۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۳،‏ ۹:۰۱
کد خبر: 81168672
۰ نفر

تهران-ایرنا-نه خیال است و نه آرزو؛ با حركت پیش رونده ی توسعه ی میدان گازی پارس جنوبی و گسترش دیپلماسی انرژی در دولت یازدهم، حضور جدی تر ایران در عرصه ی بازار جهانی گاز در آینده ی نزدیك امری قابل دسترسی است.

توان صادرات گاز ایران به اروپا و تامین بخش عمده ای از نیاز بازار كشورهای غربی موضوعی است كه این روزها به یكی از بحث های مهم اقتصادی در محافل داخلی و بین المللی تبدیل شده است. این موضوع را نخستین بار «محمدرضا نعمت زاده» وزیر صنعت، معدن و تجارت در گفت و گو با یك روزنامه آلمانی مطرح كرد و گفت: «ایران می كوشد تا نقش بیشتری در بازار گاز جهانی ایفا كند. ایران بزرگترین ذخایر گاز جهان را در اختیار دارد و ما هم اكنون بر روی پروژه های بزرگتری كار می كنیم تا بتوانیم خط لوله یی بسازیم كه به وسیله ی آن بتوان به تركیه سوخت صادر كرد. به این ترتیب ما می توانیم به كشورهای غربی گاز صادر كنیم.» پس از اظهارات نعمت زاده، «بیژن نامدار زنگنه» وزیر نفت هم آمادگی ایران را برای تامین گاز بازار اروپا اعلام كرد.

این خبر به سرعت تیتر نخست خبرهای رسانه های داخلی و خارجی شد و بازتاب گسترده یی پیدا كرد. اعلام این خبر از طرف عالی ترین مقام حوزه ی انرژی ایران، نشان از پتانسیل بالای تولید گاز كشورمان و صادارات آن به بازار مهمی چون اروپا می دهد. البته با وجود بازتاب گسترده ی اعلام آمادگی ایران برای صادرات گاز به اروپا در محافل رسانه یی و اقتصادی بین المللی، برخی از رسانه های داخلی نه تنها نقش حمایتی خود را كنار گذشته اند بلكه نقدهای بی اساسی را به این نقشه ی صاداراتی و تمركز بر روی بازار جدید وارد كرده اند و در راستای كلیشه های نخ نما شده و تكراری، این اقدام ایران را به معنای باز گذاشتن دست دشمنان، برای ادامه وحشی ‌گری علیه مردم كشورمان عنوان كرده اند!

هر چند فشارهایی از داخل كشور برای تحقق نیافتن این ایده ی صادراتی اعمال می شود، اما وزیر نفت چندی پیش در اظهار نظری با تاكید براینكه با بهره برداری از فازهای جدید میدان گازی پارس جنوبی، از سال آینده گاز اضافه برای صادرات خواهیم داشت، اعلام كرد:«دولت مایل است به عنوان كشوری كه قابلیت تامین گاز در حجم های بسیار بزرگ را دارد در بازار اروپا چه به شكل خط لوله و چه به شكل ال ان جی (گاز طبیعی مایع) حضور داشته باشد.»

اما در این میان دو موضوع میزان تولید گاز از پارس جنوبی و رقابت ایران با روسیه بر سر بازارهای اروپا، می تواند ایده ی صادرات گاز ایران به اروپا را زیر تاثیر قرار دهد. برخی از كارشناسان صادارات گاز به اروپا و تمركز در این بازار جدید را شمشیر دولبه ی تهدید ها و فرصت ها می دانند.

فرصت حضور شركت های گازی ایران در بازار اروپا از جایی شروع می شود كه با هر اخلالی در صادرات گاز روسیه، پیامدی سنگینی و جبران ناپذیری برای مشتریان اروپایی اش خواهد داشت و قطع صادارات یا كاهش گاز روسیه به اروپا مساوی است با افزایش شدید قیمت گاز در كشورهای اروپایی. اكنون «گازپروم» كه بزرگترین شركت تولیدكننده ی گاز روسیه به شمار می آید، بیش از 40 درصد از گاز مورد نیاز اروپا را تامین می كند كه حدود نیمی از این میزان، بوسیله ی خط لوله هایی كه از خاك اوكراین می گذرد، به اروپا می رسد. اما بسیاری از كارشناسان معتقدند با توجه به بروز تنش میان روسیه و غرب بر سر مساله ی اوكراین، احتمال كاهش صادارات گاز روسیه به بازار اروپا وجود دارد؛ چرا كه ممكن است روسیه، گزینه قطع صادرات گاز را در برابر تحریم های اعمالی غرب علیه مسكو، اجرایی كند.

در این میان بسیاری از كارشناسان داخلی معتقدند ایران می تواند از فضای كنونی به صورت هوشمندانه استفاده كند و بدون آنكه روسیه تهدیدی در آینده باشد، میزان صادارات گاز خود را از طریق افزایش تولید آن در پارس جنوبی، بالا ببرد.

«علی صادقی» كارشناس انرژی در گفت و گو با گروه پژوهش های خبری ایرنا با بیان اینكه مقدمه ی صادارات گاز، افزایش تولید در پارس جنوبی است، گفت: «ایران برای صادرات گاز به اروپا چه به صورت گاز مایع (LNG) یا خط لوله باید چیزی در حدود 10 میلیارد متر مكعب در سال تولید داشته باشد؛ این در حالی است كه در زمان حاضر میزان تولید گاز ایران چیزی حدود 4 تا 8 میلیارد متر مكعب است.»

وی با تاكید براینكه شرایط بالقوه برای افزایش تولید گاز در كشور وجود دارد، ادامه داد: «میادین نفتی و گاز پارس جنوبی پتانسیل تولید گاز برای مصرف داخل و بازار خارجی را دارند اما شرط مهم به بهره برداری رسیدن تمام فازهای این مجموعه است.»

صادقی دیپلماسی انرژی را یكی از راهكارهای مهم در افزایش صادرات و تمركز بر بازارهای جدید دانست و گفت: «چیزی كه نادیده گرفته می شود دیپلماسی انرژی است. در تامین منابع گازی مانند اتفاقی كه در آب های خرز می افتد، ایران در تولید مشاركت دارد اما در انتقال تنها در برخی جاها، حضور فیزیكی غیر مستقیم دارد.»

این كارشناس حوزه ی انرژی با بیان اینكه زیرساخت ها برای انتقال گاز ایران به اروپا وجود دارد، تصریح كرد: «در زمان حاضر، ایران به شبكه ی روسیه وصل است و از طریق سوریه و تركمنستان و تركیه هم امكان انتقال گاز به اروپا وجود دارد.»

صادقی با تاكید بر اینكه ورود ایران به بازار اروپا در این شرایط خطر همكاری عربستان و روسیه و و دور زدن ایران در منطقه را به دنبال دارد، گفت: «ایران باید در شرایط نرمال وارد بازار اروپا شود چراكه ورود ایران در جو سیاسی متلاطم فعلی به این احتمال قوت می بخشد كه سازش روسیه و عربستان باعث حذف ایران از خاورمیانه شود.»

وی ادامه داد: «باید توجه داشته باشیم كه در زمان حاضر گازپروم روسیه 30 تا 40 درصد نیاز بازار اروپا را تامین می كند كه ایران با این حجم تولید پتانسیل رقابت با گازپروم را ندارد مگر اینكه تمام فازهای پارس جنوبی به بهره برداری برسد اما با احتمال كاهش گاز رسانی از روسیه به اروپا ایران می تواند 10 تا 15 درصد تقاضای بازار اروپا را بگیرد.»

به گفته ی زنگنه تا كنون بیش از 34 میلیارد دلار در فازهای اولویت نخست پارس جنوبی سرمایه گذاری شده است كه با بهره‌برداری از برخی فازهای پارس جنوبی، ایران می‌تواند خوراك گاز اروپا را تامین كند.

زنگنه در خصوص كمبود منابع مالی برای تكمیل فازهای پارس جنوبی گفته است: «در این زمینه مشكلات زیاد است اما باید منابع مالی پروژه ها تامین شود. بخشی از منابع از صندوق توسعه ی ملی و بخشی از منابع داخلی تامین می شود. اوراق مشاركت هم به تنهایی جواب نمی دهد و قرار است بخشی از منابع مالی پروژه ها از صندوق ذخیره تامین شود و برای بخشی هم دنبال راهكار جدید هستیم.»

وزیر نفت با نوید اینكه سال های 93 و 94 سال های تعیین كننده یی برای پارس جنوبی است، اعلام كرد: «بیشترین واحدها در این دو سال وارد مدار تولید می شود و ان شاءالله بیشتر واحدهای فازهای اولویت دار (12، 15و16، 17و18) امسال وارد مدار تولید می شود.»

جالب اینجاست كه دولت پیشین نه تنها با وجود سرمایه گذاری 34 میلیارد دلاری نتوانست حتی فازهای اولویت اول پارس جنوبی را هم به بهره برداری برساند بلكه بدهی هایی را هم بر دوش صنعت گذاشته است. زنگنه میزان تعهدات گذشته را بیش از 30میلیارد دلار عنوان كرده و گفته است: «این میزان، بدهی‌های طرح های پارس جنوبی است كه از گذشته تا كنون قطعی شده و بر دوش صنعت نفت است.»

صادقی كارشناس حوزه ی انرژی در ادامه ی گفت و گو با ایرنا با تاكید بر حضور سرمایه گذار خارجی برای تسریع در ساخت و سازهای طرح های گازی و افزایش تولید گاز و به دنبال آن افزایش میزان صادرات با اشاره به طرح های ناموفق اما گران در دولت پیشین گفت: «در دولت قبل شركت شِل برای طرح جی آی ال در ایران اعلام آمادگی كرد و دولت 30 میلیون دلار برای بررسی این پروژه هزینه كرد اما در یك اقدام ناگهانی رییس جمهوری وقت این همكاری و شراكت را با وجود چنین سرمایه گذاری سنگینی كه از طرف ایران انجام شده بود، به هم زد. قطر وارد ماجرا شد و از فرصت به وجود آمده نهایت استفاده را كرد و به شل پیشنهاد همكاری داد. همكاری به این صورت شد كه گاز خام از قطر باشد و تمام دانش و تجهیزات از شركت شل و در فراورده های تولیده شده هر كدام 50 درصد به طور مساوی سهیم باشند كه در این میان سود قابل توجهی نصیب قطر شد و ایران هم سود و سرمایه ی خود را از دست داد و هم اعتماد سرمایه گذار خارجی را.»

وی ادامه داد: «باید برای سرمایه گذار، امنیت اقتصادی و سیاسی فراهم و تضمین شود تا با ورود سرمایه گذار خارجی بتوان میزان تولیدات گازی را افزایش دهیم؛ چراكه در زمان حاضر 90 درصد گازی كه تولید می شود صرف مصارف خانگی و درصدی از آن در اختیار صنایع قرار می گیرد و در نهایت مقداری هم به تركیه، ارمنستان، پاكستان و كویت صادر می شود كه می توان این میزان صادرات را افزایش داد.»

صادقی همچنان با اشاره به نقش فازهای پارس جنوبی در افزایش میزان تولید و صادرات گفت: «پارس جنوبی 28 فاز دارد كه تا كنون 10 فاز از آن به بهره برداری رسیده است و بقیه ی فازها بین 30 تا 70 درصد پیشرفت فیزیكی دارند.»

وی با بیان اینكه هر فاز می تواند بین20 تا 25 میلیون متر مكعب در روز گاز تولید كند، تصریح كرد: با افتتاح و بهره بردای از تمام فازهای میادین گازی و نفتی پارس جنوبی، ایران می تواند ظرفیت تولید گاز خود را به 1000 میلیون متر معكب در روز برساند كه در نوع خود بی نظیر است كه به طور قطع با مراودات بین المللی، تكمیل زیر ساخت ها، بكارگیری دیپلماسی انرژی و ایجاد آرامش برای سرمایه گذاری می توان به این هدف رسید.



***نقشه ی راه گاز رسانی ایران به اروپا

تنوع سازی موضوعی است كه در اظهارات مسوولان حوزه ی انرژی كشور به آن اشاره می شود. به اعتقاد وزیر نفت جدا از مساله ی اوكراین، اروپایی‌ها مایلند منابع تامین گاز و انرژی خود را متنوع كنند. چند روز پس از اظهارات زنگنه درباره ی اعلام آمادگی ایران برای صادرات گاز به اروپا، «علی ماجدی» معاون امور بین الملل وزیر نفت با تشریح راه های صادرات گاز ایران به اروپا گفت: «ایران می تواند با احداث 640 كیلومتر خط لوله جدید از دهلران تا مرز بازرگان، صادرات گاز به اروپا را از طریق خاك تركیه در دستور كار قرار دهد. ایران، منابع گازی فراوانی در اختیار دارد و از این رو، متنوع سازی مقاصد صادراتی گاز برای ما حایز اهمیت است كه امكان صادرات گاز ایران از مسیر تركیه وجود دارد و در عین حال احیای قرارداد ایران و عراق و سوریه برای ارسال گاز از طریق عراق، سوریه و لبنان به عنوان گزینه ی دیگر در این زمینه مطرح است.»

ماجدی، ارسال گاز از مسیر ارمنستان، گرجستان و دریای سیاه را به عنوان مسیر سوم انتقال گاز ایران به اروپا مورد اشاره قرار داد و افزود: «به نظر می رسد بهترین و منطقی ترین راه، ارسال گاز از طریق خاك تركیه باشد. درباره ی صادرات گاز ایران به اروپا، مذاكراتی با تركیه داشته ایم و این آمادگی وجود دارد كه با احداث 640 كیلومتر خط لوله ی جدید، ظرفیت صادرات گاز ایران تا مرز تركیه به 2 برابر ظرفیت فعلی افزایش یابد و به این ترتیب، امكان صادرات بخشی از این گاز به اروپا وجود دارد.»



***معامله ی برد- برد گازی با كشورهای اروپایی

در حالی كه «عزیزالله رمضانی» مدیر امور بین‌الملل شركت ملی گاز ایران به تازگی از آغاز گفت و گوهای ایران با چهار كشور عضو اتحادیه ی اروپا برای صادرات گاز خبر داد، برخی از كارشناسان معتقدند مصرف داخلی گاز ایران چند برابر متوسط جهانی است و مسوولان باید میزان مصرف داخل را به متوسط جهانی آن نزدیك كنند تا بتوان با توجه به میزان تولید گاز در میادین گازی، سهم صادرات را افزایش داد.

موضوع دیگری كه در بحث صادرات گاز مطرح می شود انتقال گاز از تركیه به اروپا است كه این موضوع چندین بار از چند مسوول شنیده شده و گزینه یی است كه مسوولان به نظر می آید تمركز بیشتری بر روی این مسیر دارند اما مشكلی كه برای این مسیر مطرح می شود، قُطر لوله های این مسیر است. قطر لوله های مسیر تركیه در زمان حاضر 40 اینچ است كه گفته می شود، برای انتقال گاز ایران به اروپا از این مسیر باید این میزان به 56 اینچ برسد؛ اما با این وجود گویا مسوولان با كشور تركیه به توافقاتی برای ترانزیت و انتقال گاز رسیده اند چراكه مسیر تركیه اقتصادی ترین مسیر برای تزانزیت گاز به اروپا است.

نكته یی كه این روزها از زبان مسوولان گازی كشور می شنویم این است كه ایران به دنبال یك معامله ی برد- برد گازی با كشورهای اروپایی است و قرار نیست با روسیه به رقابت بپردازیم یا جای روسیه را در این شرایط حساس سیاسی بگیریم. كشورمان به عنوان دومین كشور از لحاظ ذخایر متعارف گاز جهان این امتیاز را دارد كه این نعمت طبیعی را در اختیار سایر كشورها بگذارد و گاز این كشورها را تامین كند و برنامه های بلند مدتی را در پروژه های گازی تعریف كند.

*گروه پژوهش های خبری

پژوهش**ن.م**2054