موزه نقاشي پشت شيشه محفل انسي كه به فراموشي سپرده شد

تهران بزرگ - ايرنا - موزه نقاشي پشت شيشه كه قرار بود محفل انس پيشكسوتان اين هنر باشد با وجود گذشت دو سال از بازگشايي آن، همچنان چشم انتظار تحقق وعده هاي مسوولان اين موزه است .

اين مكان اولين موزه تخصصي ايران است ،نقاشي پشت شيشه از هنرهاي بسيار كهن است كه محل تولد و پيدايش اين هنر يكي از كشورهاي چين، مصر يا روم باستان بوده است، قديمي‌ترين نقاشي پشت شيشه متعلق به قرن سوم يا چهارم پيش از ميلاد و در محدوده كشور ايتاليا (منطقه آپوليا) به دست آمده است.

اين هنر در دوره صفويه از اروپاي شرقي ، هند و چين وارد ايران شد و برخلاف ديگر هنرهاي وارداتي بلافاصله بعد از ورود به كشور رنگ و بوي بومي به خود گرفت.

رونق و رواج نقاشي پشت‌شيشه را بايد در حد فاصل صفويه و قاجاريه دانست، در دوره قاجار نقاشي پشت‌شيشه علاوه بر حضور در بناهاي اشرافي، هنري مردمي‌تر شد و آثار هنري به تدريج به خانه مردم عادي نيز راه يافت.

نقاشي پشت شيشه با موضوعاتي همچون گل و مرغ، پرتره، تصاوير هندسي، حيوانات، بناهاي تاريخي و مناظر شهري، خط نقاشي و شمايل هاي مذهبي، تصاويري از امامان، دراويش و عامه مردم در حالت‌هاي مختلف، به صورت هنري مجرد و جدا از معماري مورد توجه طبقات گوناگون اجتماعي قرار گرفت.

هنرمندان قاجاري شمايل‌هاي مذهبي را با نگاهي آرماني به مضامين مقدس خلق كرده‌اند. اعتقاد مردم به مذهب شيعه و سنت‌هايي كه نسل به نسل دنبال شده‌اند، موجب شد تا اين هنر به هنري شيعي- ايراني تبديل شود كه نمونه‌هاي آن را نمي‌توان در ديگر كشورهاي مسلمان مشاهده كرد.

از هنرمندان برجسته اين تكنيك در دوره زنديه آقا صادق، آقا نجف، آقا زمان و از دوره قاجاريه مهرعلي، استاد احمر و از دوره پهلوي عبدالجليل، عبدالخليل، عبدالنبي، عبدالحميد، فتح‌الله آغاسي، حسين همداني، بيوك احمري، عبدالله رحيمي و از دو دهه اخير امير رحيمي، مهين عظيما، عفت رحيمي، محمدعلي ذوالقدر و مرتضي آقاقاسمي را مي‌توان نام برد.

موزه نقاشي پشت شيشه در ايران، به عنوان دومين موزه نقاشي پشت شيشه در جهان و اولين موزه تخصصي ايران، گنجينه اي از آثار دوران صفوي تا معاصر را در خود جاي داده است.

ساختمان و ملك اصلي موزه نقاشي پشت شيشه،يك هزار و 400 متر مربع مساحت و 500 متر زيربنا دارد كه سال 1309 در خيابان سعدي فعلي، خيابان برادران قائدي(هدايت)، تقاطع خيابان نورمحمدي(تنكابن) ساخته شد.

اين بنا متعلق به مرحوم سياوش شقاقي، اولين پزشك تحصيلكرده در رشته بيماري هاي ريوي است كه بعد از فارغ التحصيلي توسط پدرش كه خود معمار ماهري بود به او هديه مي شود و او اين مكان را به عنوان مطب كاري خود قرار مي دهد.

بناي موزه از سوي ورثه مرحوم دكتر شقاقي به شهرداري تهران واگذار شد و پس از بازسازي، سال 1377 با 310 قلم شيء خريداري شده توسط شركت توسعه فضاي فرهنگي (وابسته به شهرداري تهران‌) براي ايجاد موزه نقاشي پشت شيشه در اختيار سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري قرار گرفت.

موزه نقاشي پشت شيشه سال 1387 به شماره 2322 در فهرست آثار ملي كشور ثبت شده است.

دي ماه 89 بر اساس تصميم معاون رئيس جمهور و رئيس وقت سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري اين موزه تعطيل و آثار آن به ارگ آزادي منتقل شد.

اين در حالي بود كه رييس موزه نقاشي پشت شيشه در ضيافت افطاري كه شهريور ماه 89 در محل موزه برگزار شد به تمامي پيشكسوتان و هنرمندان اين حوزه قول داد كه از اين هنر حمايت كرده و براي نخستين بار جشنواره نقاشي پشت شيشه در ايران برگزار شود كه با تصميم رييس وقت سازمان ميراث فرهنگي تمامي اين تصميم ها و قول ها نافرجام ماند.

در آن سال تعلل مسوولان ميراث فرهنگي و رئيس موزه نقاشي پشت شيشه در ارائه پاسخ در باره تعطيلي اين موزه بسياري از نقاشان پشت شيشه و پژوهشگران هنري را دچار سردرگمي كرده بود.

هرچند فرج الله ايران پور رييس موزه نقاشي پشت شيشه دليل عمده مطرح شدن طرح تعطيلي موزه را كمبود فضاي اداري سازمان ميراث فرهنگي استان تهران اعلام كرده بود كه مديران سازمان ميراث فرهنگي قصد داشتند بخش انجمن‌هاي غيردولتي ميراث فرهنگي را در فضاي موزه نقاشي پشت شيشه فعال و آثار اين موزه را به ساختمان هاي ديگر سازمان ميراث فرهنگي منتقل كنند.

موزه نقاشي پشت شيشه پس از دو سال بازگشايي، در انزوا به سر مي برد و تاكنون هيچ يك از قول ها و وعده هاي اين موزه به هنرمندان و پيشكسوتان نقاشي پشت شيشه عملي نشده است.

فرج الله ايران پور رييس موزه نقاشي پشت شيشه در اين باره به خبرنگار ايرنا گفت: سال 89، بر اساس سياست هاي رييس وقت سازمان ميراث فرهنگي صنايع دستي و گردشگري، آثار موزه هاي نقاشي پشت شيشه، رضا عباسي، آبگينه و موزه هنرهاي ملي به ارگ آزادي منتقل شد تا ارگ آزادي به عنوان موزه ميراث فرهنگي شناخته شود.

ايران پور با بيان اينكه حدود يك سال و نيم موزه نقاشي پشت شيشه تعطيل بوده، افزود: نوروز 90، اين موزه تعطيل شد و ما بلاتكليف بوديم كه خوشبختانه نوروز سال 91، آثار موزه به جايگاه اصلي خود باز گردانده شد.

وي ادامه داد: حدود 450 اثر از آثار دوران هاي صفويه، زنديه، قاجار، افشار و معاصر و تعدادي از آثار نقاشي علي اكبر صنعتي در موزه نقاشي پشت شيشه نگهداري مي شود.

ايران پور در پاسخ به اين سووال كه آيا موزه نقاشي پشت شيشه محفلي براي استادان اين حوزه خواهد شد؟،گفت: سال 89، در يك ضيافت افطاري كه تمامي هنرمندان برجسته نقاشي پشت شيشه كشور حضور داشتند، تصميم بر اين شد كه اين موزه، محفلي براي پيشكسوتان و استادان نقاشي پشت شيشه باشد تا آنان بتوانند به اين موزه بيايند و فرصتي باشد كه مسوولان بتوانند در برنامه هاي موزه، از نظرات و پيشنهادهاي آنان بهره مند شوند كه متاسفانه با جا به جايي و تعطيلي موزه هيچ يك از برنامه هاي ما عملي نشد.

رييس موزه نقاشي پشت شيشه در باره اهداف برپايي اين موزه اظهار كرد: من قصد داشتم هنر نقاشي پشت شيشه را به عنوان هنري كه رو به فراموشي است، معرفي كرده سپس موزه نقاشي پشت شيشه را به جايگاه اصلي خود بازگردانم.

وي با بيان اينكه موزه نقاشي پشت شيشه ايران، دومين موزه نقاشي پشت شيشه مستقل جهان است، افزود: موزه فلورانس ايتاليا بخشي را به نمايش آثار نقاشي پشت شيشه اختصاص داده اما اين موزه مستقل نيست.

ايران پور ادامه داد: موزه نقاشي پشت شيشه در مقايسه با ديگر موزه هاي كشور همچون موزه رضا عباسي، آبگينه و فرش تنها موزه موضوعي و تخصصي ايران است كه هيچ موزه ديگري در ايران داراي چنين ويژگي نيست.

وي بيان كرد: موزه نقاشي پشت شيشه تنها موزه تخصصي ايران است اما بحث جابه جايي و تعطيلي در بسياري از برنامه هاي ما خلل ايجاد كرد و مشكلات بسياري را براي ما به وجود آورد كه هنوز هم ما درگير همان مشكلات هستيم.

وي با اشاره به برنامه هاي موزه نقاشي پشت شيشه در سال جاري گفت: برنامه هاي بسياري براي سال جاري پيش بيني شده اما تحقق آنها بستگي به تامين بودجه دارد كه اگر اين بودجه تامين شود مي توان كارهاي بسياري را انجام داد.

ايران پور افزود: نورپردازي موزه و چاپ جلد دوم كتاب نقاشي پشت شيشه به نويسندگي هادي سيف با كيفيتي بهتر و ويراستاري جديد از جمله اقداماتي است كه قرار است سال جاري در موزه نقاشي پشت شيشه انجام شود.

وي گفت: در صورت تامين بودجه، نمايشگاه هاي متعدد به مناسبت هاي مختلف از جمله تغيير فصل، محرم و صفر برپا و مستندي در رابطه با آثار موزه نقاشي پشت شيشه توليد مي شود.

گزارش از: معصومه جوان معبودي

تهرام/7245/1565/ 605