۲۴ مرداد ۱۳۹۳،‏ ۱۰:۲۵
کد خبر: 81273052
۰ نفر
یادی از علامه نایینی؛ اندیشمندی قانون مدار

تهران- ایرنا- بیست و چهارم مرداد سالروز درگذشت علامه نایینی است. او در تبیین قانون اساسی مبتنی بر اسلام در نهضت مشروطه نقش مهمی داشت و توانست با درایت و تدبیر، تصویری واقعی را از مشروطیت ترسیم كند.

همواره اندیشمندان و روحانی ها از جهت نفوذی كه در میان مردم داشتند در اغلب حركت های انقلابی و جنبش ها، اثر گذار بودند. علامه نایینی از روحانیون متعهدی بود كه از فرصت نهضت مشروطه برای مخالفت با حكومت استبدادی قاجار استفاده كرد.

محمد حسین غروی نایینی مشهور به علامه نایینی و میرزا نایینی، 1238 هجری خورشیدی در شهر نایین از توابع استان اصفهان به دنیا آمد. وی تحصیلات مقدماتی را در زادگاه خود سپری كرد و پس از آن برای ادامه تحصیل به حوزه ی علمیه ی اصفهان رفت.

علامه نایینی پس از تحصیل علم در اصفهان به نجف اشرف رفت. وی پس از آن به سامرا نزد میرزای شیرازی برای تحصیل علم رفت. پس از مرگ میرزای شیرازی به نجف رفت و از درس محمد كاظم خراسانی بهره برد.

وی استبداد و استعمار را مانعی برای پیشرفت كشور می دانست. پس از شروع جنگ جهانی اول، نیروهای انگلیس، بخش وسیعی از خاك عراق را اشغال كردند. آیت الله نایینی كه در عراق زندگی می كرد با كمك مردم و دیگر عالمان عراق، علیه نیروهای انگلیسی دست به قیام زد و اعلام جهاد كرد.

انگلیس پس از این فتوا در عراق با مشكلات زیادی روبرو شد و آیت الله نایینی و آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی را به ایران تبعید كرد.

در ایران تلاش های علامه نایینی برای هماهنگی و وحدت تاثیر زیادی در جهت گیری مشروطیت داشت تا دست كم این جنبش را از احكام اسلامی و شریعت دور نسازد.

زمانی كه مجلس شورای ملی تشكیل شد و آغاز به كار كرد، برخی از روحانی ها كه از حكومت استبدادی قاجار حمایت می كردند به مخالفت با مجلس برخاستند. توجیه این گروه در مخالفت با مجلس شورای ملی این بود كه این مجلس به دنبال تغییر احكام شرعی و اسلامی است.

علامه نایینی با این گروه مخالفت و تاكید كرد تشكیل مجلس شورای ملی هیچ منافاتی با احكام شرعی و اسلامی ندارد. افرادی كه با تشكیل این مجلس مخالفت می كنند، گروهی طرفدار استبدادند كه نسبت به سرنوشت مردم بی تفاوت هستند.

علامه نایینی تصویری از مشروطه ارایه داد كه احكام و شریعت اسلامی در آن جریان دارد، او بیان می كند كه روشنفكران غرب زده نه تن ها قانون اساسی مشروطیت را از فرانسه و بلژیك گرفتند بلكه فرهنگ غرب را نیز در كشور جاری ساختند و تنها راه رهایی ملت را درآن می دیدند.

مهم ترین كتاب علامه نایینی، «تنبیه الامه و تنزیل المله» است. وی در این كتاب بیان می كند كه یك قانون اساسی مبتنی بر اسلام می تواند در این دوره، یك جامعه ی اسلامی را اداره كند. این كتاب به موضوع هایی مانند قانون گذاری، ارتباط میان حكومت و مردم و نقش مردم و مجلس در زمینه ی نظارت اشاره دارد. وی نظام استبدادی را به دلیل اینكه برای مشاركت مردم در امور سیاسی و به عبارتی حكومت مردم بر مردم ارزشی قایل نیست، پوشالی و بی اساس دانست. این كتاب از نخستین آثاری است كه درباره ی حكومت اسلامی به قلم یك فقیه اسلام شناس نوشته شده است.

شهید مطهری، این كتاب ارزشمند علامه نائینی را چنین ارزیابی كرده است: «انصاف این است كه تفسیر دقیق از توحید عملی، اجتماعی و سیاسی اسلام را هیچ كس به خوبی علّامه بزرگ و مجتهد سترگ مرحوم میرزا محمدحسین نائینی توأم با استدلال ها و استشهادهای متقن از قرآن و نهج البلاغه، در كتاب ذی قیمت 'تنبیه الامة و تنزیه الملة' بیان نكرده است. آن چه امثال كواكبی می خواهند، مرحوم نائینی به خوبی در آن كتاب از نظر مدارك اسلامی به اثبات رسانیده است، امّا افسوس كه جوّ عوام زده محیط ما كاری كرد كه آن مرحوم پس از نشر آن كتاب، یكباره مهر سكوت بر لب زد و دم فروبست.»

از علامه نایینی آثار بسیاری به یادگار مانده است كه می توان به تعلیقه بر عروه الوثقی (در فقه)، لباس مشكوك (در فقه)، التعبدی و التوصلی (در اصول)، وسیله‌النجاه، لاضرر (در اصول)، احكام خلل (در فقه) و... اشاره كرد.

علامه نایینی شاگردان بسیاری نیز تربیت كرد كه می توان به سید محمد حسین طباطبایی، شیخ خوانساری، سید محسن حكیم، سید محمد حجت كوه كمری و آیت الله سید جمال الدین گلپایگانی اشاره كرد.

سرانجام میرزا محمد حسین نایینی در 24 مرداد 1315 هجری خورشیدی درگذشت و پیكر وی پس از اقامه ی نماز به وسیله ی آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی، با شكوه خاصی تشییع و در كنار حرم مطهر حضرت علی(ع) در نجف به خاك سپرده شد.



با الهام: زندگی و مبارزات سیاسی نایینی

گروه اطلاع رسانی

پژوهشم**م.ش*9131