«فیدیبو» انقلابی در حوزه ی نشر الكترونیك در ایران

تهران-ایرنا-راه اندازی نخستین تارنمای قانونی فروش كتاب الكترونیك با استانداردهای بین المللی در ایران كه با نام «فیدیبو» شناخته می شود، می تواند انقلابی در حوزه ی نشر الكترونیك در كشورمان به شمار آید.

زمان به پیش می رود و انسان در گذر آن روز به روز با پیچیدگی های گسترده یی در زمینه ی صنعت و فناوری رو به رو می شود؛ به گونه یی كه این نیاز را در خود احساس می كند كه باید در فاصله های كوتاه دانش خود در عرصه های مختلف را به روز كند؛ چرا كه در غیر این صورت دیر یا زود از پیشرفت باز می ماند و خود را انسانی دور مانده از جامعه یی می یابد كه بی وقفه به جلو حركت می كند.

در این زمینه اگر وسعت نگاهمان را گسترده تر و افق دیدمان را جهانی كنیم، خواهیم یافت كه با توجه به گسترش دامنه ی فناوری های نو به خصوص در عرصه ی مجازی، برای بقا در عرصه ی پیشرفت های جهانی و یافتن جایگاهی در این عرصه باید به روز، كوشا، كنجكاو و جستجوگر باشیم.

پیشرفت های علمی گسترده اگر چه تا حدی زندگی را برای انسان نسبت به گذشته با پیچیدگی روبرو كرده و لزوم بالا رفتن دانش عمومی را دو چندان ساخته است، اما در صورت استفاده ی درست از این پیشرفت ها افراد می توانند در وقت و حتی در هزینه هایشان صرفه جویی كنند.

یكی از همین پیشرفت ها در عرصه ی فناوری «وب» (WEB) است؛ نوعی فناوری كه به سرعت در حال گسترش است و امكانات گسترده یی را برای كاربران خود به وجود آورده است؛ تا جایی كه حتی طی سال های اخیر خرید و فروش كالا و خدمات نیز در این عرصه انجام می گیرد.

خرید اینترنتی كتاب یكی از خدماتی است كه فناوری اینترنت در اختیار افراد در سراسر جهان قرار داده است. انسان ها با بهره گیری از این فناوری می توانند از دورترین نقاط جهان كتاب اینترنتی خریداری كنند؛ كتابی كه شاید در نبود امكان خرید مجازی، نسخه ی چاپی آن از طریق روش هایی چون پست باید كیلومترها راه را طی كند تا به دست متقاضی خود برسد.

صنعت فروش كتاب اینترنتی در معنای واقعی آن یعنی قرار گرفتن نسخه ی اینترنتی یك كتاب در اختیار خریدار با حفظ كامل حق مالكیت معنوی برای ناشر یا نویسنده ی كتاب. در این فرایند كاربران اینترنتی می توانند با مراجعه به تارنماهای معتبر فروش آنلاین كتاب و پرداخت اینترنتی هزینه ی آن، كتاب مورد نظر خود را خریداری كنند و آن را بر روی كامپیوتر شخصی، لپ تاپ، تبلت یا تلفن همراه هوشمند خود بخوانند. این فناوری شرایطی را ایجاد می كند كه در آن نیازی به حمل كتاب های سنگین برای افراد نیست و افراد می توانند در هر زمان یا مكانی به مطالعه بپردازند.

تارنماهایی چون «آمازون» (Amazon) نمونه های موفقی هستند كه توانسته اند با رعایت استانداردهای بین المللی هم اكنون امكان خرید كتاب های مختلف به چندین زبان را برای كاربران خود در گوشه و كنار جهان فراهم آورند.

تاكنون در ایران تارنمای قانونی فروش كتاب الكترونیك كه بتواند طبق استانداردهای بین المللی به همه جای دنیا كتاب بفروشد وجود نداشت. اما به تازگی تارنمایی به نام فیدیبو (fidibo) راه اندازی شده كه به همت مسوولان و كارشناسان خود توانسته است طبق استانداردهای جهانی خود را به ثبت برساند.

فیدیبو نخستین تارنمای قانونی فروش كتاب الكترونیك در ایران است كه طبق استانداردهای كپی رایت جهانی به فعالیت می پردازد و نزدیك به یك ماه است از آغاز به كار رسمی آن می گذرد.

موسس و مدیر عامل فیدیبو «مهدی فیروزان» مدیر عامل مجموعه ی «شهر كتاب» است و «مجید قاسمی» نیز مدیریت اجرایی این تارنما را بر عهده دارد.

مجموعه ی فیدیبو با چند شركت معتبر خارجی كه در زمینه ی نشر الكترونیك فعال هستند به همكاری می پردازد و هم اكنون تیم جوان و مستعدی در آن مشغول به كار هستند.

بررسی چگونگی شكل گیری فیدیبو و نوع نگاه و فعالیت این تارنما به دلیل داشتن تازگی در عرصه ی بازار فروش و نشر كتاب در ایران، مورد توجه گروه پژوهش های خبری ایرنا قرار گرفت.

چگونگی شكل گیری ایده ی ایجاد تارنمای فروش كتاب الكترونیك فیدیبو در ایران، ‌اهداف این سایت و امكاناتی كه فیدیبو برای كاربران در سطح جهانی ایجاد می كند، از جمله پرسش هایی است كه پاسخ آنها را در ادامه ی این گزارش از زبان مسوولان و دست اندركاران فیدیبو خواهیم خواند.



*** ایده ی فیدیبو از كجا آمد؟

راه اندازی یك طرح كار آمد و خلاقانه به یقین ملزوماتی دارد كه شكل گیری ایده به وسیله ی افراد خلاق، مستعد و با انگیزه یكی از آنهاست.

مهدی فیروزان موسس تارنمای فیدیبو در گفت و گو با گروه پژوهش های خبری ایرنا در ارتباط با چگونگی شكل گیری ایده ی شكل گیری این تارنما گفت: «ایده ی این كار در دنیا وجود داشت، اما ایده ی اولیه ی آن در ایران از سوی مجید قاسمی ارایه شد.»

وی درباره ی اهمیت شكل گیری فیدیبو افزود: «دنیا به سمت كتاب الكترونیك (E-BOOK) پیش می رود و به طور تقریبی همه ی ناشران بزرگ دنیا بخش تبدیل كتاب هایشان به ای بوك را ایجاد كرده اند. بعضی ها فقط ای بوك می فروشند اما در ایران این اتفاق نیافتاده بود و زمانی كه ایده ی شكل گیری آن مطرح شد، بنده از اینكه چگونه تاكنون چنین كاری در ایران انجام نشده بود متعجب شدم.»

مدیر عامل مجموعه ی فروشگاه های زنجیره ای شهر كتاب در ادامه با اشاره به اینكه فناوری فیدیبو تا به امروز در بسیاری از كشورهای منطقه به وجود نیامده است، تاكید كرد: «فكر كردم سرمایه گذاری در این كار فارغ از درآمد زایی كم یا زیاد آن یك اقدام تمدنی است.»

وی در ادامه ی گفت و گو با ایرنا اظهار داشت: «برای شروع طرح فیدیبو مسوولان، كارشناسان و تیم فنی این طرح تحقیقات و مطالعات اولیه ی گسترده یی را انجام دادند و هم اكنون به دانش واقعی و جهانی در زمینه ی فروش كتاب الكترونیك رسیده اند.»



*** هدف فیدیبو

فروش كتاب الكترونیك در ایران از آنجا كه یك فناوری نو به شمار می آید، شاید نتواند در كوتاه مدت، انتظارهای مالی موسسان طرح هایی مانند فیدیبو را برآورده سازد.

شناخت ناكافی مردم از نوعی فناوری كه در آن به ازای پرداخت پول، اطلاعات دریافت می كنند نه كالا و نبود امكانات جدیدی همچون تلفن های هوشمند در اختیار تمام اقشار كشور، از جمله مسایلی است كه می تواند در مسیر جا افتادن و رشد سریع فروشگاه های اینترنتی كتاب چالش زا باشند.

با این وجود اما بنیانگذاران فیدیبو در ایران هدف خود از تاسیس این تارنما را فراتر از هدف های مالی عنوان كردند.

مجید قاسمی مدیر اجرایی فیدیبو در ارتباط با هدف این مجموعه گفت: « فیدیبو یك تارنمای تازه تاسیس و یك اتفاق جدید است. مردم ما هنوز عادت نكرده اند پول بدهند و به جای كالا، اطلاعات بخرند. نكته ی دیگر این است كه بسیاری از هموطنان ما كه در نقاط دور افتاده ی كشور زندگی می كنند از امكانات و وسایل بهره برداری از تارنمای ما برخوردار نیستند.»

به گفته ی قاسمی «در شهرهای دیگر از تلفن های هوشمند و تبلت ها خبر زیادی نیست؛ بنابراین مجموعه ی فیدیبو انتظار ندارد كه همگان به زودی از وجود چنین سامانه یی مطلع شوند.»

قاسمی در ادامه در خصوص هدف اصلی فیدیبو اظهار داشت: «آن چیزی كه مشخص است این است كه این طرح به لحاظ مالی برای ما اتفاق چندانی نیست؛ چیزی كه این طرح را قابل توجه می كند و می تواند مسوولان و دست اندركاران اجرایی را برای كمك رسانی به آن توجیه كند، این است كه فیدیبو به لحاظ فرهنگی تاثیر گذار است.»



*** فیدیبو و استانداردهای بین المللی

فروش مجازی كتاب از طریق تارنماهای اینترنتی در بعد گسترده، بین المللی و البته قانونی، روندها و پیچیدگی های خاصی دارد.

راه اندازی تارنمایی جهانی برای فروش كتاب های الكترونیك كه بتواند به عرضه ی كتاب در سراسر جهان بپردازد و تمام شاخه های دانش و سلیقه را نیز پوشش دهد، امری دشوار است كه اكنون در ایران با وجود دشواری امكان پذیر شده است.

در این زمینه مهدی فیروزان مدیر عامل موسسه ی شهر كتاب و بنیانگذار فیدیبو به ایرنا به فناوری پیچیده در عرضه ی كتاب های الكترونیك اشاره كرد و با اشاره به همكاری شركت های خارجی در زمینه ی تدوین نرم افزار فیدیبو افزود: « اكنون نرم افزارهای لازم برای تبدیل كتاب های چاپی به كتاب الكترونیك در اختیار ایران است و مجموعه یی از جوان های مستعد ایرانی با بهره گیری از این نرم افزارها سایت فیدیبو را توسعه و رشد می دهند.»

مجید قاسمی مدیر اجرایی فیدیبو هم در زمینه ی لزوم همكاری سامانه ی فیدیبو با شركت های خارجی در عرصه ی فن آوری اطلاعات توضیح داد: در زمان حاضر صنعت نشر الكترونیك روی دوش شركتی به نام «آدوب»(Adobe) است كه امكاناتی چون فتوشاپ و ...را ارایه كرده است.»

به گفته ی وی «خدماتی كه شركت آدوب ارایه می كند از استانداردهای جهانی برخوردارند. یعنی تارنماهای فروش اینترنتی كتاب كه طبق استانداردهای این شركت فعالیت كنند، كتاب هایشان در سراسر جهان زیر نظر كپی رایت جهانی عمومی می شوند. »

به گفته ی مدیر اجرایی فیدیبو «اگر در ایران بهترین فروشگاه مجازی كتاب را بدون داشتن استانداردهای بین المللی راه اندازی كنیم باز هم نخواهیم توانست فعالیت خود را جهانی كنیم، زیرا وقتی مدرك ها و استانداردهای بین المللی نداشته باشیم نشرهای بزرگ جهان توجهی به ما نمی كنند و حاضر به همكاری با ما نخواهند شد و از طرف دیگر كتاب های ایرانی را نیز نمی توانیم در بازارهای جهانی عرضه كنیم.»



*** چالش های مسیر راه اندازی فیدیبو

از آنجا كه فیدیبو به عنوان نخستین تارنمای قانونی و زیر نظارت كپی رایت جهانی در ایران آغاز به كار كرده است به طور طبیعی با مشكل های فراوانی در مسیر فعالیت های خود دست و پنجه نرم می كند. تغییر روز به روز نرم افزارهای تلفن های هوشمند و سایر فناوری های ارتباطی و كامپیوتری یكی از این چالش هاست.

در این زمینه مهدی فیروزان گفت: «مهمترین مشكل در مسیر فعالیت فیدیبو تغییر سیستم های اندروید در دنیا است. آیفون ها بر اساس نرم افزارهایی طراحی می شوند كه متعلق به خود مجموعه ی آیفون است اما با تغییر بخشی از نرم افزار اندروید در تلفن های همراه جدیدی كه به بازار راه می یابند ما با مشكل مطابقت روبرو خواهیم شد؛ زیرا خود را متعهد كرده ایم كه حتما تمام اندرویدها را پوشش دهیم.»

وی در كنار چالش های فنی تامین حجم عظیم سرمایه گذاری در این كار را یكی دیگر از مشكل ها دانست.

پیش بینی نشدن زبان های خاورمیانه یی مانند فارسی، عربی و اردو بر روی نرم افزارهای مهم و كاربردی در همه جای دنیا، یكی دیگر از چالش های پیش روی طرح هایی مانند فیدیبو است؛ چرا كه زبان های آزمایش شده بر روی نرم افزارهای شركت های مهم رایانه یی بیشتر انگلیسی و فرانسه هستند؛ به گونه یی كه بسیاری از نرم افزارهای قابل دانلود بر روی موبایل ها، زبان فارسی را پشتیبانی نمی كنند.

اما به گفته ی مجید قاسمی گروه های فنی و پشتیبانی فیدیبو با تلاش شبانه روزی خود توانسته اند تا حد زیادی بر این مشكل ها فایق آیند و تمامی نرم افزارهای تولید كتاب كه به زبان فارسی هماهنگ نشده بود را در سامانه ی تولید كتاب فیدیبو ایجاد كنند؛ نرم افزارهایی كه هم به لحاظ كاربردی و هم زمانی بهینه باشند.

نا آشنایی مردم با فیدیبو یكی دیگر از سختی هایی است كه قاسمی در ادامه ی گفت و گو با ایرنا به آن اشاره كرد؛ مشكلی كه به گفته ی وی برای حل آن باید صبر و تحمل ویژه داشت.

تحریم ها علیه ایران از آن جهت كه در مسیر پوشش حساب های بانكی بین المللی برای فیدیبو اختلال ایجاد می كند، یكی دیگر از دست اندازهای مسیر فعالیت فیدیبو است كه مدیر اجرایی آن، به این مساله اشاره كرد.



*** فیدیبو و چشم انداز پیش رو

از آنجا كه سرانه ی خواندن كتاب در ایران بسیار پایین است و مردم نسخه های چاپی را به سختی خریداری می كنند و می خوانند چه رسد به كتاب های الكترونیك، این پرسش مطرح می شود كه نخستین تارنمای قانونی فروش كتاب الكترونیك چه چشم اندازی پیش رو خواهد داشت؟ آیا با موفقیت و استقبال مردمی روبرو می شود؟

مهدی فیروزان در این ارتباط گفت: «مطالعات نشان می دهد كه فیدیبو می تواند به حیات خود ادامه دهد. جوان های زیادی امروز وبگردند و با آیفون ها و تلفن های اندروید خود به دنبال اپلیكیشن های (برنامه ها) مختلف هستند، فیدیبو هم یكی از همین برنامه ها است كه به دلیل اشتیاق و علاقه ی نسل جدید به دیجیتال می توان به كاركرد آن در آینده امیدوار بود؛ نسلی كه وسایل سرگرمی و علم آموزی آنها دیگر مداد و خودكار و عینك نیست.»

فیروزان تاكید كرد: «گمان می كنم جامعه ی ایرانی واقعا به حدی از بلوغ رسیده است كه از طریق فیدیبو با كتاب پیوند و ارتباط برقرار كند و در این زمینه می توانم تمام آبروی سال های فرهنگی ام را بگذارم.»



*** فیدیبو و رعایت مالكیت معنوی

حفظ حقوق ناشر و نویسنده ی كتاب اصلی ترین موضوعی است كه تارنماهای فروش كتاب الكترونیك باید به آن توجه داشته باشند. رعایت مالكیت معنوی در فروشگاه های مجازی كتاب اولین گامی است كه این مراكز باید بردارند تا نویسندگان و ناشران بتوانند بدون نگرانی از بابت خدشه دار شدن حقوق خود با سایت های مجازی فروش كتاب همكاری كنند.

مدیر عامل موسسه ی شهر كتاب و بنیانگذار فیدیبو در همین ارتباط و در پاسخ به این پرسش كه مالكیت معنوی در فیدیبو چگونه رعایت می شود؟ اظهار داشت: برای حفظ مالكیت معنوی ما از همان رویه ای كه در دنیا رایج است پیروی كردیم. كدگذاری غیر محسوس از طریق نرم افزارهای ویژه با امنیت بالا بر روی كتابی كه هر فرد خریداری می كند این امكان را فراهم می سازد كه به محض انتقال كتاب به سایت یا فرد دیگر، تخلف از طریق سامانه یی به نام رصد پیگیری شده و با خریدار برخورد شود و اقدام های حقوقی هماهنگ شده با دستگاه قضایی صورت خواهد گرفت.»



*** سخنی با ناشران

همكاری ناشران و اعتماد آنها به فیدیبو یكی از مهم ترین فاكتورهایی است كه می تواند نخستین تارنمای فروش كتاب الكترونیك در ایران را موثرتر و موفق تر كند.

در همین چارچوب به گفته ی مهدی فیروزان تاكنون فیدیبو به عنوان فصل جدید نشر به سراغ هر كدام از ناشران كه رفته با استقبال روبرو شده است. وی تاكید كرد: «نبود برخی كتاب ها در فیدیبو معلول استقبال نكردن ناشران نبوده است بلكه به ظرفیت كم ما در ورود اطلاعات باز می گردد.»

فیروزان با اشاره به این مطلب كه فیدیبو به دلیل كمی وقت تاكنون نتوانسته است به سراغ تمام ناشران ایرانی برود، تصریح كرد: «از تمام ناشران ایرانی تقاضا می كنیم كه با ما تماس بگیرند تا با رفع همه ی نگرانی های آنها از طرف ما با همكاری آنها ظرفیت فیدیبو به سرعت بالا برود.»

وی با یادآوری حضور فیدیبو در نمایشگاه بین المللی كتاب تهران تصریح كرد: «به عقیده ی من كتاب الكترونیكی فیدیبو یكی از جذابیت های نمایشگاه كتاب امسال خواهد بود.»



*** فیدیبو طبق قانون عمل می كند اما دروازه بانی نمی كند

یكی از مشخصه های مهم برای سامانه های فروش كتاب الكترونیك كه می تواند بر اعتبار آنها نزد مخاطبانشان بیافزاید، جامعیت و در برگیری آنها است. تارنماهای فروش الكترونیكی كتاب باید بتوانند با پوشش انواع كتاب ها، انواع سلیقه ها را پشتیبانی كنند.

در این ارتباط شاید در بررسی اجمالی فیدیبو جای خالی تعداد زیادی از ناشران یا نویسندگان جوان و كمتر شناخته شده حس شود و این پرسش در ذهن ایجاد می شود كه چرا این جای خالی وجود دارد؟ آیا فیدیبو در انتخاب ناشران یا نویسندگان آثاری كه روی تارنمای خود قرار می دهد به صورت سلیقه یی برخورد می كند؟

بنیانگذار فیدیبو اما در پاسخ به این پرسش ها به ایرنا گفت: «هیچگونه فیلتری در فیدیبو وجود ندارد. این تارنما مثل یك عرضه كننده ی كالا است و هر كالای مجازی را عرضه می كند.»

به گفته ی فیروزان اگر امروز برخی كتاب ها در فیدیبو نیست ناشی از كمی وقت و امكانات است.

وی افزود: «امروز كتاب هایی هستند كه ناشران هزینه ی زیاد چاپ آنها را تقبل نمی كنند؛ اما فیدیبو در صورت دریافت مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی حاضر به عرضه ی الكترونیك این كتاب ها است.»

بنیانگذار فیدیبو افزود: «تنها فیلتر این مجموعه این است كه كتاب باید مجاز باشد و كپی رایت ناشران رعایت شود. در غیر این صورت هیچ عامل، زاویه ی دید یا فاكتوری برای انتخاب وجود ندارد.»

مدیر اجرایی فیدیبو نیز در همین زمینه گفت: «در فیدیبو هیچگونه دروازه بانی برای انتشار كتاب ها وجود ندارد. ما هیچ ارزش گذاری برای فیدیبو نداریم. ناشران بسیاری هستند كه با آنها قرارداد داریم اما به دلیل ترافیك كاری هنوز كتاب هایشان به روی سایت نرفته است؛ زیرا بر اساس زمان بندی و نوبت بندی قرارداد با ناشران، كتاب هایشان منتشر می شود. برای ما ناشر ضعیف یا قوی هیچ فرقی نمی كند.»





*** مژده به نویسندگان جوان

چه بسیارند نویسندگانی كه آثارشان در هیچ كجا دیده نمی شود و به دلیل گمنامی آنها شاید برخی ناشران حاضر به همكاری با آنها نشوند و آنها هم نتوانند آثار خود را به چاپ برسانند؛ آثاری ارزشمندی كه شاید در صورت دیده شدن بتوانند مخاطبان بسیاری را بدست بیاورند.

اما به نظر می رسد فیدیبو راه حل این مشكل را یافته است. آنگونه كه مسوولان آن می گویند، در این تارنما امكانی وجود دارد كه ناشران جوان و ناشناخته بتوانند آثار خود را به صورت كتاب الكترونیك بدون پرداخت مبلغی برای مدتی كوتاه منتشر كنند. این آثار در صورتی كه با اقبال مخاطبان رو به رو شوند؛ می توانند به چاپ كاغذی نیز برسند.

مجید قاسمی تصریح كرد: «این نویدی برای مولفان جوان است. نویسندگان جوانی كه هنوز كتابشان نشر نشده می توانند به سراغ ناشرانی كه ما با آنها قرارداد داریم بروندیا از ما بخواهند تا ما برای آنها با ناشران گفت و گو كنیم. در این شرایط هیچ جوانی كه فكر می كند كتابش خوب است از شانس انتشار اثر خود محروم نمی شود.»



***دعوت به همكاری

نخستین تارنمای فروش كتاب الكترونیك در ایران به دلیل اینكه در آغاز راه است برای رشد و ارتقای خود نیازمند همكاری با افراد و گروه های ماهر، متخصص و با انگیزه است.

مدیر اجرایی فیدیبو در پاسخ به این پرسش كه آیا فیدیبو حاضر به مشاوره و همكاری با افرادی كه می خواهند طرح های مشابهی را راه اندازی كنند است یا خیر، گفت: «بله. اما بنده معتقدم به جای داشتن چند طرح متوسط در كشور می توانیم یك یا 2 طرح خوب و تاثیرگذار در این زمینه داشته باشیم. بنابراین در فیدیبو به روی هر كسی كه فكر می كند می تواند كمك كند باز است.»

به گفته ی مدیر اجرایی فیدیبو، «2 عامل در این پیشنهاد دخیل است؛ نخست فاصله ی زیاد ما با تجربه ی جهانی است كه شاید همكاری با افراد مستعد بتواند این فاصله را پر كند. دوم بازار كوچك تجارت كتاب در ایران است؛ بازاری كه به دلیل كوچكی نمی تواند تعداد زیادی را در خود جای دهد و در این زمینه لزوم هم افزایی افراد كاردان در فیدیبیو است.»



*** پیشرفت در گذر زمان حاصل می شود

شاید در زمان حاضر محتوای فیدیبو، كم و ناچیز به نظر برسد.در نگاه كلی به این تارنما، اینگونه به نظر می رسد كه تعداد آثار قرار گرفته روی آن به اندازه یی كه از یك تارنمای فروش آنلاین كتاب در سطح جهانی انتظار می رود، نیست.

این در حالی است كه به گفته ی مسوولان فیدیبو، این تارنما در زمان حاضر فقط از 5 درصد امكانات خود استفاده می كند و 95 درصد قابلیت های آن هنوز اجرایی نشده و اجرایی شدن آن نیازمند زمان است.

امكان پوشش تمام زبان ها در فیدیبو، امكان قرار گرفتن فیلم در كتاب ها و امكان دادن آزمون پس از مطالعه ی كتاب و تعیین نمره از جمله كار ویژه های قابل اجرا در فیدیبو است كه به گفته ی كارشناسان این تارنما به دلیل كمبود زمان هنوز اجرایی نشده اند.



*** سخن آخر

بی شك راه اندازی نخستین تارنمای فروش كتاب الكترونیكی در ایران انقلابی در حوزه ی نشر كشور به شما می رود كه به همت فعالان این حوزه و جوانان مستعد و هوشمند ایرانی اكنون چهره ی جهانی به خود گرفته است. با وجود این اما تكامل، رشد و باروری این تحول تازه، نیازمند تلاش، گذر زمان و هم افزایی در این حوزه است. به یقین آشنایی بیشتر مخاطبان با كتاب الكترونیك و استقبال قشر كتاب خوان از تارنماهای قانونی فروش كتاب، می تواند به حمایت همه جانبه از فناوری های نو در كشور منجر شود و آنها را به جهانیان بشناساند.

*از: مهتاب افشین نسب (گروه پژوهش های خبری)

پژوهش**9282**2054