقای جامعه باید هم به ابزار تقوا و تربیت الهي مجهز بود و هم به علم روز،«اگر یك انساني هم علم داشت و هم تربیت الهي داشت، این مفید خواهد شد براي مملكت خودش...»

بنابراین امام(ره) حضور علمي و فرهنگي را براي بانوان همانند سنگري مي دانند كه باید در آن سنگر نیز زنان حضور داشته باشند:«این فرهنگ را باید زنده كرد و شما خانم-ها همان طوري كه آقایان مشغول هستند، همان طوري كه مردها در جبهه علمي و فرهنگي مشغول هستند، شما هم باید مشغول باشید.» امام خمینی (ره) بی اعتنایی به حضور و نقش زنان در جامعه ی اسلامی را باعث زوال جامعه و خانواده و این امر را زمینه ساز فساد اجتماعی می دانستند و فرموده اند: « آن وقت می گفتند نیمی از جمعیت ایران كه در پرده هستند دیگر كاری ازشان نمی آید؛ نه اینكه می خواستند كاری ازشان بیاید برای اینكه مردها را هم آن ها محروم كردند از كارهای فعال، بلكه می خواستند كه آن ها را وارد كنند در جامعه به آن ترتیبی كه خود آن ها و رفقا و همراهان آن ها بودند و به فساد بكشند جامعه».

همچنین ایشان در فرازي از وصیت نامه الهی- سیاسی ضمن تاكید بر حضور زنان فرمودند:«محرومیت هاي زنان را ناشي از تـوطئه دشمنان و نا آشنایـي دوستان از احكام اسلام و قـرآن و نیز ناشـي از خرافاتـي است كه دشمنان براي منافع خـود به دست نادانان و بعضي آخـوندهاي بي اطلاع از مصالح مسلمیـن به وجـود آورده بـودند.»



*نقل قول های مستقیم از منابع زیر است:

-صحیفه امام، تهران:موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)

-تبیان، دفتر هشتم، جایگاه زن در اندیشه امام خمینی(ره)، تهران:موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)

-غلامعلی رجایی، برداشت هایی از سیره امام خمینی(ره)، تهران:موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)

*گروه اطلاع رسانی

پژوهشم**م.ا**9131