۱۱ تیر ۱۳۹۳،‏ ۱۴:۱۱
کد خبر: 81223446
۰ نفر

تهران - ايرنا - بحران آب در ايران جدي تر مي شود،جنگ آبي در راه است؟

سرانه آب به اعضا هر نفر براي ايران طبق پيش بيني ها در سال 1400 به كمتر از 1400 مترمكعب در سال خواهد رسيد و اين به معني ورود به بحران آبي است.

طبق آمارهاي رسمي و به اعتقاد كارشناسان ايران درآستانه بحران آب به سرمي برد و طي سال هاي آينده تامين آب به يكي از بزرگ ترين چالش هاي كشوردربسياري ازاستان ها، شهرها ومناطق تبديل خواهد شد.

ايران ازنظرجغرافيايي دربخش نيمه خشك و خشك جهان قرارگرفته به شكلي كه ميانگين بارش درايران حدود 250 ميليمتراست درحالي كه ميانگين جهاني حدود 850 ميليمتراست يعني بيش ازسه برابرايران ،دراين گزارش تلاش شده تا به بحران ها و تنش هاي سياسي و اجتماعي پيش روي ايران در داخل و خارج از مرزها درارتباط با كم بود آب پرداخته شود و نقش منابع آب در توسعه صنعتي و اقتصادي كشور مورد توجه و بررسي قرار گيرد.

حدود دوهزار نفريك پارچه دراستاديوم فرياد مي زدند:«آب نداريم، آب نداريم». محمود احمدي نژاد رئيس جمهور سابق درسالروزآزاد سازي خرمشهربه اين شهرسفركرده بود اما به نوشته خبرگزاري ها نه خبري از استقبال خياباني بود ونه جمعيت چنداني دراستاديوم جمع شده بودند،كساني هم كه براي سخنراني آمده بودند دائم به نشاني اعتراض فرياد مي زدند :« بيكاريم، بيكاريم» و «شعاربسه، آب نداريم، آب نداريم».

مردم خرمشهر چند سالي است كه حل مشكل آب آشاميدني به خواسته اصلي شان تبديل شده است. بخش هاي مختلف اين شهرازجمله جزيره مينو و روستاهاي بسياري با قطع مداوم آب رو به روهستند و بيشترمردم ازمغازه هاي آب فروشي وتانكرها، آب آشاميدني خود را مي خرند.

محمود احمدي نژاد سال 85 دراولين سفراستاني خود به خرمشهر روبه مردم با خنده گفت اگرتا سال آينده مشكل آب خرمشهر حل نشود وزير(نامجو) را درلوله مي كنم. اما نه تنها بعد از يك سال مشكل آب اين شهرحل نشد كه چند وزيرديگرهم دراين دوران عوض شدند ولي خبرازآب سالم درلوله هاي شهرنشد. يكي از نمايندگان استان خوزستان در مجلس گفته «خرمشهربدترين آب خاورميانه» را دارد.

البته مشكل آب آشاميدني تنها مسئله مردم خرمشهر نيست كمي آن سو ترازاين شهر، مردم آبادان هم ازمشكل آب آشاميدني مي گويند و 100 كيلومتر آن طرف ترمردم اهوازهم به نبود آب سالم در شهرشان اعتراض دارند.

مردم روستاهاي اطراف منطقه پلدختر دراستان لرستان هم دو سال گذشته به دليل مشكل آب جاده ترانزيت شمال و جنوب را براي ساعتي بستند. از سوي ديگر در شرق كشورهم حال و روز مردم بهتر ازخرمشهرو آباداني ها نيست.

برخي از اهالي منطقه حاشيه اي «همت آباد» مشهد كه بيشترشان زن بودند سال پيش دراعتراض به مشكل آب جاده سيمان مشهد را بستند و مردم خراسان جنوبي و بخش هاي زيادي از سيستان و بلوچستان هم با مشكلات فراوان كم آبي دست و پنجه نرم مي كنند. به اعتقاد كارشناسان ايران درآستانه بحران آب به سر مي برد و طي سال هاي آينده تامين آب به يكي از بزرگ ترين چالش هاي كشوردربسياري ازاستان ها، شهرها ومناطق تبديل خواهد شد.

ايران ازنظرجغرافيايي دربخش نيمه خشك و خشك جهان قرارگرفته به شكلي كه ميانگين بارش درايران حدود 250 ميليمتراست درحالي كه ميانگين جهاني حدود 850 ميليمتراست يعني بيش ازسه برابرايران. ازسوي ديگربيشترين ميزان پتانسيل آب شيرين تجديد شونده كشورهم 130 ميليارد مترمكعب درسال است كه در مقايسه با كشورهاي مهم آبي جهان همچون برزيل، روسيه، كانادا، چين و اندونزي عدد بسياركمي محسوب مي شود و حتي نسبت به همسايه غربي، تركيه هم حدود 70 ميليارد مترمكعب كم تراست.

البته پتانسيل آب تجديد شونده ايران نسبت به كشورهاي ديگرهمسايه همچون عراق با 96 ميليارد مترمكعب، قطربا 0.15 ميليارد مترمكعب، كويت 0.02 ميليارد مترمكعب و يا امارات با 0.03 ميليارد مترمكعب بيشتراست. ايران بعد از تركيه ازنظر پتانسيل آب تجديد شونده درجايگاه دوم خاورميانه قرارگرفته است.

البته همه اين محدوديت ها درشرايطي اتفاق مي افتد كه ايران از نظرمديريت منابع آبي و مصرف دربخش هاي مختلف هم با مشكلات بسياري روبه رواست واتلاف منابع آب درايران دربخش هاي كشاورزي و شهري بسيار بالاتراز استانداردهاي جهاني است. براي مثال طبق استاندارد جهاني ميانگين مصرف آب به ازاي هرنفردرشبانه روزحدود 150 ليتراست درحالي كه درايران اين عدد بيش از 250 ليتراست.

ازسوي ديگرمقايسه نحوه مديريت منابع آب دركشور با استاندارهاي جهاني نشان مي دهد كه مديريت منابع و ذخايرآب كشوركه كالايي استراتژيك محسوب مي شود، بسيار ضعيف است. طبق آمارهاي وزارت نيرو دركشوراز130ميليارد مترمكعب پتانسيل سالانه آب تجديد شونده 92 درصد دربخش كشاورزي، 6 درصد در بخش شرب شهري و روستايي و تنها 2 درصد دربخش صنعت مصرف مي شود درشرايطي كه طبق ميانگين جهاني سهم كشاورزي از پتانسيل منابع آب تجديد شونده 70 درصد، سهم مصرف 8 درصد و سهم صنعت 22 درصد است.

آب چه نقشي در توسعه بخش صنعتي و اقتصادي دارد؟

به اعتقاد كارشناسان رابطه بين توسعه صنعتي واقتصادي با شرايط آبي يك كشور رابطه مستقيم است به شكلي كه كشورهايي همچون برزيل با 8200 ميليارد مترمكعب، روسيه با 4200 ميليارد مترمكعب، كانادا با 2900 و چين با 2800 ميليارد مترمكعب پتانسيل آب تجديد شونده سالانه واستفاده ازاين توانمندي دربخش صنعتي درسال هاي گذشته توانسته اند با جهش بسيار زياد توسعه اقتصادي رو به رو باشند.

توسعه صنعتي از راه اندازي كارگاه هاي كوچك تا ايجاد شهرك هاي صنعتي و كارخانه هاي بزرگ مادرمانند پتروشيمي وفولاد بدون منابع آب امكان پذيرنيست و ازهمين رو به اعتقاد كارشناسان كشورهايي مي توانند در آينده از نظر صنعتي به سوي توسعه گام بردارند كه منابع آبي كافي دراختيار داشته باشند و سهم مناسبي از منابع خود را به توسعه صنعتي اختصاص دهند. موضوعي كه درتوسعه صنايع ايران رعايت نمي شود؛ ازيك سو درحاشيه شهرهايي كه وضعيت چندان مطلوبي از نظرمنابع آبي ندارند، صنايع اي ايجاد مي شود كه وابستگي بسياري به آب دارند و ازسوي ديگرهم دولت سهمي مناسب از منابع آبي كشور را به صنايع اختصاص نمي دهد.

درحال حاضرسهم آب مراكز صنعتي درايران حدود 2.6 ميليارد مترمكعب در سال است درحالي كه طبق استاندارد جهاني اين عدد بايد 28.6 ميليارد مترمكعب باشد يعني حدود 11 برابربيشتر.

بررسي ها نشان مي دهد تنها با مديريت يكپارچه منابع آب كشور، داشتن چشم انداز مديريت آب طي سال هاي آينده، اصلاح و تغيير روش هاي آبياري كشاورزي از روش سنتي به روش مدرن و صرف جويي در منابع آب در تمام بخش ها و اختصاص سهم بيشتر منابع آب به بخش صنعتي مي توان به توسعه صنايع اميدوار بود.

تحقيقات انجام شده درتعدادي ازمراكز صنعتي هم حتي نشان مي دهد كه دراين مراكز هم با اتلاف منابع آب رو به رو هستيم؛ براي مثال مطالعه روي مديريت منابع آب در پالايشگاه تهران نشان داد، مي توان ميزان آب مصرفي دراين پالايشگاه( روزانه 20 هزار متر مكعب) دربخش هاي مختلف مانند توليد بخار، تزريق به بخش خنك كننده، شستسوي واحدها و مصارف ديگر را به اندازه 35 درصد كاهش داد يا بررسي ديگري دركارخانه قند اصفهان نشان داد مي توان ميزان آب مصرفي را به شكل قابل توجهي با مديريت منابع در اين كارخانه كم كرد.

بحران آب و تنش هاي جانبي:

همچنين يك تحقيق موردي روي تنش آبي درمنطقه خشك و درحاشيه كويرگناباد دراستان خراسان نشان مي دهد آب مي تواند جرقه اي باشد براي درگيري هاي بي جهت ميان اهالي منطقه به شكلي كه درسال 59 بين بخشي از اهالي گناباد با منطقه مجاورآن «كاخك» سربرداشت آب ازمنابع زيرزميني درگيري مسلحانه پيش آمد و 6 نفركشته شدند.

بررسي هاي كارشناسان نشان مي دهد كه در مناطق كم آب و خشك درسال هاي پر باران درمجموع ميزان تنش، درگيري و دعاوي قضايي كمترازسال هاي كم باران است. برهمين اساس بررسي هاي پرونده هاي قضايي درباره درگيري و مناقشات سرآب نشان مي دهد كه درتابستان ها كه خشك سالي تاثير بيشتري دارد و منابع آبي محدود تراست پرونده هاي قضايي بيشتري در اين باره تشكيل مي شود.

ازسوي ديگرمشكل كم آبي و آلودگي آب آشاميدني مي تواند تاثيرات گسترده اي را بر روند افزايش مهاجرت و تغيير مشاغل به دنبال داشته باشد. كارشناسان و مسئولان براي نمونه ازاصفهان نام مي برند ومعتقدند خشك شدن آب زاينده رود طي سال هاي گذشته و نبود آب كافي براي كشاورزي درحاشيه رودخانه باعث از بين رفتن برخي مزارع، تغييرشغل كشاورزان و مهاجرت آن ها به شهر اصفهان شده است.

اما به اعتقاد كارشناسان تنش هاي اجتماعي به دليل مشكلات آب درحالي در كشور رو به افزايش است كه بررسي هاي منابع آب كشورنشان مي دهد ايران از نظرمنابع و وضعيت ذخاير آبي درآينده با مشكلات بيشتري رو به رو خواهد شد و اگر كشوربا افزايش جمعيت رو به رو شود درسال هاي آينده از نظر تامين آب در وضعيت بحراني قرارمي گيرد. در90 سال گذشته با رشد جمعيت ازحدود10 ميليون نفردرسال 1300 به بيش از75 ميليون نفردر سال 90 سرانه سهم آب كشوربه ازاي هرنفرهم به شدت كاهش يافته است.

به طوري كه پتانسيل آبي هر ايراني درشروع اين قرن شمسي 13 هزارمترمكعب بوده كه درسال 1340 به 5500 مترمكعب كاهش يافته و درسال 1356 و درآستانه انقلاب به 3400 مترمكعب رسيده و در سال 1367 به 2100 و در سال 1386 به 1900 مترمكعب رسيده است و اگر همين روند ادامه پيدا كند طبق پيش بيني ها در سال 1400 به كمتر از 1400 مترمكعب در سال خواهد رسيد و اين به معني ورود به بحران آبي است.

رودخانه هاي مرزي :

ايران در شرايطي درمناطق مختلف داخلي با بحران آب رو به رو خواهد شد كه در خارج از مرزها و با كشورهاي همسايه هم مي تواند طي سال هاي آينده سرحق آب رودخانه هاي مرزي مشكلات متعددي داشته باشد. ايران با پنج كشورعراق (كارون)، تركمنستان (اترك)، آذربايجان (ارس)، ارمنستان (ارس) وافغانستان ( هيرمند) رودخانه مشترك دارد و طبق آمارهاي وزارت نيرو سالانه حدود 12ميليارد مترمكعب آب از طريق رودخانه هاي مرزي وارد كشورمي شود و اين مي تواند بستري براي تنش و اختلاف باشد، موضوعي كه ايران درجريان جنگ تحميلي با آن رو به رو شد و درحال حاضر سر حق آب رود هيرمند، بين ايران و افغانستان با آن رو به رواست.

افغانستان درسال هاي گذشته با تغيير مسير و زدن سد سهم آب ايران از رودخانه هيرمند را نداده و اين موضوع باعث خشك شدن رودخانه هيرمند و درياچه هامون درايران و بروزمشكل شديد كم بود آب در منطقه سيستان و بلوچستان شده است و اختلاف هايي را بين ايران و افغانستان به وجود آورده است.

اما از طرف ديگر به جز مشكلات احتمالي سر حق‌آبه با همسايگان، ايران در منقطه اي از نظرجغرافيايي قرار گرفته كه بين كشورها اختلافات شديد سرمنابع و تقسيم بندي آب وجود دارد. در غرب ايران عراق، سوريه و تركيه بر سر تقسيم بندي آب رودخانه هاي دجله و فرات اختلاف دارند، درجنوب شرقي پاكستان و هند سر حق‌آبه رود سند مشكل دارند و در شمال شرقي درآسياي ميانه هم بين كشورهاي ازبكستان، قرقيزستان و تاجيكستان سرحق آب و زدن چند سد تنش وجود دارد و قرار گرفتن ايران بين اين كشورها خود مي تواند يك مشكل از نظرجغرافياي سياسي باشد.«عادل درويش»، روزنامه نگارعرب و نويسنده كتاب «جنگ آب: نبردهاي آتي در خاورميانه» معتقد است جنگ بعدي ميان يمن شمالي و جنوبي به احتمال زياد برسرآب رقم خواهد خورد و كشورهاي ديگري هم در خاورميانه درگير جنگ آب خواهند شد. او گفته:« تجربه من از اولين جنگ خليج فارس ميان عراق و كويت اين است كه منابع طبيعي همواره در بطن درگيري ها وجود دارند».

طبق تحقيقات سازمان ملل تا سال 2025 تعداد كشورهايي كه از كمبود آب رنج خواهند برد به 30 كشور مي رسد كه 18 كشور از ميان آن ها درخاورميانه و شمال آفريقا جاي گرفته و اين مي تواند حساسيت منطقه خاورميانه كه ايران هم در آن جاي گرفته براي بروز«جنگ آب» يا «جنگ پنهان» را در ده هاي آينده نشان دهد.

منبع : خبرآنلاين -ولي خليلي

اول**