حقوق كودكان، دغدغه جامعه مدنی ایران

تهران - ایرنا - كودكان به عنوان سرمایه های اجتماعی فردا جزو آن دسته كسانی هستند كه مواظبت و حمایت از حقوق آن ها از حساسیت و اهمیت بیشتری برخوردار است؛ هر چند نمی توان بر این واقعیت چشم پوشید كه به رغم این حساسیت، نقض حقوق آن ها شاید آسان تر از دیگران صورت می گیرد.

هیچ گاه از خود پرسیده ایم وقتی كه در لابه لای چرخ دنده های ماشینی این شهر شلوغ در حال خرد شدن هستیم، چه فكری برای كودكان خود و آینده ی آنها كرده ایم؟

سخت است شنیدن خبرها و دیدن وقایعی كه حكایت از رنج ها و آزارهایی دارد كه هر روز بر پیكره ی نحیف كودكانمان وارد می شود. از شنیدن این خبرها شرمنده می شویم؛ شرمنده می شویم از دست ها و صورت هایی كه گرمایی كه من و تو برای آن ها فراهم آورده بودیم نه تنها در سرمای جانكاه زمستان پناهگاه و مامنشان نبود كه بلایی سوزانده تر از آتش شد بر رخساره ی زیبایشان.

از كدام درد بگوییم كه برتن و روح كوچك تو رانده شد؟ ببخش اگر در انتخاب سرویس مدرسه كوتاهی كردیم و تنها به خاطر چثه ی كوچكت، 10 تا «تو» و هم قد و قواره ی «تو» را مانند خرگوش در سرویس مدرسه روی هم ریختیم و به مدرسه فرستادیم. ببخش اگر مسوول مهدكودكی كه تو را به آن واگذار كرده بودیم با تو مانند یك حیوان رفتار كرد؛ ببخش اگر مدرسه برای تو ایمن نبود و تو «ندانستی» و «نفهمیدی» از ظلمی كه بر جسم و روح تو رفت و ترسیدی كه كلامی بر زبان بیاوری... ببخش كه اگر خواستی چیزی هم بگویی، فریاد زدیم: ... هیسسس!!

دوران كودكی سرآغاز زندگی هر انسانی بر صفحه‌ی گیتی است؛ بدون شك دوران كودكی و خاطره های تلخ و شیرین آن، شیطنت ها و لحظه های مفرح و بی دغدغه ی آن در ذهن همه ی ما رنگ و نقش خاصی دارد و هر زمان به یاد آن می افتیم لبخندی در گوشه ی لبانمان نقش می بندد. حساسیت این دوران تا حدی است كه كوچكترین خاطره ی تلخ و تصویر منفی حتی تا لحظه ی مرگ نیز به همراه آدمی خواهد بود و در برخی موارد لطمه های جبران ناپذیری را به همراه خواهد داشت.

رشد و شكوفایی كودك بدون شك مستلزم محیطی آرام، دور از آسیب و تنش و سرشار از نشاط و مهربانی است. قانون ها و مقررات در هر جامعه یی از جمله اسباب ضروری است كه اتكا به آن می تواند زمینه را برای ایجاد چنین محیطی فراهم آورد.

متاسفانه چندی است كه اجحاف، بی رحمی و بی توجهی به كودكان در جامعه ی ما و اتفاق های مخابره شده در این زمینه به یكی از چالش های بزرگ اجتماعی-حقوقی تبدیل شده و از یك سو واكاوی و تلاش برای جبران كاستی ها و كوتاهی ها و از سوی دیگر تنظیم و تصویب قوانین و حقوق ویژه در این زمینه در دستور كار سازمان ها و تشكل های حقوقی و مردم نهاد قرار گرفته است.

ایران در سال 1372 به «كنوانسیون جهانی حقوق كودك» پیوست و قانون حمایت از حقوق كودكان و نوجوانان نیز در سال 1381 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید. «انجمن حمایت از حقوق كودكان» نمونه یی از سازمان های مردم نهاد بوده كه در كشور برای حمایت از حقوق كودكان مشغول فعالیت است. این انجمن در سال 1373، بعد از امضای مشروط پیمان نامه ی جهانی حقوق كودك از طرف دولت ایران به عنوان یك نهاد غیرسیاسی، غیردولتی، غیرانتفاعی و داوطلبانه برای تبلیغ، ترویج و تفهیم پیمان نامه ی حقوق كودك و به عنوان نمادی ازجامعه ی مدنی ایران تاسیس شد.



*** درباره ی انجمن حمایت از حقوق كودكان

انجمن حمایت از حقوق كودكان با پشتوانه ی فعالیت اعضای داوطلب خود در راستای بهبود وضعیت عمومی زندگی كودكان گام بر می دارد. اهتمام انجمن، شناسایی و هموار ساختن راه های رسیدن به حداقل زندگی مناسب برای همه ی كودكان در زمینه های رشد جسمی، ذهنی، عاطفی و اجتماعی در كشور است.

تمركز فعالیت های این انجمن در عرصه های مختلفی همچون آموزش، اطلاع رسانی، بهداشت، كمك های عملی به كودكان آسیب دیده و كودكان آسیب دیده از بلاهای طبیعی و در شرایط بحرانی، كودكان كار، كودكان آزار دیده (قربانیان كودك آزاری) و نیز ارایه ی خدمات مشاوره ی رایگان به كودكان و نوجوانان و خانواده ها است.

«محبوبه عسگری» مدیرداخلی انجمن حمایت از حقوق كودكان در گفت و گو با گروه پژوهش های خبری ایرنا، در خصوص ساختار این انجمن گفت: بر مبنای اساسنامه، انجمن به صورت هیات مدیره اداره می شود كه این هیات هر دوسال یكبار توسط مجمع عمومی انتخاب می شود؛ هیات مدیره متشكل از هفت نفر عضو اصلی و دو نفر عضو علی البدل (عضو فرعی یا وابسته)، یك بازرس اصلی و یك بازرس علی البدل است.

به گفته ی وی، مجوز انجمن از سوی وزارت كشور صادر شده است و در انتخابات انجمن نماینده ی وزارت كشور حضور دارد. تمامی كمك های مالی به انجمن، كمك های مردمی است. از سوی دیگر، شفافیت برای حامیان مالی انجمن به طور كامل تامین می شود، به این ترتیب كه انجمن گزارش های خود را در اختیار داوطلبان وحامیان مالی قرار می دهد. به تازگی نیز به منظور بهره مندی از قانونمندی بیشتر، برای دریافت نشان «ایزو 9001» اقدام كرده است.

انجمن حمایت از حقوق كودكان از یك سو تلاش می كند خانواده ها، جامعه و دولت را نسبت به رعایت و ملاحظه ی حقوق كودكان حساس تر سازد و از سوی دیگر بسترهای قانونی برای الزام آور شدن احترام و رعایت حقوق كودكان را فراهم آورد. در این راستا انجمن خدمات و فعالیت های خود را در قالب واحد های ستادی با برگزاری دوره های آموزشی، كارگاه ها و نشست های ماهانه، جلب همكاری رسانه های عمومی بویژه مطبوعات، ارایه ی خدمات مددكاری، مشاوره، حقوقی، آموزشی و پژوهشی پیگیری می كند.



*** گستره ی فعالیت های انجمن

انجمن حمایت از حقوق كودكان از ابتدای تشكیل، فعالیت های خود را در سه گستره ی حقوقی، فرهنگی- اجتماعی و اجرایی تثبیت كرده است. اساس این مجموعه در وهله ی نخست تغییر نگاه نسبت به كودك و در مرحله ی بعد، تغییر در قوانین و مقررات كشور به سود كودكان است.

بحث آموزش های انجمن در شاخه های فرهنگی و اجتماعی شامل اطلاع رسانی، افزایش آگاهی و آموزش حقوق كودكان به خانواده ها، نهادها و سازمان های اجتماعی است كه با كودكان سر و كار دارند. همچنین تلاش در راستای كاهش و پیشگیری از بدرفتاری، آزار و هر نوع سوء استفاده، بی توجهی، بهره كشی، تبعیض و رفتارهایی كه به سلامت جسمی، روحی و روانی كودكان آسیب می رسانند، از دیگر وظیفه های كمیته آموزشی انجمن است.

به گفته ی مدیرداخلی انجمن مقوله ی آموزش، خدماتی است برای دستیابی به آگاهی های لازم در زمینه ی فرزندپروری، مهارت های زندگی، مراحل رشد كودك و توانمندی حل مساله برای خانواده ها و كودكان كه از طرف داوطلبان این انجمن ارایه می شود.

عسگری ارایه ی برنامه های آموزشی را در وهله ی نخست برای داوطلبان و بنا به درخواست، برای خانه های سلامت شهرداری، مهدهای كودك، مدرسه های غیرانتفاعی و غیره توصیف كرد.

در زمینه ی آموزش صاحبنظران، انجمن بر این باور است كه این مقوله برای كودكان باید در همه ی زمینه ها و مقتضی سن و حد كودكان و به زبان ساده انجام پذیرد.

عسگری در این خصوص اعلام كرد: ما معتقدیم بسیاری از مهارت های زندگی همچون حل مساله، روابط اجتماعی و كنترل خشم باید از نخستین سال های كودكی و در مقطع دبستان فرا گرفته شود، زیرا در سنین بالاتر فراگیری این مهارت ها دشوارتر خواهد بود و در صورت یادگیری نیز، نهادینه سازی و عملی كردن آن چندان میسر نیست. به عنوان مثال كودك باید توانایی «نه گفتن» به مسایل آسیب زا را فرا بگیرد و اعتماد به نفس كافی برای گذر از محیط های آسیب زا را داشته و بتواند از خودش دفاع كند.

به گفته ی وی اگر كودكی آموزش نبیند، در سنین نوجوانی نیز كه مرحله ی خودنمایی است قدرت نه گفتن را نخواهد داشت. از سوی دیگر «پدر و مادر خوب بودن» نیز امری ذاتی نیست، بلكه امری اكتسابی است و والدین برای تربیت فرزندان خود باید آموزش های لازم را دریافت كنند.

مدیر داخلی انجمن حمایت از حقوق كودكان با تاكید بر این مطلب ادامه داد: «كارگاه های حقوق كودك» ویژه ی پدرها و مادرها نیز با همین رویكرد برگزار می شود تا والدین با حقوق كودكان و مسوولیت فرزندان خود آشنا شوند. اگر چه برخورداری از آموزش و تغذیه با كیفیت از حقوق كودك به شمار می رود، اما باید بدانیم كه فن آوری های نوین جزو «خواسته های كودك» است و كودك بیشتر به فعالیت بدنی نیاز دارد تا خلاقیت وی را شكوفا سازند.

كمیته ی حقوقی هم یكی دیگر از بخش های انجمن حمایت از حقوق كودكان است. این كمیته از وكیلان و حقوقدانان تشكیل شده است و بررسی قوانینی را كه به كودك و زندگی او مربوط است، برعهده دارد. تلاش برای بازنگری در قوانین موجود به سود كودكان و همچنین ارایه ی پیشنهاد برای اصلاح یا تغییر قوانین برای حمایت از آن ها از جمله ی این وظایف است.

عسگری با ذكر این مطلب گفت: سازمان های مردم نهاد بازوی دولت هستند؛ ما در نشست های انجمن، از صاحبنظران بدنه ی دولت دعوت به عمل آورده و نقاط ضعف قوانین را مورد بحث و بررسی قرار می دهیم. از جمله فعالیت های حقوقی به نتیجه رسیده در این خصوص می توان به طرح و پیگیری قانون جدید حضانت و ارایه ی طرح اولیه ی قانون حمایت از كودكان و نوجوانان مصوب سال 1381 اشاره كرد.

وی افزود: از سال 1381 كودك آزاری از جرم خصوصی به جرم عمومی تبدیل شد؛ بر اساس این قانون همه ی مردم مسوول هستند كودك آزاری ها را به دادستانی یا انجمن حمایت از حقوق كودكان اطلاع دهند؛ این اطلاع رسانی یك وظیفه ی قانونی است و كلانتری و قوه ی قضاییه آن را پیگیری می كنند. در صورت گزارش نكردن، جزای نقدی یا مجازات 6 ماه ی حبس تعریف شده است.

عسگری در خصوص فعالیت های گذشته و زمان حاضر انجمن تصریح كرد: از فعالیت های حقوقی در حال پیگیری این انجمن نیز می توان به فعالیت در زمینه ی تهیه ی شناسنامه برای كودكان فاقد هویت، تلاش مستمر برای وضع قوانین دوستدار كودك، بر عهده گرفتن وكالت پرونده های كودك آزاری به صورت رایگان و پیگیری و تلاش برای تصویب نهایی قانون حمایت از كودكان و نوجوانان اشاره كرد. به گفته ی مدیرداخلی انجمن، مشاوره های روانشناختی، تعارض های حقوقی و مداخله های مددكاری نیز از جمله فعالیت های این انجمن به شمار می روند. با توجه به این اصل كه مفاد كنوانسیون جهانی حقوق كودك در تعیین سمت و سوی قوانین نقش تعیین كننده یی دارد، تلاش ما این است كه از سوی دیگر به اجرایی شدن قوانین موجود همچون آموزش رایگان تا پایان دوره ی راهنمایی كمك كنیم.



*** نمونه یی از فعالیت های اجرایی انجمن

انجمن حمایت از حقوق كودكان در منطقه های شوش و ناصرخسرو دو مركز برای یاری رسانی به كودكان بی شناسنامه، مهاجر، بازمانده از تحصیل و ... برپا كرده است. كودكان برای به دست آوردن آموزش های بهداشتی، سوادآموزی ودریافت كمك های مددكارانه به این مركزها مراجعه می كنند و برای آن ها امكاناتی همچون تحصیل و لوازم التحریر رایگان به همراه میان وعده ی غذایی فراهم آورده می شود.

عسگری با اشاره به این مطلب افزود: برای كودكان بالای چهارده سال نیز دوره های حرفه آموزی ارایه می شود. هزینه ی این دوره ها نیز از سوی حامیان مالی انجمن تامین می شود. لازم به ذكر است همه ی این تمهیدات و آموزش ها در جهت عمل به مفاد پیمان نامه و فراهم آوردن فرصت های شكوفایی برای كودكان است.

در مواقع بحران یا حوادث غیرمترقبه نیز انجمن حضور دارد و اقدام های لازم در یاری رسانی به كودكان آسیب دیده و در معرض آسیب را فراهم می آورد. انجمن بعد از زلزله ی سال 1376 در جنوب خراسان، به تجهیز خوابگاه، مدرسه و تاسیس فرهنگسرا و كتابخانه و مهدها همت گماشته است.

مدیر داخلی انجمن حمایت از حقوق كودكان در پایان گفت و گوی خود با ایرنا به یكی از مشكلات انجمن در فعالیت های مددكارانه اشاره كرد و گفت: فعالیت های مددكارانه ی انجمن به صورت مستقیم نیست؛ به عنوان نمونه، مددكاران ما به لحاظ قانونی هنوز حق ندارند در موارد كودك آزاری به صورت مستقیم وارد عمل شوند؛ ما ناگزیر هستیم در صورت اطلاع از چنین مواردی به اورژانس اجتماعی بهزیستی اطلاع دهیم، بهزیستی نیز باید برای بررسی قانونی از قوه ی قضاییه مجوز كسب كند؛ این در حالی است كه به لحاظ قانونی مددكار اجتماعی باید بتواند با كارت مددكاری خود در صورت بروز چنین مواردی، به طور مستقیم وارد عمل شود.



*** سخن آخر

به نظر می رسد بهبود وضعیت عمومی زندگی كودكان صرف نظر از بحث آموزش و لزوم انتقال مهارت های زندگی به آنان در وهله ی نخست، نیازمند بسترهای قانونی برای الزام آور شدن احترام و رعایت حقوق كودكان در گستره های حقوقی و اجرایی است.

حوادثی كه از طریق رسانه ها در زمینه ی پایمال شدن حقوق كودكان به گوش می رسد، زنگ خطر و هشداری جدی در پررنگ ساختن ضرورت توجه مستمر و قاطع به معضل هایی همچون كودك آزاری است.

پیگیری و تلاش برای تصویب نهایی قانون حمایت از كودكان و نوجوانان و فراهم آوردن فرصت های شكوفایی برای آنان یكی از موضوع هایی است كه باید با بهره گیری از تشكل های واسط همچون سازمان های مردم نهاد و تمركز ویژه ی مسوولان در صدر كار دستگاه های حكومتی قرار گیرد؛ زیرا هرگونه كوتاهی، اهمال و بی مسوولیتی در این برهه، پیامدهای ناخوشایندی را برای وجهه ی حقوقی كشور در عرصه ی بین المللی و نیز از جنبه ی انسانی به همراه خواهد داشت.

*گروه پژوهش های خبری

پژوهشم** 9292**2054