۳۰ فروردین ۱۳۹۴،‏ ۸:۴۴
کد خبر: 81576222
T T
۰ نفر
القاعده؛ برنده اصلی بحران یمن

تهران-ایرنا- یورش ائتلاف سعودی به یمن در حالی ادامه دارد كه به دلیل فراهم بودن زمینه های جغرافیایی، سیاسی و اجتماعی در یمن، القاعده حضوری گسترده در این كشور پیدا كرده و این حملات به بهبود فضا برای تشدید فعالیت های تروریستی كمك كرده است.

خبرگزاری انگلیسی «رویترز» بیست و هفتم فروردین ماه گزارش كرد گروه «القاعده در شبه جزیره عربی» پایگاه هوایی ارتش یمن به نام «ریان» و پایانه نفتی «الشحر» در بندر «مكلا» را به تصرف خود درآورد.

بندر مكلا پنجمین شهر پرجمعیت یمن و مركز استان «حضرموت»، از سیزدهم فروردین ماه به كنترل كامل این گروه درآمده است.

یك روز بعد نیز این گروه با یورش به یك انبار تسلیحات ارتش به دهها تانك، موشك اندازهای كاتیوشا و برخی دیگر از سلاح های سبك و سنگین دست یافت.

شاخه یمنی القاعده با نام «القاعده در شبه جزیره عربی» كه در پی ناآرامی های ناشی از سرنگونی «علی عبدالله صالح» رییس جمهوری پیشین، بر دامنه فعالیت خود افزوده بود، پس از آغاز حملات ائتلاف سعودی به یمن طی یك ماه گذشته توانست مناطق بیشتری را در كنترل گیرد.

افزایش فعالیت گروه های تروریستی (دهشت افكن) مانند القاعده در كشورهای منطقه با توجه به خطر گسترش این گروه ها برای امنیت منطقه، می تواند بر دامنه بی ثباتی در خاورمیانه بیفزاید.

در این نوشتار با تشریح پیشینه حضور القاعده در یمن، به گسترش فعالیت های این گروه در دوره تاریخی پیش و پس از حمله ائتلاف سعودی نگاهی خواهیم انداخت تا خطر این گروه برای ثبات كل منطقه و اهمیت مبارزه منطقه ای با آن، بهتر درك شود.



** پیشینه حضور القاعده در یمن

القاعده یمن نخستین بار دوازدهم اكتبر سال 2000 میلادی (1379 خورشیدی) با حمله به ناو آمریكایی «یو.اس.اس كول» در خلیج عدن اعلام موجودیت كرد؛ هر چند پیشینه حضور این گروه در یمن به سال های میانی دهه 1990 میلادی (1370 خورشیدی) بازمی گردد.

در آن دوران، شاخه یمنی القاعده با رهبری «ابوعلی الحریسی» فعالیت می كرد اما پس از یورش به ناو آمریكایی، الحریسی در حملات هوایی هواپیماهای بدون سرنشین آمریكایی كشته شد.

سپس «محمدحمید صدیق‌الاحدل» رهبری گروه را بر عهده گرفت تا اینكه در سال 2003 میلادی (1382 خورشیدی) به چنگ نیروهای امنیتی یمن افتاد. با دستگیری صدیق الاحدل، برای مدتی القاعده یمن در اغما فرو رفت به گونه ای كه در سال های 1382 تا 1385 كمتر اثری از فعالیت القاعده در یمن به چشم می خورد.

پس از فرار 25 نفر از سران رده بالای القاعده مانند «ناصر الوحیشی» از یكی از زندان های یمن در سال 1385، القاعده یمن بار دیگر قدرت گرفت. الوحیشی پس از فرار از زندان، سازماندهی القاعده را بر عهده گرفت و در سال 1387 با حمله به سفارت آمریكا در شهر «صنعا»، یكی از مهمترین عملیات خود را انجام داد.

الوحیشی دی ماه همان سال ساختار القاعده در یمن و عربستان را در یكدیگر آمیخت و سازمان كنونی «القاعده در شبه جزیره عربی» را شكل داد.

آن زمان، به دلیل افزایش فشارهای سازمان امنیت عربستان بر القاعده، بسیاری از اعضای این گروه در عربستان به یمن سرازیر شدند و مناطق شرقی و جنوبی یمن پایگاه عملیات گروه نوپای القاعده در شبه جزیره عربی شد.

تا پیش از پیوستن 2 شاخه یمنی و عربستانی، به دلیل ناتوانی دولت مركزی یمن برای كنترل همه كشور، فرصت برای گسترش القاعده به ویژه در مناطق «صعده»، «جوف» و «مارب» فراهم بود. پس از تشكیل گروه تازه، استان «حضرموت» مركز فعالیت ها شد.

درباره شاخه یمنی القاعده باید این نكته را افزود كه تا پیش از مرگ «اسامه بن لادن» رهبر این گروه، القاعده در شبه جزیره عربی از لحاظ مالی و اطلاعاتی با شاخه اصلی این گروه در پاكستان پیوند داشت. بن لادن بر این باور بود كه یمن به دلیل شرایط مناسب و ژئواستراتژیك، بهترین نقطه برای تشكیل دولت اسلامی از دیدگاه مالی و لجستیكی است. به همین دلیل، القاعده در شبه جزیره عربی پس از القاعده پاكستان به مهمترین شاخه این گروه تبدیل شد.

از سوی دیگر، حضور بسیاری از رهبران نامی القاعده در یمن و شرایط جغرافیایی، اجتماعی و قبیله ای مناطق جنوبی و شرقی یمن، القاعده در یمن را به یكی از نیرومندترین شاخه های این گروه تبدیل كرد. به همین دلیل در آن دوران مهمترین اقدام ها علیه مواضع غربی، در یمن سازماندهی و فرماندهی می شد كه در این پیوند می توان به بمبگذاری نافرجام در پروازی به مقصد فرودگاه «دیترویت» آمریكا (دی ماه 1388) اشاره كرد.

با آغاز خیزش های مردمی در بسیاری از كشورهای عربی، این گروه فرصت مناسبی برای تحكیم جایگاه خود به دست آورد.

خلاء قدرتی كه در یمن پس از این خیزش ها به وجود آمد، القاعده را تقویت كرد؛ به گونه ای كه می توان گفت به دلیل ضعف دولت مركزی و نابسامانی های موجود، موقعیت این گروه بسیار كلیدی تر شد.

ناكامی گروه های یمنی در ایجاد یك دولت وحدت ملی و سیاست های یكجانبه گرایانه «عبدربه منصور هادی» رییس جمهوری مستعفی، به نابسامانی های سیاسی-امنیتی پس از سرنگونی علی عبدالله صالح افزود و فضا را برای گسترش فعالیت های القاعده فراهم كرد.

تحولات چند ماه گذشته یمن و حمله نظامی ائتلاف سعودی، وضعیت سیاسی-امنیتی یمن را بیش از پیش به سوی نابسامانی كشانده و شرایط را برای افزایش دامنه حملات تروریستی فراهم ساخته است.



** القاعده و حملات ائتلاف سعودی

یمن به دلیل موقعیت جغرافیایی و شرایط سیاسی-امنیتی، به پایگاه امنی برای فعالیت القاعده تبدیل شده و القاعده یمن را به یكی از خطرناك ترین شاخه های این گروه تروریستی تبدیل كرده است.

این گروه به دلیل شكاف سیاسی به وجود آمده پس از خیزش های عربی، بر دامنه فعالیت های خود افزود اما تحولات چند ماه گذشته و یورش آل سعود به این سرزمین زمینه را برای افزایش نفوذ این گروه در یمن بیش از پیش كرده است.

در حالی به چهارمین هفته بمباران شهرهای گوناگون یمن وارد شده ایم كه ائتلاف سعودی تاكنون به مناطقی مانند حضرموت كه القاعده در آنجا حضوری پررنگ دارد، بی توجه بوده و حملات بر دیگر مناطق مانند صنعا، صعده، تعز، حدیده و عدن متمركز است. سخنگوی ائتلاف سعودی نیز به روشنی اعلام كرده است حملات آنها مواضع القاعده را دربرنمی گیرد. با این همه گزارش های گوناگونی درباره پرتاب كمك های غذایی و تسلیحاتی برای این تروریست ها از هواپیماهای سعودی منتشر شده است.

به همین دلیل، این گروه بیشترین بهره را از یورش نظامی ائتلاف سعودی برده و حوزه فعالیت خود را گسترش داده است.

از سوی دیگر، القاعده با استفاده از شكافی كه به دنبال حمله ائتلاف سعودی به ویژه در مناطق جنوبی به وجود آمده است، پیوندهای خود با برخی قبایل جنوبی و شرقی را تقویت كرده و بر دامنه نفوذ خود در این مناطق افزوده است.

در این زمینه، «جمال بن عمر» فرستاده دبیركل سازمان ملل متحد در امور یمن، بیست و هفتم فروردین ماه به روزنامه آمریكایی «نیویورك تایمز» گفت برای نخستین بار، القاعده یك پیوند راهبردی با قبایل یمنی برقرار كرده است.

به گفته بن عمر، چنین پیوندی بیش از پیش القاعده را تقویت خواهد كرد؛ امری كه خطر این گروه را بسیار افزایش می دهد.

«اشتون كارتر» وزیر دفاع آمریكا، در نشستی خبری تاكید كرد حملات هوایی ائتلاف سعودی فضای بیشتری را در اختیار القاعده قرار داده است تا دامنه فعالیت ها و نفوذ سرزمینی خود را گسترش دهد.

پیش از این نیز القاعده میان برخی قبایل یمنی نفوذ زیادی داشت؛ به گونه ای كه بسیاری از تحلیلگران یكی از دلایل موفقیت این گروه را پیوند با این قبایل می دانند. این پیوند بر پایه همسویی اهداف و نارضایتی از حكومت مركزی، كمك اقتصادی القاعده به برخی سران قبیله ای و ازدواج جنگجویان این گروه با اعضای برخی قبایل گذاشته شده و حملات هوایی ائتلاف سعودی این پیوندها را تقویت كرده است.

اكنون القاعده در حضرموت، شبوه، ابین، مارب، بیدا، و زمار و جوف حضور دارد و انتظار می رود با افزایش حملات ائتلاف سعودی، حوزه فعالیت این گروه بخش های دیگری از یمن را دربرگیرد.

یمن از توانمندی های مناسبی برای پا گرفتن فعالیت های تروریستی برخوردار است. با توجه به شرایط جغرافیایی، سیاسی و اجتماعی یمن برای رشد گروه القاعده، كشورهای منطقه باید در پی برقراری ثبات و امنیت در یمن باشند.

در این پیوند، حمله عربستان به یمن نه فقط امنیت را به یمن بازنمی‌گرداند، بلكه گروهی را تقویت می‌كند كه تهدیدی برای امنیت منطقه به شمار می رود.

از سوی دیگر، هر چه بی ثباتی و شكاف سیاسی در كشورها بیشتر شود، خطر افزایش فعالیت گروه های تروریستی بیشتر می شود. به همین دلیل است كه كشورهایی مانند عربستان باید این نكته را در نظر داشته باشند كه یكی از برندگان جنگ آنها علیه یمن، گروه القاعده خواهد بود و سرانجام بلای آن، دامان ریاض را نیز خواهد گرفت.

*از:مهدی جوكار (گروه پژوهش و تحلیل خبری)

پژوهشم**9347**1961**2054

سرخط اخبار پژوهش